جان مرشایمر، نظریهپرداز برجسته روابط بینالملل و استاد دانشگاه شیکاگو، اخیراً اظهار داشته است که توافق آتی میان ایران و ایالات متحده ممکن است به شکل نسخهای بهبودیافته از توافق هستهای برجام باشد. این دیدگاه در شرایط کنونی که مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و همچنین تحولات منطقهای و جهانی در حال انجام است، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
مرشایمر در تحلیل خود اشاره کرد که مذاکرات جاری باید بهگونهای باشد که به منافع هر دو کشور پاسخگو باشد. وی بر این نکته تأکید کرد که توافقهای بینالمللی، خصوصاً در حوزه مسائل هستهای، بهدلیل پیچیدگی و حساسیتهای امنیتی باید بهطور دقیق و با توجه به زمینههای تاریخی و فرهنگی هر کشور انجام شوند. وی همچنین خاطرنشان کرد که ایران و ایالات متحده میتوانند با بهرهگیری از تجربیات گذشته، به توافقی دست یابند که نهتنها به تثبیت روابط خود کمک کند، بلکه از تنشها و بحرانهای احتمالی پیشگیری کند.
به عقیده این کارشناس، برجام که در سال 2015 به امضاء رسید، فرصتی تاریخی برای حل بحران هستهای ایران بهوجود آورد، اما پس از خروج ایالات متحده از این توافق در سال 2018، این امیدها به یاس تبدیل شد. اکنون با تغییرات سیاسی و اقتصادی در سطح بینالملل و همچنین افزایش رغبت برخی کشورها به دیپلماسی با ایران، زمینه برای بهبود روابط فراهم شده است. مرشایمر تأکید کرد که لازم است دو طرف بر روی نکات کلیدی توافق جدید تمرکز کنند و از اشتباهات گذشته درس بگیرند.
او معتقد است که در توافق آینده باید به مسائل مختلفی از جمله برنامه هستهای ایران، فعالیتهای منطقهای این کشور و همچنین نگرانیهای امنیتی همسایگان توجه ویژهای شود. بهویژه اینکه ایران باید نگرانیهای ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی را در زمینه فعالیتهای نظامی و شبهنظامی خود در خاورمیانه برطرف کند. از طرفی، ایالات متحده نیز باید اطمینان دهد که تحریمهای اقتصادی را بهگونهای مدیریت میکند که به مردم ایران آسیب نرساند و در تلاش برای بهبود وضعیت اقتصادی این کشور تغییراتی ایجاد کند.
مرشایمر همچنین در بخشی از صحبتهایش به نقش قدرتهای منطقهای چون عربستان سعودی، اسرائیل، و کشورهای اروپایی اشاره کرد که میتوانند در فرآیند مذاکرات تأثیرگذار باشند. این کشورها با توجه به منافع و نگرانیهای خاص خود، ممکن است بر روی نتیجه نهایی توافق فشار وارد کنند. این در حالی است که بهبود روابط ایران و آمریکا میتواند به برقراری ثبات در خاورمیانه کمک کرده و زمینه را برای همکاریهای بیشتر در مسائل امنیتی و اقتصادی فراهم کند.
با وجود وجود چالشها و مخالفتهای داخلی در هر دو کشور، مرشایمر معتقد است که یک توافق منصفانه و پایدار بین ایران و ایالات متحده امکانپذیر است اگر هر دو طرف آماده باشند تا به گفتگو و مذاکره ادامه دهند. بهعنوان نمونه، در صورت گذر از خطمشیهای خشک و عدم انعطافپذیری، میتوان انتظار داشت که دو طرف در خصوص مسائل کلیدی به توافقی جامع دست یابند.
در نهایت، مرشایمر با تأکید بر اهمیت دیپلماسی و گفتگوهای مؤثر بینالمللی، بر این باور است که همکاری مستمر میان دو کشور میتواند به ایجاد فضایی از اعتماد و امنیت در منطقه و جهان منجر شود. امیدواریم با توجه به این نظرات و تحلیلها، زمینه برای حل بحرانهای پیچیده و ایجاد روابطی سازنده بین ایران و ایالات متحده فراهم آید.
