در پی حوادث و ناآرامیهای اخیر، بازار سنتی و تاریخی رشت موسوم به «بازار طاقی» با فاجعهای انسانی و اقتصادی روبرو شد. محمدرضا احمدی، نماینده مردم رشت، در گفتگویی تکاندهنده از نابودی کامل بیش از ۵۰۰ واحد صنفی و خسارت ۳۰۰۰ میلیارد تومانی خبر داد. این گزارش به بررسی موانع امدادرسانی در شب حادثه، وضعیت بحرانی چکهای بازاریان در آستانه شب عید و تمهیدات دولت برای جبران خساراتی پرداخته است که طبق قوانین عادی، تحت پوشش بیمه قرار نمیگیرند.
سکوت سهمگینی بر راستههای قدیمی و پرخاطره بازار رشت سایه افکنده است؛ جایی که تا همین چندی پیش قطب مراودات تجاری شمال ایران بود، اکنون به تلی از خاکستر تبدیل شده است. بازار رشت که با قدمتی چندصدساله، فراتر از یک مرکز خرید، بخشی از هویت تاریخی و حافظه تمدنی مردم گیلان به شمار میرود، در جریان ناآرامیهای اخیر شاهد صحنههایی بود که تکرار آن در تاریخ این شهر بیسابقه است.
فاجعه در قلب تپنده گیلان؛ نابودی ۵۰۰ مغازه و خسارت ۳۰۰۰ میلیاردی
محمدرضا احمدی، نماینده مردم رشت در مجلس شورای اسلامی، با ابراز تاسف عمیق از وضعیت فعلی کسبه، ابعاد این فاجعه را بسیار گستردهتر از تصورات اولیه دانست. وی پس از بازدید میدانی از ویرانههای بازار اعلام کرد که بیش از ۵۰۰ مغازه به طور ۱۰۰ درصد در آتش سوخته و تخریب شدهاند.
این بازار که به دلیل معماری خاص و سقفهای طاقیاش شهرت جهانی داشت، اکنون با برآورد خسارت اولیهای در حدود ۳۰۰۰ میلیارد تومان روبرو است. به گفته احمدی، برخی از کسبه که صاحب چندین باب مغازه چندطبقه و انبارهای مملو از کالا بودند، تمام سرمایه زندگی ۵۰ یا ۶۰ ساله خود را در چند ساعت از دست دادهاند.
روایت شب واقعه؛ وقتی مانع از نجات بازار شدند
یکی از تلخترین بخشهای این حادثه، ممانعت از امدادرسانی به موقع بود. نماینده رشت که خود در زمان وقوع آتشسوزی در محل حضور داشته، روایت میکند که نیروهای آتشنشانی برای ورود به بافت تاریخی بازار با دیواری از خشونت روبرو شدند. او میگوید: «اغتشاشگران نه تنها راه را بر خودروهای امدادی بستند، بلکه با ضربوجرح رانندگان و حتی به آتش کشیدن خودروهای آتشنشانی و آمبولانسها، عملاً اجازه خاموش کردن حریق را ندادند.»
وی همچنین شایعات مربوط به ممانعت نیروهای امنیتی از اطفای حریق را به شدت تکذیب کرد و افزود که نیروهای مسلح و بسیج با خویشتنداری کامل تلاش کردند تا مسیر را برای نیروهای امدادی باز کنند، اما شدت درگیریها و استفاده از سلاحهای سرد و گرم توسط برخی افراد، فرآیند نجات بازار را با تأخیر مواجه کرد.
چالش بزرگ بیمه؛ «اغتشاش» در تعهدات نیست!
بزرگترین دغدغه فعلی بازاریان، چگونگی جبران این خسارت کمرشکن است. طبق آمار ارائه شده، حدود ۶۰ درصد کسبه دارای پوشش بیمهای هستند، اما یک مانع قانونی بزرگ وجود دارد: در اکثر قراردادهای استاندارد، خسارات ناشی از «اغتشاش و ناآرامی» جزو تعهدات شرکتهای بیمه محسوب نمیشود.
برای حل این بحران، جلسات اضطراری با مدیران عامل بانکها و شرکتهای بزرگ بیمه مانند بیمه ایران، آسیا و البرز برگزار شده است. مقرر شده با دستور مستقیم ریاستجمهوری و از طریق وزارت اقتصاد، بودجهای ویژه به حساب شرکتهای بیمه واریز شود تا استثنائات قانونی کنار گذاشته شده و خسارت بازاریان پرداخت شود.
کابوس شب عید و چکهای بیمحل
بازار رشت در آستانه مهمترین فصل فروش خود، یعنی شب عید، زانو زده است. بسیاری از کسبه، کالاهای خود را به صورت امانی یا با چکهای بلندمدت از تهران و سایر شهرها تأمین کرده بودند. اکنون نه کالایی برای فروش باقی مانده و نه نقدینگی برای پاس کردن چکها.
نماینده رشت با تاکید بر ضرورت اعزام تیم ویژه از سوی دولت، خواستار اعطای وامهای بلندمدت با دوران تنفس مناسب شد. او معتقد است اگر دولت در آواربرداری و تأمین سرمایه در گردش به بازاریان کمک نکند، بسیاری از این چهرههای قدیمی بازار که دههها با خوشنامی فعالیت کردهاند، با بحران ورشکستگی و ورودی به زندان مواجه خواهند شد.
بازسازی؛ از آواربرداری تا احیای مجدد
وضعیت آواربرداری در بازار به دلیل بافت سنتی و ضایعات حجیم بسیار کند پیش میرود. بیش از ۹۰ درصد کسبه هنوز موفق به پاکسازی مغازههای خود نشدهاند. بازاریان درخواست دارند تا دولت با تأمین ماشینآلات و نیروی کار، فرآیند آمادهسازی مغازههای موقت را سرعت ببخشد تا بتوانند حداقل بخشی از بازار را تا پیش از پایان سال سرپا نگه دارند.
جمعبندی؛ لزوم وفاق ملی برای احیای هویت رشت
فاجعه بازار رشت تنها یک حادثه آتشسوزی ساده نبود؛ این ضربهای مهلک به معیشت عامه مردم و میراث فرهنگی گیلان بود. اکنون چشم امید بازاریان به مصوبات دولت و حمایتهای ویژه مالی است تا شاید بار دیگر صدای چکشها و همهمه خریداران در طاقیهای قدیمی بازار رشت طنینانداز شود. احیای این بازار، نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک گام مهم برای بازگشت آرامش به فضای اجتماعی شهر رشت است.
