«آلفا»: آیا جدیدترین اثر خالق «تیتان» یک شاهکار است یا سقوطی آزاد؟ + نظرات منتقدان

فیلم علمی-تخیلی و ترسناک «آلفا» (Alpha)، تازه‌ترین ساخته‌ی جولیا دوکورنو، کارگردان فیلم تحسین‌شده «تیتان» (Titane) محصول سال ۲۰۲۱ است. دوکورنو پیش از این، فیلم «خام» (Raw) را هم در کارنامه خود دارد و حالا منتقدان نسبت به اثر جدیدش واکنش‌های متفاوتی نشان داده‌اند. برخی «آلفا» را ستایش می‌کنند و برخی دیگر آن را با آثار ناامیدکننده‌ مقایسه می‌کنند.

در این مطلب، با بررسی داستان فیلم و با نگاهی به نقدهای اولیه منتشر شده، به این سوال پاسخ می‌دهیم که آیا «آلفا» می‌تواند انتظارات را برآورده کند یا خیر.

بازیگران اصلی این فیلم طاهر رحیم، گلشیفته فراهانی و نوجوانی تازه‌وارد به نام ملیسا بورو هستند. داستان فیلم در یک مرکز اتفاقات ناگوار در بیمارستانی اتفاق می‌افتد که در آن یک بیماری ترسناک و جدید، بدن انسان‌ها را به شکلی وحشتناک تغییر می‌دهد. ویروس جدیدی در این مرکز درمانی شیوع پیدا کرده و بیماران مبتلا به این ویروس، رفته‌رفته دچار دگردیسی هولناکی می‌شوند. «آلفا»، دختری نوجوان است که پس از کشف راز این بیماری، تلاش می‌کند زندگی‌اش را برای همیشه تغییر دهد.

نقدهای اولیه فیلم «آلفا» از جولیا دوکورنو

همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد، فیلم «آلفا» با نقدهای ضد و نقیضی از سوی منتقدان روبه‌رو شده است.

این فیلم با حضور ۲۰ منتقد، میانگین امتیاز ۵۰ درصد را در سایت راتن تومیتوز کسب کرده است (۱۰ نقد مثبت و ۱۰ نقد منفی). در متاکریتیک نیز با ۱۰ نقد، میانگین امتیاز ۴۸ از ۱۰۰ به ثبت رسیده است (۵ نقد مثبت، ۳ نقد متوسط و ۲ نقد منفی). تماشاگران عادی، امتیاز پایین‌تری به این فیلم داده‌اند و میانگین امتیاز آن در سایت IMDB، ۵.۳ از ۱۰ است که نشان می‌دهد فیلم چندان مورد استقبال قرار نگرفته است. در مقایسه، فیلم «تیتان» (۲۰۲۱) با ۲۵۶ نقد، میانگین امتیاز ۹۰ درصد را در راتن تومیتوز و امتیاز ۷۵ از ۱۰۰ را در متاکریتیک به دست آورد.

ورایتی – پیتر دبروژ

پیتر دبروژ از ورایتی، منتقد فیلم «آلفا»، معتقد است که این فیلم – که دو سال پس از به‌ خانه‌ بردن نخل طلا برای «تیتان» ساخته شده – در بخش رقابتی جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵ به نمایش در خواهد آمد. دبروژ، این فیلم را یکی از هفت اثر علمی-تخیلی مهم می‌داند که در آن یک بیماری خیالی و تمثیلی به فیلمساز اجازه می‌دهد تا به تروما و تراژدی بحران ایدز بپردازد (دو فیلم دیگر «طاعون» و «نگاه اسرارآمیز فلامینگو» هستند). «آلفا» آزاردهنده‌ترینِ این فیلم‌ها است؛ هم به وضوحِ آشکارش و هم به شکلِ دیوانه‌کننده‌ای نافهموم، و داستان یک دختر ۱۳ ساله (ملیسا بورو) را روایت می‌کند که با یک خالکوبی ناشیانه از مهمانی به خانه برمی‌گردد.

او در ادامه می‌نویسد:

سوال اینجاست: «سورئال چه‌گونه بود؟ تمیز بود یا کثیف؟» مادر آلفا (گلشیفته فراهانی) مصرانه می‌پرسد؛ ذهنش به ویروسی بازمی‌گردد که برادر معتادش، امین (طاهر رحیم)، را حدود هشت سال پیش به یک مجموعه مرموز تغییر داد. این کاری است که این بیماری خاص انجام می‌دهد؛ باعث می‌شود قربانیانش در حالی که بدنشان به آرامی به سنباده تبدیل می‌شود، پودری کثیف سرفه کنند. آلفا پنج ساله بود که امین آلوده شد و اکنون به سختی او را به یاد می‌آورد.

مادر آلفا (که یک پزشک متعهد به درمان این بیماریِ منتقـل‌شونده از طریق خون است)، از ترس آلوده‌شدن دخترش، او را به کلینیک می‌برد تا واکسن کزاز تزریق کند و آزمایش خون بگیرد. اما اواخر دهه‌ی ۹۰ است و آن‌ها باید چندین هفته برای نتیجه‌ی دقیق‌تر صبر کنند. در این میان، هم‌کلاسی‌های آلفا در مدرسه فرض می‌کنند که او آلوده شده است… اما چرا؟ به‌هرحال، ویروس اچ‌آی‌وی می‌تواند از طریق سوزن‌های آلوده منتقل شود؛ اگرچه من به یاد نمی‌آورم که کسی در دهه‌ی ۹۰ به خاطر خالکوبی طرد شده باشد.

گلشیفته فراهانی («پترسون») و طاهر رحیم («پیامبر») که شاید برای مخاطبان جهانی چندان شناخته شده نباشند، جزو بااستعدادترین بازیگران نسل خود هستند. دوکورنو هر دوی آن‌ها را در این فیلم به شدت تحت فشار قرار می‌دهد؛ از رحیم می‌خواهد که به طرز تکان‌دهنده‌ای وزن کم کند – این دگرگونی با تغییرات فیزیکی واکین فینیکس در «جوکر» رقابت می‌کند – و از فراهانی می‌خواهد نقش خواهر خونسرد را بازی کند که از کسی که می‌بیند جلوی چشمانش خودش را نابود می‌کند، دوری نمی‌کند.

هالیوود ریپورتر – جوردن مینتزر

جوردن مینتزر از هالیوود ریپورتر می‌نویسد:

چهار سال پس از اینکه نویسنده و کارگردان فرانسوی، جولیا دوکورنو با دومین فیلم بلند خود به نام «تیتان»، به جشنواره کن آمد و نخل طلا را به خانه برد، او با یک فیلم بلند دیگر در ژانر ترسناک به کن بازگشته است. فیلمی که هم تماشاگران را شوکه و منزجر می‌کند و هم با بردن نخل طلا، چند نفر دیگر را شگفت‌زده کرده است. این فقط دومین بار بود که یک زن، پس از جین کمپیون (۳۰ سال پیش)، جایزه‌ی بهترین کارگردانی را از آنِ خود می‌کند. و مسلماً این اولین باری بود که فیلمی با حضور دختری که با یک کادیلاک رابطه برقرار می‌کند و در نهایت باردار می‌شود، به چنین موفقیتی دست می‌یابد.

مینتزر معتقد است:

«تیتان» مانور اجرایی از یک دی‌جی بود که هر کاری از دستش برمی‌آمد انجام می‌داد تا تماشاگران را در سالن نگه دارد، صدا را همیشه تا حداکثر بالا می‌برد. کارکرد مشابهی را در «آلفا» نیز می‌بینیم؛ یک تمثیل اغراق‌آمیز از دوران ایدز که ایده‌های تازه فراوانی ارائه می‌دهد، با مقادیر زیادی خون و خونریزی و جلوه‌های بصری. این فیلم می‌تواند از جنبه‌های خلاقیت و فنی مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد، اما آن‌قدر اتفاقات زیادی در آن رخ می‌دهد که بسیاری از بینندگان، با متوسطِ فیلم‌نامه‌نویسی، ناامید خواهند شد. باید به دوکورنو تبریک گفت که پس از بردن نخل طلا به سمت هالیوود نرفت اما همچنین باید پرسید که آیا آخرین فیلم او به جز خودش، کسی را راضی خواهد کرد یا خیر.

آلبرته اینفاسلی از ایندی‌وایر می‌نویسد که «آلفا» سعی می‌کند به مجموعه‌ای از مضامین جدید بپردازد که بسیاری از ما می‌توانیم با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم، به‌خصوص پس از تجربه‌ی خود در طول پاندمی کرونا. اما متأسفانه، مضامین بیش از حد در یک ساندویچ استعاری غول‌پیکر فشرده شده‌اند؛ آلبرته، ساندویچی را مثال می‌زند که روی یک نان باگت فرانسوی خوش‌مزه سرو می‌شود، تا حدی که طعم‌ها یکدیگر را خنثی می‌کنند.

در وهله‌ی اول، فیلم یک اثر دوره‌ای است که با وحشت واقعی به وحشت‌های همه‌گیری ایدز گره می‌خورد و بیماران HIV مثبت را به انسان‌هایی تبدیل می‌کند که بدنشان به تدریج به مرمت نیاز پیدا می‌کند؛ مانند «ایکس من» ترکیب شده با بخش عتیقه‌جات ی