ابهام در نظارت بر برنامه هسته ای ایران و نقش مسکو
میخائیل اولیانوف، نماینده دائم کشور روسیه در سازمان های بین المللی مستقر در وین، در یک گفتگوی اخیر با خبرگزاری ریانووستی، ضمن اشاره به ابهام های موجود در خصوص نظارت بر فعالیت های هسته ای ایران، تاکید کرد که مسکو آماده است تا به طور فعال در حل و فصل موضوع هسته ای ایران کمک و مشارکت کند. به گفته این دیپلمات ارشد روسی، در شرایط کنونی “هیچ تصویر کاملی” و واضحی از چگونگی اجرای فرآیندهای نظارت بین المللی بر برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران در دست هیچکس نیست و این وضعیت، نیازمند ارزیابی دقیق و اقدامات سنجیده است.
تنها نکته ای که در این مقطع زمانی کاملا روشن و مشخص است، مربوط به دستور کار شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی است که از سال ۲۰۱۵ در حال پیگیری بوده است. اولیانوف تصریح کرد که با توجه به قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، این موضوع باید از دستور کار رسمی شورای حکام حذف شود، زیرا شرایط حقوقی و بین المللی آن تغییر کرده است.
انقضای توافق هسته ای و تغییر چارچوب بحث
اولیانوف در ادامه صحبت های خود، یادآوری کرد که قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، درست مانند خود توافق هسته ای (برجام)، در تاریخ ۱۸ اکتبر منقضی شده است. این انقضای زمانی، یک تغییر مهم در چارچوب قانونی بحث های مربوط به ایران ایجاد می کند.
بر اساس این تغییر در وضعیت حقوقی، شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی از این پس تنها می تواند در چارچوب مفاد مربوط به توافق نامه پادمان های جامع ایران با آژانس در مورد مسائل مربوط به برنامه هسته ای ایران به گفتگو بپردازد. این بدان معناست که دامنه و نوع بحث ها محدودتر شده و باید بر روی اجرای تعهدات پادمانی متمرکز شود.
نماینده روسیه پیش بینی کرد که با این تغییرات، مدت زمان بحث ها در شورای حکام احتمالا به نصف کاهش می یابد، هرچند که احتمال دارد شدت و اهمیت این مباحث همچنان در سطح قبلی باقی بماند. او اعلام کرد که پس از برگزاری جلسه بعدی شورای حکام که قرار است در تاریخ ۱۹ تا ۲۱ نوامبر امسال (۲۰۲۵) برگزار شود، تصویر واضح تری از روند پیشرفت امور و چگونگی پیگیری مسائل هسته ای ایران به دست خواهد آمد.
تعهد ایران به NPT؛ یک عامل ثبات
با وجود تمامی گمانه زنی ها، پیچیدگی های سیاسی، و چالش های موجود در خصوص پرونده هسته ای ایران، دیپلمات ارشد روس به یک نکته مثبت و مهم اشاره کرد. او خاطر نشان کرد که بر اساس اطلاعات موجود، تهران علی رغم تمامی این گمانه زنی ها و اخبار منتشر شده، همچنان قصد دارد مشارکت خود را در معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) حفظ کند. این تصمیم ایران، یک عامل ثبات در عرصه بین المللی محسوب می شود و نشان دهنده تعهد بلند مدت این کشور به عدم تولید سلاح های هسته ای است، حتی در شرایطی که توافق برجام منقضی شده است.
ضرورت ارزیابی دقیق قبل از هرگونه نوآوری
در نهایت، میخائیل اولیانوف تاکید کرد که کشورش، روسیه، با توجه به روابط نزدیک و سابقه همکاری با ایران، آمادگی کامل دارد تا حل و فصل کامل تمامی مسائل و ابهام های مربوط به برنامه هسته ای ایران را تسهیل کند.
اما او یک نکته کلیدی را به عنوان پیش شرط مطرح کرد. به عقیده وی، قبل از آغاز هرگونه تغییر، اقدام جدید یا “نوآوری” در نحوه برخورد با این پرونده، انجام یک “بررسی و ارزیابی دقیق” از وضعیت فعلی برنامه هسته ای ایران و شرایط حقوقی و بین المللی آن، امری ضروری و حیاتی است. اولیانوف تاکید کرد که “اقدامات عجولانه” و بدون برنامه ریزی در این موضوع بسیار حساس، کاملا نامناسب و پرخطر هستند و تنها با تکیه بر اطلاعات کامل و ارزیابی درست می توان به یک راه حل پایدار دست یافت. این موضع روسیه، نشان دهنده لزوم احتیاط و دوراندیشی در مدیریت پرونده ای است که تاثیر مستقیمی بر صلح و امنیت منطقه و جهان دارد.