انرژی پاک: پایان سوختهای فسیلی و آغاز عصر تجدیدپذیرها
در نیمه دوم سال جاری میلادی، منابع انرژی تجدیدپذیر برای اولین بار در تاریخ از زغال سنگ پیشی گرفتند و بزرگترین منبع تولید برق در جهان شدند. این تحول نه تنها نشان دهنده تغییر رویکرد جهانی به سمت انرژیهای پاک است، بلکه فرصتهای تازهای را نیز برای سرمایهگذاری و توسعه پایدار ایجاد میکند.
انرژی تجدیدپذیر؛ ناجی سیاره زمین
دادههای جدید نشان میدهند که انرژیهای تجدیدپذیر، شامل انرژی خورشیدی، بادی، آبی و زیست توده، به سرعت در حال توسعه هستند و نقش مهمی در کاهش انتشار گازهای گلخانهای و مقابله با تغییرات اقلیمی ایفا میکنند.
در حال حاضر که تقاضا برای انرژی در سراسر جهان رو به افزایش است، توسعه چشمگیر ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی، این امکان را فراهم کرده است تا سهم بیشتری از برق مورد نیاز از منابع تجدیدپذیر تامین شود. این امر به ویژه در کشورهایی که به شدت به زغالسنگ و گاز طبیعی وابسته هستند، اهمیت بیشتری دارد.
پیشتازی چین در توسعه انرژیهای پاک
چین به عنوان بزرگترین مصرفکننده انرژی در جهان، سرمایهگذاریهای گستردهای در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر انجام داده است. کشورهای در حال توسعه نیز با الگوبرداری از چین، به دنبال کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و توسعه زیرساختهای انرژی پاک هستند.
با این حال، اقتصادهای ثروتمندتر مانند ایالات متحده و اتحادیه اروپا، نسبت به سالهای گذشته با سرعت کمتری به سمت انرژیهای تجدیدپذیر حرکت میکنند. این در حالی است که با توجه به توافقات بینالمللی، این کشورها باید نقش پررنگتری در کاهش تولید گازهای گلخانهای داشته باشند.
زغال سنگ؛ همچنان یکهتاز تولید گازهای گلخانهای
با وجود پیشرفتهای چشمگیر در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر، زغال سنگ همچنان یکی از بزرگترین منابع انتشار گازهای گلخانهای در جهان به شمار میرود. بر اساس گزارش بیبیسی، در سال ۲۰۲۰، زغال سنگ بزرگترین منبع منفرد تولید برق در جهان باقی ماند و بیش از نیمی از ظرفیت تولید برق را به خود اختصاص داد.
چین با اختلاف زیاد در صدر فهرست بزرگترین مصرفکنندگان زغال سنگ قرار دارد و بیش از نیمی از مصرف جهانی این سوخت آلاینده را به خود اختصاص داده است.
تلاش برای کاهش مصرف زغالسنگ
با وجود چالشهای موجود، نشانههای امیدوارکنندهای نیز دیده میشود. بسیاری از کشورها در حال برنامهریزی برای کاهش تدریجی استفاده از زغال سنگ و جایگزینی آن با منابع انرژی پاک هستند. با این حال، تحقق این هدف نیازمند سرمایهگذاریهای کلان، توسعه فناوریهای نوین و تغییر در سیاستهای انرژی است.
تحلیلگران چه میگویند؟
کارشناسان محیط زیست معتقدند، نقطه عطف حیاتی در مسیر گذار جهانی به سوی انرژی پاک فرا رسیده است. تحلیلگر ارشد انرژی، مالگورزاتا ویاترو-موتیکا از اندیشکده امبر (Ember) میگوید: «این لحظه، سرآغاز دورهای است که انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند همزمان با رشد تقاضای جهانی، تولید انرژی پاک را نیز تضمین کنند.»
وی همچنین تاکید میکند: «با حرکت رو به جلوی انرژیهای تجدیدپذیر، باید تلاش کنیم تا جایگزینی زغال سنگ با انرژی خورشیدی و بادی با سرعت بیشتری انجام شود.»
بخش اعظم رشد انرژی خورشیدی، مربوط به نصب پنلهای خورشیدی در مقیاس بزرگ است. این در حالی است که انرژی خورشیدی با ارائه راهکاری سازگار و در دسترس، میتواند به بزرگترین منبع جدید تولید برق در جهان تبدیل شود.
چشمانداز انرژی خورشیدی
پیشبینی میشود که تولید برق خورشیدی تا سال ۲۰۵۰، ۲۴ درصد افزایش یابد. انرژی خورشیدی نه تنها یک منبع انرژی پاک است، بلکه فرصتهای شغلی جدیدی را نیز در بخشهای تولید، نصب و نگهداری ایجاد میکند.
به عنوان مثال، پاکستان در سال ۲۰۲۰، تعرفه واردات پنلهای خورشیدی را حذف کرد تا بتواند ظرفیت تولید برق خود را تا سال ۲۰۳۰ به ۳۰ گیگاوات برساند. این اقدام نه تنها به کاهش آلودگی هوا کمک میکند، بلکه باعث ایجاد فرصتهای جدید برای توسعه اقتصادی نیز میشود.
آفریقا؛ قارهای با پتانسیل بالای انرژی خورشیدی
آفریقا نیز به سرعت در حال حرکت به سمت انرژی خورشیدی است. تعرفههای پایین و دسترسی آسان به این فناوری، باعث شده است تا بسیاری از کشورهای آفریقایی سرمایهگذاریهای قابل توجهی در این زمینه انجام دهند.
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰، میزان تولید انرژی خورشیدی در قاره آفریقا تا ۷۰ درصد افزایش یابد. کشورهای آفریقایی با استفاده از انرژی خورشیدی، میتوانند به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، تامین برق مناطق روستایی و بهبود کیفیت زندگی مردم کمک کنند.
به عنوان مثال، نیجریه که به شدت به زغال سنگ وابسته است، در تلاش است تا با توسعه ظرفیت تولید انرژی خورشیدی، نیاز ۱۰۰ هزار خانوار اروپایی را تامین کند. نصب پنلهای خورشیدی در الجزایر نیز به دو برابر شدن ظرفیت تولید انرژی خورشیدی در این کشور کمک میکند. همچنین، کشورهای زامبیا و بوتسوانا نیز در حال توسعه پروژههای بزرگ انرژی خورشیدی هستند.
چالشهای پیش رو
با وجود پتانسیل بالای انرژی خورشیدی، چالشهایی نیز در مسیر توسعه این فناوری در آفریقا وجود دارد. برخی از تحلیلگران معتقدند که موانع مالی و اقتصادی، ممکن است مانع از تحقق کامل این پتانسیل شوند. با این حال، با ارائه تسهیلات مالی و حمایتهای دولتی، میتوان این چالشها را برطرف کرد و به توسعه پایدار در قاره آفریقا کمک کرد.
در همین راستا، اد ترنر، رئیس کمیسیون گذار انرژی بریتانیا میگوید: «نیروگاههای خورشیدی و بادی، در مقایسه با فناوریهای قدیمی، در حال تبدیل شدن به یک گزینه اقتصادی و مقرون به صرفه هستند.»
همچنین، ساخت نیروگاههای بادی در مناطق مختلف آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین، نیازمند سرمایهگذاری و برنامهریزی دقیق است. این نیروگاهها میتوانند با بهرهگیری از سیستمهای خورشیدی و باتریهای ارزانقیمت، انرژی مورد نیاز مناطق دورافتاده را تامین کنند.
در مقابل، نیروگاههای بادی مانع از پیشرفت اقتصادهای بزرگ مانند بریتانیا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا شدهاند. هزینههای ساخت توربینهای بادی بزرگ در دهههای گذشته، باعث شده تا این کشورها نتوانند به اهداف تعیین شده در زمینه تولید انرژیهای تجدیدپذیر دست یابند و نیاز به منابع پشتیبان را افزایش داده است. این موضوع ساخت و نگهداری سیستمها را گرانتر میکند و نیاز به منابع پشتیبان را افزایش میدهد که به نوبه خود با هدف تامین انرژی تجدیدپذیر مغایرت دارد.
به گفته سویی دیگری، افزایش تقاضا برای انرژی پاک در چین همزمان شده است با شکوفایی صنایع تولید پنلهای خورشیدی. در اوت ۲۰۲۱، صادرات پنلهای خورشیدی چین به رکورد ۲۰ میلیارد دلار رسید که عمدتاً به دلیل رشد فروش پنلهای خورشیدی و باتریهای لیتیومی (با ۳۲ درصد افزایش) بود. در حال حاضر چین پیشتاز عرصه صادرات محصولات فناورانه انرژی های پاک به سراسر دنیا است.
با توجه به این شرایط، دادههای جدید نشان میدهد که سهم انرژی خورشیدی و بادی از کل تولید برق در چین بیشتر از ۱۰ درصد است، که این میزان دو برابر میانگین کشورهای توسعهیافته است. این آمار نمایانگر یک تحول عظیم در حوزه انرژی است.
در افغانستان چه میگذرد؟
در افغانستان، استفاده گسترده از پمپهای آب خورشیدی، باعث افزایش سطح آبهای زیرزمینی شده است. با این حال، رشد سریع در برخی از مناطق، چالشهای جدیدی را نیز به همراه داشته است. به گفته دکتر دیوید منسفیلد، استفاده گسترده از پمپهای آب خورشیدی باعث شده تا سطح آبهای زیرزمینی در برخی مناطق به شدت کاهش یابد و دسترسی به منابع آب را برای بسیاری از کشاورزان دشوار سازد.
پیشنهاد راه حل
اما راهحلهای تازهای نیز برای این مشکل ارائه شده است. دکتر منسفیلد و همکارانش پیشنهاد میکنند که با مدیریت صحیح منابع آب، میتوان از هدر رفتن آب جلوگیری کرد و دسترسی عادلانه به منابع آبی را تضمین کرد. به عنوان مثال، با نصب کنتورهای هوشمند و ایجاد سیستمهای آبیاری نوین، میتوان مصرف آب را بهینه کرد و از خشک شدن منابع آبی جلوگیری کرد.
پایان دود، طلوع خورشید
در نهایت، دادههای جدید نشان میدهند که جهان در آستانه یک تحول بزرگ در زمینه انرژی قرار دارد. با توسعه فناوریهای نوین، کاهش هزینههای تولید انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش آگاهی عمومی، میتوان به آیندهای روشنتر و پایدارتر امیدوار بود. دادههای جدید نشان میدهند که عصر زغال سنگ به پایان رسیده و خورشید در حال طلوع است.
دادههای تازه حاکی از آن است که ابتکارات چین در صنعت پاک همواره رو به جلو است و سهم انرژی تجدیدپذیر با سرعت بالایی در حال افزایش است. برای درک بهتر مزایای بیشمار انرژی پاک و دورنمای دنیایی که انرژیهای نو نقش اساسی در آن ایفا میکنند، به خواندن ادامه دهید.
آگهی فردا