دور جدید تنشهای دیپلماتیک میان ایران و ایالات متحده بر سر محور حیاتی «غنیسازی اورانیوم» به مرحلهای سرنوشتساز رسیده است. در حالی که گزارشهای ضد و نقیضی از راهروهای قدرت در واشنگتن و نشستهای ژنو به گوش میرسد، به نظر میرسد دولت دوم دونالد ترامپ استراتژی «فشار برای پیشنهاد» را در پیش گرفته است؛ رویکردی که در آن توپ را به زمین تهران انداخته و منتظر طرحی جامع و پرجزئیات است.
ادعای رسانههای آمریکایی: اولتیماتوم یکهفتهای و شرط اعتماد
شبکه خبری «MS NOW» در گزارشی به نقل از یک مقام ارشد دولت ترامپ مدعی شده است که موضع اصلی رئیسجمهور آمریکا بر پایه «غنیسازی صفر» بنا شده، اما در عین حال، پنجرهای را برای دریافت پیشنهاد متقابل از سوی ایران باز گذاشته است. این منبع مدعی است که ایالات متحده انتظار دارد ظرف مدت «یک هفته»، پیشنهادی دقیق و فنی از سوی تهران دریافت کند که در آن سازوکارهای پادمانی و نظارتی به گونهای تعریف شده باشد که ایران بتواند مانند سایر کشورهای عضو معاهدههای بینالمللی، از انرژی صلحآمیز هستهای بهرهمند شود.
نکته چالشبرانگیز در این ادعا، تاکید بر «فقدان اعتماد» است. مقام آمریکایی مدعی شده که بار سنگینی بر دوش ایران قرار دارد تا ثابت کند به توافقات پایبند میماند. این در حالی است که حافظه تاریخی جامعه جهانی به یاد دارد که در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، این ایالات متحده بود که علیرغم تایید مکرر پایبندی ایران توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بهصورت یکجانبه از توافق برجام خارج شد و کارزار «فشار حداکثری» را به راه انداخت.
حقوق قانونی ایران در برابر خواستههای فراپادمانی
در تحلیل حقوقی این مناقشه، باید به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) رجوع کرد. طبق بند ۴ این معاهده بینالمللی، تمامی کشورهای عضو حق غیرقابلانکاری برای تحقیق، تولید و بهرهبرداری از انرژی هستهای با مقاصد صلحآمیز دارند.
غنیسازی حق است، نه امتیاز: در متن NPT هیچ محدودیتی برای درصد غنیسازی جهت اهداف صلحآمیز تعیین نشده است.
تضاد با قوانین بینالملل: درخواست «غنیسازی صفر» از سوی تیم ترامپ، از نگاه حقوقدانان بینالمللی یک خواسته «فراپادمانی» و خارج از چارچوبهای قانونی آژانس است که به نوعی تبعیض علیه حقوق حاکمیتی ایران محسوب میشود.
روایت تهران؛ تکذیب شایعات و شفافسازی عراقچی
در میان این هیاهوی رسانهای، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتگویی صریح با یک شبکه آمریکایی، بخشی از ادعاهای مطرح شده را اصلاح کرد. وی با رد شایعات مربوط به پیشنهادهای پشتپرده، بر چند نکته کلیدی تاکید کرد:
۱. رد تعلیق موقت: این ادعا که ایران پیشنهاد تعلیق ۲ یا ۳ ساله غنیسازی را داده است، کاملاً بیاساس و عاری از حقیقت است.
۲. واقعگرایی در مذاکرات: وزیر خارجه ایران تصریح کرد که در دور دوم مذاکرات ژنو، واشنگتن رسماً خواستار کنار گذاشتن دائمی غنیسازی نشده است؛ موضوعی که نشاندهنده تفاوت میان «لفاظیهای رسانهای» و «واقعیتهای میز مذاکره» است.
۳. تداوم غنیسازی صلحآمیز: ایران بارها اعلام کرده که برنامه هستهایاش صرفاً برای مقاصد علمی، پزشکی و صنعتی است و هرگونه توافقی باید بر پایه احترام متقابل و شناسایی حقوق قانونی کشور باشد.
نتیجهگیری و چشمانداز
ایران اکنون در شرایطی قرار دارد که باید میان حفظ دستاوردهای هستهای خود و خنثیسازی تحریمهای ظالمانه، توازن برقرار کند. اصرار واشنگتن بر دریافت پیشنهاد در بازه زمانی کوتاه، نشاندهنده عجله ترامپ برای رسیدن به یک «توافق بزرگ» است، اما تهران نشان داده که تحت فشار اولتیماتومهای ساختگی، از خطوط قرمز خود عقبنشینی نخواهد کرد. هفته پیشرو میتواند مشخص کند که آیا دو طرف به سمت یک توافق فنی-سیاسی حرکت میکنند یا بار دیگر بنبست دیپلماتیک بر فضای منطقه حاکم میشود.
