دستیابی به بالاترین سطح سلامت عمومی همواره از اولویتهای نظام بهداشت و درمان کشور بوده است. در این راستا، واکسیناسیون به عنوان یکی از مؤثرترین مداخلات بهداشتی، نقش بسزایی در پیشگیری از بیماریهای واگیر ایفا میکند. کمیته کشوری واکسیناسیون با درک اهمیت این موضوع و لزوم بهروزرسانی و گسترش سبد واکسیناسیون ملی، به طور مستمر به بررسی واکسنهای جدید و کارآمد میپردازد. این تلاشها با هدف افزایش پوشش واکسیناسیون، کاهش بار بیماریها و ارتقای سطح ایمنی جامعه صورت میگیرد.
سپهر سلامت ایران: سازوکار دقیق و چندوجهی برای ورود واکسن های جدید به برنامه ملی واکسیناسیون
معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، دکتر علیرضا رئیسی، در تشریح فرآیندهای مربوط به تقویت برنامه واکسیناسیون کشوری، از سازوکار دقیق و چندوجهی برای بررسی و اضافه شدن واکسن های جدید به این برنامه ملی خبر داد. ایشان با تاکید بر نقش بی بدیل و غیرقابل انکار واکسن در مهار و کنترل بیماری های مختلف، جایگاه فعلی سبد ملی واکسیناسیون ایران را نه تنها در سطح منطقه خاورمیانه، بلکه در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان، مطلوب و قابل قبول ارزیابی کرد. این ارزیابی، حتی در مقایسه با کشورهای پیشرفته نیز نشان دهنده تفاوت های اندک و همترازی قابل توجهی است که خود گواهی بر اهمیت و اولویت سلامت عمومی در سیاستگذاری های کلان کشور دارد.
برنامه ملی واکسیناسیون ایران: سدی محکم در برابر بیماری ها
دکتر رئیسی با افتخار اعلام کرد که وضعیت کنونی سبد ملی واکسیناسیون کشور، حاصل سال ها برنامه ریزی، سرمایه گذاری و تلاش متخصصان حوزه سلامت است. این برنامه گسترده، که طیف وسیعی از بیماری های واگیردار را پوشش می دهد، تاثیر مستقیمی بر کاهش چشمگیر نرخ مرگ و میر کودکان، کنترل اپیدمی های خطرناک و ارتقای سطح سلامت عمومی جامعه داشته است. مقایسه این سبد با برنامه های واکسیناسیون کشورهای پیشرفته نیز نشان می دهد که ایران در این زمینه، فاصله چندانی با استانداردهای جهانی ندارد و در بسیاری از موارد، همگام با آخرین دستاوردهای علمی و توصیه های سازمان بهداشت جهانی حرکت می کند. این موفقیت، مرهون نگاه جامع نگر و آینده پژوهانه به مقوله واکسیناسیون و درک عمیق از اهمیت پیشگیری بر درمان است. یک برنامه واکسیناسیون قوی، نه تنها بار بیماری ها را از دوش نظام سلامت برمی دارد، بلکه با کاهش هزینه های درمانی و افزایش بهره وری نیروی کار، به رشد اقتصادی و توسعه پایدار کشور نیز کمک شایانی می کند.
مسیر پر پیچ و خم ورود یک واکسن جدید: بررسی همه جانبه و دقیق
معاون بهداشت وزارت بهداشت در ادامه توضیحات خود، تاکید کرد که ورود هر واکسن جدید به سبد واکسیناسیون کشور، یک تصمیم ساده و آنی نیست، بلکه مستلزم طی یک فرآیند بررسی پیچیده، علمی و چندوجهی است. هنگامی که پیشنهادی مبنی بر اضافه شدن یک واکسن جدید مطرح می شود، مجموعه ای از عوامل و مولفه های کلیدی باید به دقت مورد ارزیابی قرار گیرند. این عوامل عبارتند از:
- هزینه اثربخشی واکسن: یکی از مهمترین مولفه ها، ارزیابی هزینه اثربخشی واکسن است. در این بررسی، نه تنها قیمت خود واکسن، بلکه هزینه های مرتبط با زنجیره تامین، نگهداری، توزیع، تزریق و همچنین آموزش پرسنل در نظر گرفته می شود. در مقابل، منافع حاصل از پیشگیری از بیماری، کاهش هزینه های درمانی، جلوگیری از کارافتادگی و مرگ و میر ناشی از آن بیماری، و همچنین بهبود کیفیت زندگی افراد محاسبه می گردد. یک واکسن تنها در صورتی تایید می شود که منافع آن به طور قابل توجهی بر هزینه هایش بچربد.
- در دسترس بودن تکنولوژی با توجه به تحریم ها: در شرایطی که کشور با تحریم های ظالمانه مواجه است، مسئله دسترسی به تکنولوژی تولید واکسن یا امکان واردات پایدار آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. باید بررسی شود که آیا زیرساخت ها و دانش فنی لازم برای تولید داخلی واکسن در کشور وجود دارد یا خیر. در صورت نیاز به واردات، باید از پایداری و عدم تاثیرپذیری منابع تامین از محدودیت های سیاسی و اقتصادی اطمینان حاصل کرد. این مولفه، امنیت و استقلال برنامه واکسیناسیون را تضمین می کند.
- پایدار بودن تامین واکسن: حتی اگر واکسنی بسیار موثر و کارآمد باشد، اما نتوان تامین پایدار و بلندمدت آن را تضمین کرد، ورود آن به برنامه ملی می تواند با چالش های جدی مواجه شود. قطع ناگهانی واکسیناسیون به دلیل کمبود واکسن، می تواند منجر به از دست رفتن ایمنی جمعی و بازگشت بیماری شود. بنابراین، کمیته های تخصصی باید از وجود قراردادهای مطمئن، ظرفیت تولید کافی (داخلی یا خارجی) و یک زنجیره تامین قابل اتکا اطمینان حاصل کنند.
- گروه هدف واکسن: هر واکسن برای گروه سنی یا جمعیتی خاصی طراحی شده است. بررسی های اپیدمیولوژیک دقیق باید مشخص کند که کدام گروه های سنی یا افراد با شرایط خاص (مانند بیماران زمینه ای یا زنان باردار) بیشترین سود را از دریافت واکسن جدید خواهند برد و بار بیماری در کدام گروه ها بالاتر است. تعیین دقیق گروه هدف، به استفاده بهینه از منابع و دستیابی به حداکثر اثربخشی برنامه کمک می کند.
- بار اقتصادی بیماری و واکسن: علاوه بر هزینه اثربخشی مستقیم، بار اقتصادی کلی بیماری بر جامعه و همچنین بار اقتصادی ناشی از اجرای برنامه واکسیناسیون جدید نیز باید مد نظر قرار گیرد. این شامل هزینه های غیرمستقیم مانند از دست رفتن روزهای کاری به دلیل بیماری، هزینه های مراقبت از بیماران در خانواده و تاثیرات بلندمدت بر بهره وری ملی است. تصمیم گیری باید با در نظر گرفتن تمامی این ابعاد اقتصادی صورت پذیرد.
دکتر رئیسی تاکید کرد که تمامی این موارد باید به صورت جامع و در کنار یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند و اکتفا به تنها یک یا دو مولفه، نمی تواند مبنای تصمیم گیری صحیح و علمی باشد.
نقش محوری کمیته کشوری واکسیناسیون
مسئولیت اصلی بررسی این مولفه های متعدد و ارائه نظرات کارشناسی بر عهده “کمیته کشوری واکسیناسیون” است. این کمیته متشکل از برجسته ترین متخصصان رشته های مختلف از جمله اپیدمیولوژی، بیماری های عفونی، ایمونولوژی، متخصصان اطفال، داروسازان، کارشناسان بهداشت عمومی و اقتصاد سلامت است. اعضای این کمیته، با بررسی دقیق شواهد علمی، مطالعات انجام شده در سایر کشورها، داده های داخلی و در نظر گرفتن شرایط بومی ایران، به ارزیابی جامع هر واکسن پیشنهادی می پردازند. به دلیل همین بررسی های دقیق و چندجانبه و لزوم دستیابی به اجماع علمی، فرآیند بررسی در این کمیته معمولا زمان بر است و در یک بازه زمانی کوتاه مدت به سرانجام نمی رسد. این رویکرد محتاطانه و علمی، ضامن اتخاذ بهترین تصمیم برای سلامت جامعه است.
فراتر از آبله مرغان: ارزیابی مستمر سبد واکسیناسیون
معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین اشاره کرد که بررسی ها برای افزایش و به روزرسانی سبد واکسیناسیون کشوری، تنها به واکسن آبله مرغان محدود نمی شود. اگرچه واکسن آبله مرغان یکی از واکسن هایی است که در حال حاضر مورد بررسی قرار دارد، اما واکسن های دیگری نیز برای مقابله با سایر بیماری ها در دست مطالعه و ارزیابی کارشناسان کمیته کشوری واکسیناسیون هستند. این نشان دهنده پویایی و نگاه رو به جلوی نظام سلامت کشور در بهره گیری از آخرین دستاوردهای علم واکسینولوژی است.
در نهایت، پس از اتمام بررسی های جامع و اعلام نتایج نهایی توسط کمیته کشوری واکسیناسیون، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان متولی اصلی سلامت جامعه، تصمیم نهایی را در خصوص اضافه شدن یا عدم اضافه شدن یک واکسن جدید به برنامه ملی واکسیناسیون اتخاذ خواهد کرد. این تصمیم، همواره با در نظر گرفتن منافع عمومی، شواهد علمی متقن و با هدف ارتقای هرچه بیشتر سطح سلامت و کیفیت زندگی مردم ایران خواهد بود. این سازوکار دقیق، تضمین می کند که هرگونه تغییری در برنامه واکسیناسیون، مبتنی بر اصول علمی و در جهت منافع بلندمدت سلامت کشور باشد.
آگهی فردا