تاثیر مواد مخدر بر خلاقیت: افسانه یا واقعیت علمی؟

رابطه پیچیده مواد مخدر و خلاقیت در هنرمندان

دیوید کرازبی، یکی از مشهورترین ستاره‌های راک آمریکا و از بنیان‌گذاران گروه‌های موسیقی “د بیردز” و “کرازبی، استیلز و نش” بود. اگرچه او هرگز پرکارترین ترانه‌سرا نبود، اما در فاصله اواخر دهه ۱۹۶۰ تا اواسط دهه ۱۹۷۰، بسیاری از برترین ترانه‌های آن دوران مانند “لیدی فرند”، “گینویور” و “دژاوو” را خلق کرد. با این حال، تا سال ۱۹۷۷، کرازبی به کوکائین فری‌بیس و هروئین معتاد شده بود و روند ترانه‌سرایی او به طور کامل متوقف شد. خود او در این باره می‌گوید: “هرچه مصرف مواد بیشتر می‌شد، نوشتن موسیقی کمتر می‌شد. این دو منحنی کاملاً با هم مرتبط بودند… وضعیت آنقدر بد شد که برای دو سال هیچ چیز ننوشتم.”

تاثیر مواد بر هنرمندان هم‌عصر کرازبی

مصرف بی‌رویه مواد شیمیایی تأثیر مخربی بر بسیاری از هم‌عصران کرازبی نیز داشت، از جمله برایان ویلسون از بیچ بویز، استیون استیلز هم‌گروهی او و جری گارسیا. همچنین فهرست غم‌انگیزی از ستاره‌های پاپ مانند جانیس جاپلین، جیم موریسون، الویس، ویتنی هیوستون و کورت کوبین به دلیل مصرف الکل و مواد مخدر جان خود را از دست داده‌اند.

رد افسانه افزایش خلاقیت با مصرف مواد

کرازبی پس از تجربیات خود، مشتاق بود تا افسانه افزایش خلاقیت با مصرف مواد را رد کند. او توضیح می‌دهد: “به محض اینکه مصرف مواد سخت را متوقف کردم، خلاقیت فوراً بازگشت و دوباره شروع به نوشتن کردم.”

بررسی علمی تاثیر مواد بر خلاقیت

البته انواع مختلفی از مواد مخدر وجود دارند که اثرات متفاوتی دارند. به نظر می‌رسد مواد روان‌گردان بیشترین تأثیر را در افزایش خلاقیت داشته باشند. یک مطالعه اخیر نشان داده که این مواد می‌توانند “پتانسیل خلاقانه بالاتر” را تقویت کنند و توانایی‌های شناختی مرتبط با خلاقیت مانند اصالت و روان بودن را افزایش دهند. تحقیقات نتایج مشابهی را در مورد طیفی از مواد روان‌گردان مانند LSD، سیلوسایبین و آیاهواسکا نشان داده‌اند.

با این حال، یافته‌های متناقضی از سایر محققان وجود دارد. در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۳، گروهی از محققان دانشگاه اسکس و دانشگاه هومبولت برلین صدها مطالعه مختلف را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که مواد مخدر – از جمله آمفتامین‌ها و سیلوسایبین – عموماً خلاقیت را افزایش نمی‌دهند.

تاثیر منفی مواد مخدر بر خلاقیت

اگرچه شواهدی مبنی بر افزایش خلاقیت با مصرف روان‌گردان‌ها وجود دارد، اما بدون شک مواد دیگری مانند کوکائین، مواد افیونی و الکل اثر معکوس دارند. به نظر می‌رسد سه دلیل اصلی برای تأثیر منفی این مواد بر خلاقیت وجود دارد:

۱. کاهش حساسیت عاطفی

این مواد واکنش‌های ما به تجربیات را کند می‌کنند و آگاهی و احساسات ما را کمرنگ می‌سازند. خلاقیت اغلب توسط احساسات برانگیخته می‌شود، به عنوان راهی برای بیان غم، اشتیاق، شادی یا آرامش. وقتی احساسات ما کمرنگ شوند، خلاقیت دیگر ضرورتی ندارد. ما در برابر واقعیت عایق می‌شویم و نیازی به راهی برای بیان احساسات نداریم.

۲. محدود کردن ذهن

این مواد ما را در ذهن خودمان محبوس می‌کنند، گویی در اتاق کوچک زیر شیروانی به دام افتاده‌ایم که به هیچ یک از اتاق‌ها یا طبقات دیگر و همچنین به دنیای خارج دسترسی نداریم. مواد مانند کوکائین و الکل این کار را با تقویت مرزهای خودی انجام می‌دهند. آن‌ها خودبزرگ‌بینی ما را افزایش می‌دهند و همدلی ما را کاهش می‌دهند. مواد افیونی ما را در پیله‌ای از خودشیفتگی فرو می‌برند، جایی که دنیای خارج عملاً وجود ندارد. تأثیر همه مواد مخدر سخت یکسان است: آن‌ها ما را از منابع الهام جدا می‌کنند. آن‌ها مانع از دریافت و انتقال خلاقیت می‌شوند.

۳. تضعیف قوای عقلانی و انتقادی

نه تنها دیدگاه خود را از دست می‌دهیم و قادر به تشخیص بین آثار درخشان و نیمه‌پخته نیستیم – بلکه به همان اندازه مهم (و تا حدی به دلیل همین مسئله)، توانایی ویرایش کار خود را نیز از دست می‌دهیم. بهترین خلاقیت تعادلی بین الهام و عقل است. خلاقیت الهامی باید توسط ذهن آگاه کنترل و هدایت شود. اما مواد مخدر تیزی ذهنی مورد نیاز برای حذف بخش‌های نامربوط یا ضعیف، یا تقلیل تمام مواد خام به مؤثرترین شکل را کاهش می‌دهند.

کاهش خلاقیت ناشی از اعتیاد

مواد مخدر و الکل خلاقیت هنرمندان بیشماری غیر از موسیقی‌دانان را نیز نابود کرده‌اند. نویسندگانی مانند جک کروآک، اف. اسکات فیتزجرالد و ارنست همینگوی همگی به دلیل اعتیاد به الکل دچار کاهش خلاقیت شدند، قبل از آنکه در اثر مشکلات سلامتی ناشی از اعتیاد جان خود را از دست بدهند (در مورد همینگوی، خودکشی). ساموئل تیلور کولریج، شاعر انگلیسی قرن نوزدهم نیز به دلیل اعتیاد به تریاک دچار همین کاهش غم‌انگیز شد.

ارتباط حساسیت هنرمندان و اعتیاد

شاید بخشی از مشکل این باشد که حساسیت بالای افراد خلاق ممکن است آن‌ها را مستعد اعتیاد کند. حساسیتی که آن‌ها را به روی تجربیات شدید و انرژی‌های خلاقانه باز می‌کند، ممکن است به این معنی باشد که آن‌ها احساسات را با شدت بیشتری تجربه می‌کنند و نسبت به رنج دیگران و مشکلات اجتماعی و جهانی حساستر هستند. به روشی مشابه، خلاقیت بسیاری از هنرمندان با ضربه‌های روحی مرتبط است. هنر آن‌ها راهی برای بیان ضربه‌های روحی و رهایی درمانی از درد درونی آن‌هاست. بنابراین قابل درک است که هنرمندان اغلب برای بی‌حس کردن درد و ضربه‌های روانی خود به مواد مخدر روی می‌آورند، علیرغم آسیب به خلاقیتشان.

قدرت خلاقیت در پذیرش درد

با این حال، برخی از قدرتمندترین خلاقیت‌ها زمانی رخ می‌دهد که هنرمندان درد روانی خود را بپذیرند. در این صورت نوعی کیمیاگری رخ می‌دهد: ضربه و آشفتگی به هنری ژرف تبدیل می‌شود. یکی از بهترین نمونه‌های این مورد اولین آلبوم انفرادی جان لنون به نام “پلاستیک اونو بند” است، که در آن لنون ضربه‌های دوران کودکی و سرخوردگی‌های فعلی خود را به ترانه‌هایی تأثیرگذار و زیبا تبدیل می‌کند. همانطور که لنون در این آلبوم خوانده است: “اجازه ندهید با مواد مخدر و کوکائین فریب‌تان دهند/هیچ چیز نمی‌تواند به شما آسیب بزند – درد خود را احساس کنید.”

منبع