رازگشایی از استونهنج: نقش گاوهای قربانی در انتقال سنگها از ولز!
شاید تصور کنید استونهنج، این بنای سنگی اسرارآمیز، تنها حاصل نبوغ و تلاش انسانهای باستانی است. اما یافتههای جدید، پرده از نقش پنهان گاوها در ساخت این بنا برداشته است. کشف یک قطعه دندان گاو که حدود ۵۰۰۰ سال پیش در خاک گچی نزدیک استونهنج دفن شده، فرضیهای را تقویت میکند که سالهاست در حال قوت گرفتن است: گاوها نقشی کلیدی در انتقال سنگهای این بنا از جنوب غربی ولز داشتهاند.
این یافتهها، پرسشهای مهمی را در ذهن ایجاد میکند: چگونه این بنا ساخته شده است؟ چه کسانی در ساخت آن نقش داشتهاند؟ و چگونه سنگهای عظیمالجثه با وزن تقریبی ۴ تن، مسافت ۲۲۵ کیلومتری را از میان رودخانهها، درهها و تپهها طی کردهاند؟
این پژوهش که در نشریه Science Direct منتشر شده، حاصل تلاش محققانی از University College London، Cardiff University و British Geological Survey است. آنها با بررسی ترکیب ایزوتوپی دندان آسیاب (کربن، اکسیژن، استرانسیم و سرب)، موفق شدند منشأ این حیوان را ردیابی کنند. نتایج بهدستآمده بهوضوح نشان میدهد که این گاو، آخرین ماههای زندگی خود را در مراتع سنگهای پالئوزوئیک سپری کرده است. این نوع سنگها بهطور خاص در تپههای پرِسِلی در جنوب غربی ولز یافت میشوند؛ همان منطقهای که سنگهای آبی کوچکتر استونهنج از آن استخراج شدهاند.
اگرچه این اولین بار نیست که باستانشناسان ارتباطی بین استونهنج و ولز پیدا میکنند، اما این نخستین مدرک مستقیم از وجود حیوانی است که این دو مکان را به هم پیوند میدهد.
دندانی که سفر کرد
جالب است بدانید که این استخوان فک، حدود یک قرن پیش، در سال ۱۹۲۴، در نزدیکی ورودی تشریفاتی جنوبی استونهنج کشف شد. این استخوان تا همین اواخر در یک مجموعه موزه نگهداری میشد تا اینکه بهعنوان بخشی از یک پروژه گستردهتر برای بررسی جنبههای داخلی و لجستیکی ساخت بناهای نوسنگی، مجدداً مورد بررسی قرار گرفت.
تاریخگذاری رادیوکربن، زمان دفن این حیوان را بین سالهای ۲۹۹۵ تا ۲۹۰۰ قبل از میلاد مسیح تخمین میزند؛ دورهای که دقیقاً با مراحل اولیه ساخت این بنا همخوانی دارد.
[تصویر دندان گاو]
اما این تجزیهوتحلیل ایزوتوپی بود که همه چیز را تغییر داد. به گفته پروفسور جین ایوانز، متخصص ژئوشیمی در سازمان British Geological Survey: «شما میتوانید تشخیص دهید که این حیوان از سنگهای پالئوزوئیک تغذیه کرده است؛ سنگهایی که بهطور معمول در ولز یافت میشوند، بهویژه در اطراف مناطقی که سنگهای آبی در آنجا پیدا میشوند.»
بهعبارتدیگر، این گاو از همان مکانی آمده است که سنگها از آنجا آورده شدهاند.
به گفته پروفسور مایک پارکر پیرسون، یکی از برجستهترین متخصصان استونهنج در بریتانیا که در University College London فعالیت دارد: «این مدرک، شاهدی جذاب بر ارتباط استونهنج با جنوب غربی ولز است.»
آیا گاوها نیروی محرکه اصلی ساخت استونهنج بودند؟
دههها تصور بر این بود که انسانها با استفاده از طناب، غلتک و ارادهی قوی، سنگها را جابهجا کردهاند. اما در سال ۲۰۱۸، یک مطالعهی پیشگامانه نشان داد که گاوهای نر ویژگیهای فیزیکی دارند که با کشیدن بارهای سنگین سازگار است. این یافته این احتمال را مطرح کرد که گاوها نهتنها بهعنوان غذا یا هدایای آیینی، بلکه بهعنوان حیوانات کار نیز مورد استفاده قرار میگرفتند.
این یافتههای جدید، به این فرضیه جان تازهای میبخشد. دندان آسیاب مورد مطالعه، تقریباً طی شش ماه (از زمستان تا تابستان) در دومین سال زندگی حیوان رشد کرده است. این دندان، نشانههایی از حرکت فصلی را نشان میدهد؛ تغییراتی در سرب و استرانسیم که نشاندهندهی تغییر در محیط زمینشناسی است. این یافتهها با چَرا یا مهاجرت فصلی سازگار است و احتمالاً به یک نیروی کار متحرک مرتبط است که با حیوانات و تدارکات خود جابهجا میشدند.
[تصویر استونهنج]
ایوانز میگوید: «تا همین اواخر هیچ مدرکی مبنی بر اینکه گاوها بهعنوان حیوانات بارکش در دوران نوسنگی استفاده میشدند، وجود نداشت. این وضعیت در سال ۲۰۱۸ تغییر کرد و این تحقیق جدید، به این داستان میافزاید.»
این موضوع تنها به چگونگی جابهجایی سنگها مربوط نمیشود، بلکه به این مسئله نیز مربوط میشود که چه کسانی آنها را جابهجا کردهاند و چگونه زندگی میکردند.
نیروی کار سیار، نه فقط سنگهای مقدس
همانطور که ایوانز اشاره میکند، این یافتهها دریچهای جدید به نحوهی تفکر ما دربارهی استونهنج میگشاید؛ نه بهعنوان یک سازهی مقدس و ثابت که توسط گروهی از روحانیون متخصص ساخته شده، بلکه بهعنوان محصول جوامع سیار و فصلی که زندگی، خانواده و دامهای خود را با خود به همراه داشتند.
او میگوید: «شما باید منابع غذایی داشته باشید. نیروی انسانی و حیوانی برای کمک به کشیدن سنگها. شما احتمالاً به تمام نیازهای داخلی زندگی در زمین نیاز خواهید داشت.»
این موضوع همچنین به این معناست که زنان و کودکان نیز احتمالاً در این کار دخیل بودهاند.
او اضافه میکند: «بهندرت به این موضوع توجه میشود. اما مطمئناً آنها هم باید آنجا بودهاند. احتمالاً به همان تعداد مردان، زن و کودک هم حضور داشتند. آنها به تهیهی غذا و فراهم کردن سرپناه کمک میکردند. این یک تلاش جمعی بود.»
دفن گاو در نزدیکی ورودی تشریفاتی، ممکن است معنای نمادین داشته باشد یا اینکه صرفاً نشاندهندهی محل استراحت ابدی یکی از اعضای حیاتی تیم باشد؛ حیوانی که سنگها را حمل میکرد یا تا زمانی که دیگر قادر به راه رفتن نبود، تدارکات را جابهجا میکرد.
ارتباط نقاط: ولز، سنگها، گاوها و فرهنگ
سنگهای آبی استونهنج، که دایرهی داخلی این بنا را تشکیل میدهند، از نظر زمینشناسی منحصربهفرد جنوب غربی ولز هستند. شواهد باستانشناسی نشان داده است که این سنگها بهطور خاص از کوهستان پرسلی آمدهاند و برخی نظریهها حاکی از آن است که آنها مقدس شمرده میشدند و بهمنظور اهمیت معنوی یا اجدادی، بهطور عمدی منتقل شدهاند.
این یافتهی جدید ثابت نمیکند که گاوها سنگها را حمل کردهاند، اما این فرضیه را تقویت میکند که یک ارتباط فرهنگی، اقتصادی و لجستیکی مشترک بین این دو منطقه در حدود سال ۳۰۰۰ قبل از میلاد وجود داشته است. اگر گاوها از ولز آمدهاند، شاید انسانها نیز همینطور بودهاند و سنتها، مصالح و حیوانات خود را با خود آوردهاند.
این نظریه توسط تحقیقات قبلی، از جمله مطالعات پیرسون بر روی بقایای سوزاندهشدهی دوران نوسنگی که در نزدیکی استونهنج یافت شده است، پشتیبانی میشود. این مطالعات نشان میدهد که برخی از افراد دفنشده در آنجا، منشأ ولزی داشتهاند.