فضا را معمولاً سرد، تاریک و عمدتاً خالی تصور میکنیم؛ اما گاهی اوقات، کیهان میتواند به شدت شیرین و شگفتانگیز باشد. ستارهشناسانی که در حال کاوش در قلب کهکشان ما بودند، موفق شدند ردپایی از اریترولوز (Erythrulose) را شناسایی کنند؛ همان نوع قندی که در تمشک، کیوی و سایر میوهها یافت میشود و این بار در یک ابر گازی غولپیکر در اعماق فضا جا خوش کرده است.
به گزارش واضح به نقل از رسانه فناوری یاهو (Yahoo)، این کشف لذتبخش و جذاب که جزئیات آن در مطالعهای جدید در مجله معتبر Nature Astronomy منتشر شده است، اولین باری است که یک ماده قندی — که از اجزای کلیدی برای شکلگیری حیات محسوب میشود — به طور مستقیم در فضای بینستارهای کشف میشود. اخترشناسان با استفاده از تلسکوپهای رادیویی موفق به رصد این مولکول قند در یک ابر گازی غولپیکر شدهاند که نشان میدهد ساختارهای آلی بیش از آنچه پیش از این تصور میشد، در کیهان پراکندهاند.
چرا کشف قند اریترولوز در فضا تا این حد اهمیت دارد؟
دکتر ایزاسکون خیمنز-سرا (Izaskun Jiménez-Serra)، اخترشیمیدان مرکز اخترزیستشناسی اسپانیا و نویسنده اصلی این مطالعه، در گفتگو با گاردین اظهار داشت: «این رصد به ما نشان میدهد که این قندها بسیار رایجتر از آن چیزی هستند که قبلاً فکر میکردیم. این دستاورد، احتمال شکلگیری و توسعه حیات در جهانهای دیگر را به شیوهای مشابه با آنچه در زمین رخ داده است، به شدت تقویت میکند.»
منشأ و نحوه پیدایش قندها روی سیاره زمین هنوز هم به عنوان یک راز بزرگ باقی مانده است. پیش از این، قندهایی مانند ریبوز و گلوکز روی شهابسنگها یافت شده بودند و برخی از دانشمندان بر این باورند که این ترکیبات حیاتی نیز همانند آب، اولین بار توسط سنگهای فضایی سرگردان که به زمین برخورد کردهاند، به سیاره ما منتقل شدهاند.
کارخانه شیمیایی کیهانی؛ قندها در کجا ساخته میشوند؟
اما این قندها در کدام بخش از فضا شکل میگیرند؟ یکی از متهمان اصلی، ابرهای مولکولی هستند؛ مناطق متراکم از گاز و غبار که محیط بینستارهای جهان را تشکیل میدهند. محققان در مقاله خود اشاره کردهاند که این ابرها میتوانند مانند یک «کارخانه شیمیایی» عمل کنند و اتمهای مجزا را به یکدیگر پیوند دهند تا مواد پیچیدهتری را بسازند. تا به امروز، بیش از ۳۴۰ نوع مولکول مختلف در محیط بینستارهای شناسایی شده است.
پژوهشگران برای انجام این جستجوی شیرین، از دو تلسکوپ رادیویی قدرتمند در اسپانیا استفاده کردند تا درون یک ابر مولکولی در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری را نظاره کنند. در حالی که جستجوهای قبلی برای درک سیگنالها و نویزهای خارجشده از این منطقه بسیار متراکم با چالشهای زیادی روبرو بود، این تیم تحقیقاتی فوکوس فوقالعاده دقیقی — شبیه به پرتو لیزر — داشت. نشریه Scientific American اشاره میکند که تیم دیگری اخیراً روشی را برای بازسازی امضای نوری قند در فضا هنگام تبخیر با لیزر ابداع کرده بود و همین تکنیک به محققان اجازه داد تا محدوده تمرکز خود را کاملاً باریک و دقیق کنند.
یافته غیرمنتظره دانشمندان؛ به چالش کشیدن فرضیات قبلی اخترشیمی
آنچه که آنها در این بخش از کهکشان راه شیری پیدا کردند، کاملاً غیرمنتظره بود. این ابر فضایی سرشار از قند اریترولوز بود که از چهار اتم کربن تشکیل شده است. با این حال، بر اساس توضیحات نشریه SciAm، تقریباً هیچ نشانهای از قندهای ساختهشده از سه اتم کربن در این ناحیه پیدا نشد. این یافته دقیقاً برخلاف باور رایج و قدیمی است که ادعا میکرد قندها در فضا به صورت تدریجی و با افزودن تکبهتک اتمهای کربن شکل میگیرند. این موضوع باعث شد تا تیم تحقیق به این نتیجه برسد که این قند چهارکربنه احتمالاً از ترکیب دو مولکول آلی دیگر که هر کدام دارای یک جفت کربن بودهاند، به وجود آمده است.
باران ۵۰ میلیون تنی قند بر روی زمین اولیه
این یک موفقیت و موهبت بزرگ برای علم اخترزیستشناسی (Astrobiology) است. قندهایی مانند ریبوز و داکسیریبوز، ساختار و ستون فقرات RNA و DNA را تشکیل میدهند. در این میان، قند اریترولوز به طور خاص میتواند ریبونوکلئوتیدها را که بلوکهای ساختاری آرانای هستند، شکل دهد. در مجموع، دانشمندان تخمین میزنند که در دوران اولیه زمین و زمانی که حیات هنوز در حالت ابتدایی خود بود، تا ۵۰ میلیون تن اریترولوز ممکن است به صورت بارانهای فضایی بر روی زمین باریده باشد.
دکتر خیمنز-سرا در پایان به گاردین گفت: «به نظر میرسد مواجهه با این نوع باران از مواد آلی، یک گام کلیدی در پیدایش حیات بوده است. این مواد اولیه فضایی احتمالاً به سوپهای پیشزیستی (Prebiotic Soups) که نخستین زیستمولکولها در آن سنتز و ساخته شدند، کمک شایانی کردهاند.»
آگهی فردا