انقلابی کوانتومی در ایران: افتتاح ۳ آزمایشگاه پیشرفته و معرفی ۱۶ درس نوین
جهش علمی ایران در فناوری کوانتومی
معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری با هدف تقویت بنیه علمی و فناورانه کشور، برنامههای جامعی برای توسعه زیرساختهای کوانتومی اجرا کرده است. بر این اساس، تأسیس سه آزمایشگاه پیشرفته ملی و معرفی ۱۶ سرفصل جدید دانشگاهی در دستور کار قرار گرفته است.
سیاستگذاری کلان و ایجاد ساختار منسجم
«سند ملی کوانتوم» در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و در خرداد ماه سال جاری به ریاستجمهوری ابلاغ شد. این سند که حاصل همکاری نزدیک معاونت علمی و شورای بوده، مسیر توسعه فناوری کوانتوم در کشور را مشخص میکند.
به گفته عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان، به دلیل اهمیت بالای فناوریهای کوانتومی و هوش مصنوعی، ساختار ستادهای تخصصی نیز بازنگری شده و دو ستاد مجزا برای این حوزهها شکل گرفته است: «ستاد کوانتوم، لیزر و فوتونیک» و «ستاد علوم و فناوریهای هوش مصنوعی». این تفکیک ساختاری امکان برنامهریزی متمرکز و تخصصی را فراهم میکند.
کمبود نیروی انسانی متخصص: چالش اصلی حوزه کوانتوم
به گفته عبدالحسن بهرامی و وحید جانثاری، سرپرست دبیرخانه ستاد توسعه اقتصاد دانشبنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک، بزرگترین چالش پیش روی ایران و جهان، کمبود شدید نیروی انسانی متخصص در حوزه کوانتوم است. جانثاری عوامل چون کمتر شناختهشدن این رشته در میان مهندسان، مهاجرت نخبگان و نبود زیرساختهای جذب را از دلایل این کمبود در ایران دانست.
برای مقابله با این چالش، دو برنامه کلیدی «توسعه آموزش آکادمیک» و «حمایت از پژوهشگران» در دستور کار قرار گرفته است. با همکاری بنیاد ملی علم، فراخوانی برای طراحی سرفصلهای درسی کوانتوم برگزار شد که در نهایت به تصویب ۱۶ عنوان درسی کاملاً جدید گردید. این دروس قرار است از مهرماه ۱۴۰۲ در ۱۸ دانشگاه منتخب کشور تدریس شود.
توسعه زیرساختها از آزمایشگاه تا محصول
توسعه زیرساختهای فیزیکی یکی از اولویتهای اصلی معاونت علمی ریاستجمهوری برای تبدیل ایدهها به محصول و ایجاد انگیزه کافی برای ماندن نخبگان در کشور است. در این راستا، شورای راهبری علوم و فناوری کوانتوم، ایجاد سه آزمایشگاه آموزشی پیشرفته و حمایت از مراکز پژوهشی را مصوب کرده است.
قرار است آزمایشگاههای آموزشی در سه دانشگاه برتر کشور که توسط وزارت علوم معرفی میشوند، با تأمین اعتبار کامل از سوی معاونت علمی تأسیس شود. از ابتدای سال جاری، حمایت از سه مرکز کوانتومی و چهار آزمایشگاه پژوهشی آغاز شده و تجهیز چندین آزمایشگاه دیگر تا پایان سال در دستور کار دارد.
چشمانداز نهایی: رسوخ فناوری کوانتوم به اقتصاد
هدف نهایی این برنامهها، تسهیلگری و ایجاد جریانی از نوآوری است که کاربردهای فناوری کوانتوم را در بخشهای مختلف اقتصادی کشور، از محاسبات و حسگری گرفته تا ارتباطات امن، تأثیرگذار سازد. در همین راستا، مصاحبههای تخصصی با نخبگان این حوزه نیز به زودی منتشر خواهد شد.
