به گزارش واضح، ثبت ۹ زمین لرزه با بزرگای بیش از ۴ ریشتر از ابتدای بهمن ماه تا کنون در منطقه عسلویه، موجی از نگرانی و پرسش ها را در میان ساکنان و فضای مجازی ایجاد کرده است. دکتر مهدی زارع، استاد تمام پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی، در گفتگویی تفصیلی با تشریح سازوکار این لرزش ها، به صراحت اعلام کرد که منشا این رخدادها کاملا طبیعی و زمین ساختی است. وی تاکید کرد که داده های علمی، هرگونه سناریوی نظامی، تست های موشکی یا انفجارهای زیرزمینی را در این منطقه استراتژیک به طور کامل منتفی می کند.
چرا فرضیه انفجار نظامی در عسلویه مردود است؟
یکی از مهم ترین بخش های سخنان دکتر زارع، به تفاوت ماهوی میان زلزله طبیعی و انفجار اختصاص داشت. وی با اشاره به روش “اثرانگشت لرزه ای” توضیح داد که در زلزله های طبیعی، امواج فشاری (P) و برشی (S) به طور هم زمان و قوی تولید می شوند، در حالی که در انفجارها، موج برشی بسیار ضعیف است یا اصلا تولید نمی شود. همچنین، عمق این لرزش ها که بین ۶ تا ۱۲ کیلومتر ثبت شده، سندی محکم بر طبیعی بودن آن هاست؛ چرا که انفجارهای انسانی معمولا در عمق کمتر از ۲ کیلومتر رخ می دهند. برای مثال، زمین لرزه ۵.۲ ریشتری ۱۲ بهمن و لرزه های اخیر ۲۴ بهمن، همگی در اعماق بسیار زیاد زمین ریشه داشته اند.
نقش گنبدهای نمکی و تاریخچه لرزه خیزی منطقه
عسلویه و پیرامون آن بخشی از سامانه فعال زاگرس هستند که ذاتا مستعد لرزه خیزی است. به گفته این استاد پژوهشگاه زلزله شناسی، وجود گنبدهای نمکی در این منطقه باعث می شود که زمین لرزه ها به صورت “خوشه ای” یا پیاپی رخ دهند. نگاهی به تاریخ نشان می دهد که این منطقه در سال های ۹۷۸ و ۱۰۰۸ میلادی نیز زلزله های ویرانگری را در بندر سیراف تجربه کرده است. وقوع ۲۴ زمین لرزه تنها در روز ۲۴ بهمن، اگرچه نگران کننده است، اما یک ویژگی زمین شناسی شناخته شده به نام “خوشه لرزه ای” محسوب می شود که ناشی از فعالیت گسل های خمیدگی جبهه کوهستان است.
آیا فعالیت های صنعتی پارس جنوبی باعث زلزله می شود؟
دکتر زارع در کنار علل طبیعی، به موضوع مهم “زلزله های القایی” نیز اشاره کرد. استخراج گسترده و طولانی مدت نفت و گاز از مخازن عظیم پارس جنوبی می تواند تعادل تنش ها را در پوسته زمین بر هم بزند. این فرآیند مستقیما باعث زلزله نمی شود، اما می تواند مانند یک چکانش (Trigger)، وقوع زمین لرزه روی گسل هایی که از قبل تحت فشار بوده اند را جلو بیندازد. مشابه این پدیده در سواحل جنوبی خلیج فارس مانند قطر و عربستان نیز دیده شده است و لازم است وزارت نفت با نگاهی علمی، تاثیر برداشت سیالات بر پایداری پوسته منطقه را مورد بررسی دقیق قرار دهد.
ساخت وسازهای انسانی و تشدید هراس از زلزله
بخش دیگری از این گزارش به تاثیر دستکاری در خط ساحلی عسلویه می پردازد. خشک کردن بخش هایی از دریا و ایجاد بسترهای جدید برای تاسیسات صنعتی، موجب شده است که امواج لرزه ای در این مناطق تقویت و تشدید شوند. این موضوع باعث می شود تکان های یک زلزله ۴.۵ ریشتری برای ساکنان، به ویژه افرادی که در طبقات بالای ساختمان ها حضور دارند، بسیار شدیدتر و ترسناک تر از حد معمول حس شود. دکتر زارع معتقد است که ترکیب لرزه خیزی ذاتی زمین و ساختارهای انسانی، فشار روانی بر جامعه را افزایش داده که نیازمند رویکردی پیشگیرانه و علمی از سوی نهادهای مرتبط است.
