در پی اقدام تحریکآمیز و تنشزای اتحادیه اروپا مبنی بر گنجاندن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی، عالیترین مقام امنیتی ایران واکنش تندی نشان داد. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز جمعه ۱۰ بهمن ۱۴۰۴، با انتشار پیامی صریح، به بروکسل هشدار داد که از این پس، نیروهای نظامی کشورهای اروپایی مشارکتکننده در این طرح، از نظر جمهوری اسلامی ایران ماهیتی تروریستی خواهند داشت.
فعال شدن مکانیسم مقابلهبهمثل؛ ارتشهای اروپا زیر ذرهبین امنیتی
دکتر علی لاریجانی در پیام خود که در فضای مجازی بازتاب گستردهای داشت، به پشتوانههای قانونی این تصمیم اشاره کرد. وی تأکید کرد که اتحادیه اروپا نباید نسبت به قوانین داخلی و حاکمیتی ایران دچار سوءمحاسبه شود؛ چرا که مطابق با مصوبات پیشین مجلس شورای اسلامی، هرگونه اقدام خصمانه علیه نهادهای رسمی نظامی ایران با پاسخی همتراز روبرو خواهد شد.
دبیر شورای عالی امنیت ملی با صراحت اعلام کرد: «ارتش کشورهایی که در این تصمیم نابخردانه علیه سپاه پاسداران مشارکت یا از آن حمایت کردهاند، از منظر حقوقی و امنیتی ایران، به عنوان گروههای تروریستی شناخته میشوند.» این موضعگیری به معنای آن است که نیروهای نظامی این کشورها در منطقه و فراتر از آن، دیگر از مصونیتهای معمول برخوردار نبوده و عواقب امنیتی و سیاسی این تغییر وضعیت، مستقیماً بر عهده پایتختهای اروپایی خواهد بود.
پشتوانه قانونی تهران؛ دفاع از حاکمیت ملی
واکنش تند لاریجانی ریشه در مصوبهای دارد که مجلس شورای اسلامی پیش از این در پاسخ به رفتارهای خصمانه بلوک غرب به تصویب رسانده بود. بر اساس این قانون، جمهوری اسلامی ایران حق خود میداند که بر اساس اصل «مقابلهبهمثل» در روابط بینالملل، نیروهای مسلح کشورهای متخاصم را در فهرست سیاه خود قرار دهد.
این چارچوب قانونی با هدف صیانت از حاکمیت ملی و توازن قوا طراحی شده است. مقامات تهران معتقدند وقتی یک بلوک سیاسی به خود اجازه میدهد بخشی از ساختار دفاعی رسمی یک کشور عضو سازمان ملل را تروریستی بخواند، باید آمادگی پذیرش برچسب مشابه برای ارتشهای خود را نیز داشته باشد. این اقدام ایران، یک پاسخ حقوقی به شکستن قواعد بینالمللی توسط اروپاییهاست.
بروکسل و بدعتی که دامنگیر خودشان شد
اتحادیه اروپا روز پنجشنبه در نشست وزرای امور خارجه خود در بروکسل، در اقدامی که بسیاری از تحلیلگران آن را «انتحار دیپلماتیک» مینامند، سپاه پاسداران را در لیست تروریستی قرار داد. این در حالی است که سپاه به عنوان یک نهاد رسمی حاکمیتی، نقشی کلیدی در امنیت خاورمیانه ایفا میکند.
اکنون با موضعگیری جدید شورای عالی امنیت ملی، منطقه وارد فاز جدیدی از تقابل شده است. تروریستی قلمداد کردن ارتشهای اروپایی توسط ایران، میتواند همکاریهای دوجانبه در حوزههای امنیتی، دریایی و حتی مبارزه با جرایم سازمانیافته را به کلی فلج کند. لاریجانی در پیام خود به وضوح اشاره کرد که مسئولیت هرگونه اصطکاک یا تنش احتمالی در منطقه که ناشی از این تغییر وضعیت حقوقی باشد، متوجه طراحان این سناریو در اروپا است.
ابعاد راهبردی هشدار لاریجانی
این پیام از سوی دبیر شورای عالی امنیت ملی، فراتر از یک واکنش کلامی، نشاندهنده یک تغییر استراتژی در دکترین دفاعی ایران است. تهران با این اقدام نشان داد که دوران «صبر استراتژیک» در برابر تحریمهای نهادی به پایان رسیده و هرگونه تعرض به اعتبار نیروهای مسلح خود را با اقدام متقابل و قاطع پاسخ میدهد.
کارشناسان معتقدند این اولتیماتوم میتواند هزینههای حضور نظامی کشورهای اروپایی در آبهای آزاد و پایگاههای منطقهای را به شدت افزایش دهد؛ چرا که از این پس تعامل با این نیروها از منظر ایران، تعامل با گروههای غیرقانونی و تروریستی محسوب خواهد شد.
تحلیل نهایی
سخنان علی لاریجانی نشان داد که ایران برای مقابله با فشارهای سیاسی اتحادیه اروپا، از ابزارهای حقوقی و امنیتی قدرتمندی برخوردار است. برچسب تروریستی بر ارتشهای اروپایی، نوعی «موازنه وحشت حقوقی» ایجاد میکند که میتواند بروکسل را در اجرای عملیاتی مصوبه اخیر خود با چالشهای جدی و بنبستهای دیپلماتیک مواجه سازد.