با نزدیک شدن به برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، بسیاری از ناشران و فعالان حوزه نشر در انتظار این رویداد فرهنگی مهم هستند. این نمایشگاه که هرساله به عنوان یکی از بزرگترین و مهمترین نمایشگاههای کتاب در خاورمیانه شناخته میشود، فرصتی عالی برای ناشران، نویسندگان، مترجمان و علاقهمندان به کتاب فراهم میآورد تا آخرین دستاوردهای ادبی و نشر را شاهد باشند و از نزدیک با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. اما در این میان، نکتهای که توجهها را به خود جلب کرده، حضور نداشتن تعدادی از ناشران در این رویداد است.
به طور سنتی، این نمایشگاه محل گردهمایی افراد مختلف از دنیای کتاب و نشر است و هر ساله ناشران مختلفی از ایران و دیگر کشورهای جهان در آن شرکت میکنند. امسال نیز طبق گزارشات، اغلب ناشران بزرگ و کوچک ایرانی در نمایشگاه شرکت خواهند کرد و برنامههای متنوعی برای معرفی آثار جدید خود تدارک دیدهاند. با این حال، عدم حضور برخی ناشران در این رویداد موجب شده تا سوالاتی پیرامون دلایل این غیبت شکل بگیرد.
یکی از مهمترین ناشرانی که به تازگی اعلام کرده است که در نمایشگاه امسال شرکت نخواهد کرد، “انتشارات نی” است. این ناشر که به دلیل آثار با کیفیت و متنوع خود در زمینه ادبیات داستانی و ترجمه شناخته میشود، به دلایل اقتصادی و عدم امکان عرضه مناسب آثار خود در این سالن بزرگ، تصمیم به عدم حضور گرفته است. انتشارات نی همواره در تلاش بود تا با نمایشگاههای کتاب ارتباط برقرار کند، اما این بار به نظر میرسد شرایط به گونهای دیگر رقم خورده است.
از سوی دیگر، “انتشارات ققنوس” نیز اعلام کرده است که به دلایل مشابهی قراری برای شرکت در نمایشگاه ندارد. این ناشر که در زمینه انتشار کتابهای تخصصی و ادبی فعالیت میکند، معتقد است که هزینههای بالای شرکت در نمایشگاه و عدم تناسب با درآمدهای حاصل از فروش کتابها، میتواند بر روی آینده مالی این انتشارات تأثیر منفی بگذارد. به همین دلیل این انتشارات تصمیم به عدم حضور در نمایشگاه گرفته است.
وضعیت این ناشران میتواند نشاندهنده وضعیتی باشد که بسیاری از ناشران دیگر نیز با آن مواجهاند. هزینههای بالای اجاره غرفه، حمل و نقل کتابها و سایر هزینههای جانبی میتواند مانع از مشارکت برخی ناشران در نمایشگاه شود. در این راستا، برخی ناشران کوچکتر نیز از این مشکل رنج میبرند و توانایی مالی برای حضور در نمایشگاه را ندارند.
در سالهای اخیر، تعاملات و روابط ناشران و کتابفروشیها با مشتریان و خوانندگان به شکل قابل توجهی تغییر کرده است. با گسترش تکنولوژی و دسترسی آسان به کتابهای الکترونیکی، برخی ناشران به فکر تغییر رویههای خود افتادهاند و تصمیم میگیرند تا بر روی انتشار کتابهای دیجیتال تمرکز کنند. این موضوع میتواند بخشی از دلایل غیبت ناشران در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران باشد.
در همین راستا، یکی از اقدامات مثبت نمایشگاههای کتاب به ویژه نمایشگاه تهران، برگزاری کارگاهها و نشستهای تخصصی برای ناشران و نویسندگان است. اما با این حال، اگر ناشرانی در این زمینه حضور نداشته باشند، این ظرفیتهای آموزشی و تعاملی میتواند تحتالشعاع قرار بگیرد.
عدم حضور برخی از ناشران در نمایشگاه کتاب امسال نشاندهنده چالشهای موجود در عرصه نشر کشور است. این غیبت هرچند ممکن است به چشم نیاید، اما میتواند زنگ خطری برای مسئولین فرهنگی و نهادهای مربوطه باشد تا با اقدامات مؤثر از پتانسیلهای موجود در این عرصه حمایت کنند و شرایط بهتری را برای ناشران فراهم آورند.
همچنین، این وضعیت میتواند فرصتی باشد تا ناشران دیگر به تفکر درباره راههای جدید بازاریابی و معرفی آثار خود بپردازند و از ظرفیتهای دیگر برای ارتباط با مخاطبان بهره ببرند. در هر صورت، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران به عنوان یک رویداد مهم فرهنگی، همواره به تلاش برای ایجاد فضایی مناسب برای نشر و توزیع کتابهای جدید ادامه خواهد داد و امیدواریم که در سالهای آینده شاهد حضور گستردهتری از تمامی ناشران باشیم.