رئیس جمهوری اسلامی ایران در یک سفر فشرده دو روزه به کشور های مهم آسیای میانه، یعنی قزاقستان و ترکمنستان، نه تنها بر تقویت بنیان های اقتصادی و سیاسی ایران با همسایگان خود تاکید کرد، بلکه حمایت قاطع جمهوری اسلامی را از برقراری صلح در سطح منطقه و جهان مجدداً ابراز داشت. ایشان یک راهبرد کلیدی را برای دست یابی به آرامش و توسعه پایدار معرفی کرد: تنها مسیر رسیدن به صلح و پیشرفت، گفتوگویی است که بر پایه برابری و احترام متقابل باشد.
بازخوانی سفر دو روزه رئیس جمهوری به آسیای میانه: از گسترش همکاری های علمی تا راهبرد صلح منطقه ای
تقویت روابط برادرانه با قزاقستان: هدف گذاری تجاری بلندپروازانه
روز پنجشنبه، پس از استقبال رسمی و باشکوه قاسم جومارت کملویچ توقایف، رئیس جمهور قزاقستان، از رئیس جمهور ایران در کاخ ریاست جمهوری آستانه، دو طرف به دیدار دوجانبه پرداختند. رئیس جمهور ایران در این دیدار خاطر نشان ساخت که رهبر معظم انقلاب همواره بر تقویت پیوند های برادرانه با همسایگان، به خصوص کشور های مسلمان، تاکید دارند. ایشان تعاملات میان تهران و آستانه را در بسیاری از مسائل منطقه ای و بین المللی، بسیار نزدیک و همسو توصیف کرد. دو کشور در حوزه های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی همکاری های سازنده ای داشته و توانسته اند به توافق های ارزشمندی دست پیدا کنند.
برنامه عملیاتی برای رشد تجارت تا سقف ۳ میلیارد دلار
رئیس جمهور ایران در ادامه این دیدار، به رشد قابل توجه چهل درصدی در حجم مبادلات تجاری میان دو کشور اشاره کرد. وی تاکید کرد: «اگرچه شاهد افزایش مبادلات تجاری هستیم، اما پتانسیل های همکاری اقتصادی میان دو کشور بسیار عظیم تر از سطح کنونی است.» در همین راستا، نقشه راه جامع توسعه روابط تجاری تهیه و تدوین شده است که هدف اصلی ان، ارتقای سطح تجارت دوجانبه به سقف چشمگیر سه میلیارد دلار است و این نقشه اکنون آماده اجرا می باشد. ایشان ابراز امیدواری کرد که بخش های خصوصی هر دو کشور بتوانند از این ظرفیت های ایجاد شده حداکثر بهره را ببرند.
حل و فصل چالش های مرتبط با ارتباطات بانکی به عنوان یک ضرورت مهم در مسیر توسعه مناسبات دوجانبه شناخته شد. رئیس جمهور همچنین بر اهمیت اجرای کامل موافقت نامه تجارت آزاد میان جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا تاکید ورزید. وی خاطر نشان کرد که اجرای تمام و کمال مفاد این موافقت نامه، زمینه را برای گسترش بی سابقه روابط تجاری و اقتصادی میان ایران و قزاقستان فراهم خواهد اورد و لازم است که تمام نهاد های ذی ربط نسبت به اجرای کامل تعهدات همکاری لازم را انجام دهند.
امضای اسناد همکاری و ارتقای جایگاه ترانزیتی
در ادامه برنامه های این سفر مهم به قزاقستان، مقامات عالی رتبه دو کشور در حضور روسای جمهور، تعداد چهارده سند و تفاهم نامه همکاری را امضا کردند. این اسناد، زمینه های گوناگونی از جمله حمل و نقل، ترانزیت و لجستیک، مبادلات فرهنگی، معاضدت های حقوقی، بهداشت و درمان، تعاملات دیپلماتیک و رسانه ای را در بر می گرفت که هشت مورد از انها میان طرفین مبادله شد.
رئیس جمهور ایران در نشست خبری مشترک با همتای قزاقستانی خود اظهار داشت که ایران در چارچوب سیاست همسایگی، اهمیت ویژه ای برای منطقه آسیای مرکزی قائل است و قزاقستان را به عنوان «شریک استراتژیک مهم و همسایه موثر در حوزه دریای خزر» توصیف کرد. دو طرف بر لزوم فعال سازی ظرفیت های مغفول مانده، برطرف کردن موانع همکاری های اقتصادی و همچنین تقویت نقش کمیسیون مشترک همکاری های اقتصادی، تاکید کردند. همچنین، گفتگوهای بسیار سازنده ای در خصوص تکمیل راهگذر های (کریدور های) شرقی – غربی و شمالی – جنوبی و نحوه ارتقای جایگاه دو کشور در شبکه ترانزیتی منطقه انجام شد.
پتانسیل های علمی و درمانی مشترک
در حاشیه این دیدارها، رئیس جمهور ایران از نمایشگاه اسناد تاریخی ایران در مورد آسیای مرکزی بازدید کرد. این نمایشگاه که شامل نسخ خطی، مکاتبات تاریخی و نقشه های قدیمی بود، جایگاه تاریخی منطقه را در تحولات روابط دو ملت نشان می داد.
در بخش دیگری از سفر، رئیس جمهور در مراسم دریافت دکترای افتخاری دانشگاه بین المللی نظربایف حاضر شد و ضمن تشریح توانمندی های برجسته علمی و پزشکی ایران، اظهار داشت که دانشگاه های ایران در دهه های اخیر در زمینه تولید علم، پژوهش و آموزش پزشکی به جایگاه بسیار مناسبی دست یافته اند. ایران به عنوان یکی از قدیمی ترین مراکز تولید واکسن در جهان و یکی از تولید کنندگان معتبر داروهای بیوتکنولوژیک در منطقه شناخته می شود. وی تاکید کرد: «ایران و قزاقستان می توانند با اتکا بر ریشه های مشترک تمدنی، همکاری های گسترده ای را در زمینه هایی چون تولید مشترک دارو و واکسن برای عرضه در بازار اوراسیا، ایجاد شبکه مشترک آزمایشگاه های منطقه، تبادل استاد و دانشجو، و انجام پژوهش های مشترک در حوزه های پیشگیری و درمان بیماری ها آغاز کنند.»
همایش مشترک تجاری: توسعه کریدور های حمل و نقل
عصر پنجشنبه، رئیس جمهور در همایش تجاری مشترک ایران و قزاقستان حضور یافت و اعلام کرد که تهران هیچ محدودیتی برای توسعه روابط با قزاقستان ندارد. او خاطر نشان کرد که حمل و نقل، «موتور محرک توسعه اقتصادی دو کشور» است و ایران به عنوان دروازه جنوبی به خلیج فارس و قزاقستان به عنوان دروازه آسیای مرکزی به شمال و شرق، می توانند با فعال سازی کریدور های حمل و نقل، به پلی ارتباطی میان شرق و غرب اوراسیا تبدیل شوند.
با وجود اراده رهبران دو کشور، حجم تجارت در سال ۲۰۲۴ تنها به سیصد و چهل میلیون دلار رسیده است که با پتانسیل های گسترده دو طرف مطابقت ندارد. ایشان تاکید کرد که دولت جمهوری اسلامی ایران از هر طرح مشترکی که به افزایش رفاه مردم دو کشور بینجامد، حمایت کامل می کند و از سرمایه گذاران دو کشور در پروژه های مشترک استقبال خواهد کرد. از جمله طرح های مهم پیشنهادی، تشکیل کنسرسیوم کشتیرانی مشترک در دریای خزر، احداث سیلو در بندر آکتائو و توسعه همکاری در فرآوری مواد معدنی ذکر شد.
مقصد دوم: ترکمنستان و تاکید بر صلح جهانی
رئیس جمهور پس از اتمام برنامه های قزاقستان، به منظور شرکت و سخنرانی در اجلاس بین المللی صلح و اعتماد، عازم ترکمنستان شد. ایشان در بدو ورود در دیدار با قربانقلی بردی محمداف، رهبر ملی این کشور، این اجلاس را پاسخی به نیازهای روز جهان دانست و گفت: «جهان امروز بیش از هر زمان دیگری محتاج شکل گیری اعتماد، صلح و همگرایی میان ملت هاست.»
در دیدار با سردار بردی محمداف، رئیس جمهور ترکمنستان، بر ضرورت اجرای توافقات گذشته در زمینه های گاز، حمل و نقل و کریدورها تاکید شد و دو طرف خواستار رفع موانع موجود برای عملیاتی شدن کامل این توافقات شدند.
گفتمان صلح و همکاری از منظر ایران
رئیس جمهور ایران صبح جمعه در نشست بین المللی «صلح و اعتماد» تاکید کرد که هر تلاشی در جهت تقویت گفتمان صلح، مورد حمایت بی دریغ ایران خواهد بود. ایشان بیان کرد: «صلح نه از طریق افزایش بودجه نظامی و اتحادهای سخت، بلکه از مسیر مواجهه با ریشه های واقعی بی ثباتی، یعنی نابرابری، انحصار و تبعیض حاصل می شود.»
وی خاطر نشان کرد که سیاست قدرت های بزرگ در غرب آسیا، به ایجاد یک «حق ویژه» برای رژیم صهیونیستی منجر شده که منشا بسیاری از بی عدالتی ها در منطقه است. رئیس جمهور ایران تصریح کرد که بی طرفی فعال و مسئولانه ایران به معنای انفعال در برابر ظلم نیست، بلکه بر اساس اصول حقوق بین الملل و منشور ملل متحد استوار می باشد. وی افزود: «صلح و توسعه تنها از طریق گفتوگوی برابر، همکاری جمعی و احترام به حقوق بین الملل و پرهیز از یکجانبه گرایی قابل دستیابی است.»
دیدارهای دیپلماتیک حاشیه ای: از روسیه تا عراق و پاکستان
در حاشیه این اجلاس، رئیس جمهور دیدارهای دوجانبه مهمی با سران کشور های مختلف داشت:
- دیدار با ولادیمیر پوتین (روسیه): تاکید بر عزم تهران برای اجرای توافق جامع همکاری های راهبردی و تسریع در توسعه کریدورهای شمال-جنوب. پوتین نیز ضمن ابلاغ سلام به رهبری انقلاب، از رشد هشت درصدی مبادلات تجاری در نه ماهه اخیر خبر داد و بر ادامه همکاری در طرح های کلان مانند نیروگاه بوشهر تاکید کرد و حمایت روسیه از ایران در سازمان ملل را مورد تایید قرار داد.
- دیدار با نخست وزیر میانمار: رئیس جمهور ایران بر علاقه مندی برای توسعه روابط با کشور های عضو «آسه آن» تاکید کرد و میانمار تمایل خود را برای واردات نفت و بهره گیری از فناوری های نفتی ایران اعلام کرد.
- دیدار با رئیس جمهور عراق: تاکید بر تکمیل پروژه ریلی بصره-شلمچه به عنوان اولویت اصلی و توسعه دیپلماسی فعال. رئیس جمهور عراق، ایران را مهم ترین همسایه دانست و تجاوزات رژیم صهیونیستی را عامل اصلی مشکلات منطقه خواند و بر لزوم موضع قاطع کشورهای منطقه تاکید کرد.
- دیدار با نخست وزیر پاکستان: تاکید بر تقویت همکاری های مشترک و تسریع در اجرای توافقات حمل و نقل، ترانزیت و توسعه زیرساخت های مرزی برای ارتقای ثبات و رفاه منطقه.
رئیس جمهور پس از بازگشت در گفتوگوی تلویزیونی، دستاوردهای این سفر را مثبت و سازنده توصیف کرد و تاکید کرد که این سفرها فرصت های دیپلماتیک متعددی را فراهم می اورد که در شرایط عادی نیاز به ده ها سفر جداگانه دارند.
