هدف، جریان جدید موفقیت شماست: رازهایی که نمیدانستید!
جریان ذهنی (Flow) چیست و چرا مهم است؟
از دهه ۱۹۷۰ میلادی که میهای چیکسنت میهالی، روانشناس مجارستانی-آمریکایی، مفهوم «جریان ذهنی» (Flow) را معرفی کرد و سپس در کتاب خود با عنوان «جریان: روانشناسی تجربه بهینه» (۱۹۹۰) به تفصیل شرح داد، این پدیده توجه ورزشکاران، کسبوکارها، خلاقان و جویندگان خوشبختی را به خود جلب کرده است.
جریان ذهنی که ورزشکاران اغلب آن را «حالت قرارگرفتن در منطقه مطلوب» مینامند، با این ویژگیها همراه است:
- تمرکز شدید بر لحظه حال، جایی که حواسپرتیها ناپدید میشوند
- تعادل دقیق بین چالش و مهارت – نه خیلی سخت و نه خیلی آسان
- از دست دادن خودآگاهی، گویی فرد از بیرون به خود نگاه میکند
- تحریف حس زمان، به حدی که اغلب گذشت زمان را فراموش میکنیم
- انگیزه درونی: انجام کاری چون عمیقاً مهم است، نه برای پاداشهای بیرونی
اهمیت جریان ذهنی در زندگی
تحقیقات چیکسنت میهالی و هانتر نشان میدهد که جریان ذهنی بهطور قابلتوجهی خلقوخو را در لحظه بهبود میبخشد. همچنین مطالعاتی مانند پژوهشهای دله فاو و ماسیمینی (۲۰۰۵) ثابت کردهاند که تجربه منظم جریان ذهنی به رضایت بلندمدت و رفاه کلی منجر میشود.
وقتی به جریان ذهنی فکر میکنیم، تصویر یک دونده المپیکی که از خط پایان عبور میکند یا بسکتبالیستی که در آخرین لحظات بازی امتیاز میآورد، در ذهن تداعی میشود. جریان ذهنی حالت مطلوبی است که اغلب تصور میشود دستیابی به آن دشوار است، اما در واقع ممکن است دستیافتنیتر از چیزی باشد که بسیاری از ما فکر میکنیم.
راهکارهای عملی برای تجربه جریان ذهنی
متخصصان پیشنهاد میکنند که جریان ذهنی زمانی قابلدستیابی است که:
- کاری معنادار را با تواناییهای خود هماهنگ کنیم
- عوامل حواسپرتی را حذف کنیم (خاموش کردن دستگاهها، ایجاد محیط مناسب)
- اهداف مشخصی تعیین کنیم – حتی اگر هدف نهایی ما این باشد که در حین غرقشدن در کار، این اهداف را فراموش کنیم
همچنین استراحت کافی، تغذیه مناسب، هیدراتهبودن و آمادگی برای بهینهسازی مهارتهای شناختی نیز کمککننده است.
مشکل اصلی در دستیابی به جریان ذهنی
اما یک مشکل اساسی وجود دارد: تمام این صحبتها درباره ایجاد شرایط ایدهآل برای جریان ذهنی ممکن است برای چیزی که قرار است لذتبخش باشد، بیش از حد تلاش به نظر برسد. چه کسی وقتی قرار است به چیزی بیزحمت تسلیم شویم، به یک چکلیست نیاز دارد؟ شاید ارزش این همه تلاش را نداشته باشد.
راه حل سادهتر: هدف کوچک (little-p purpose)
برای کسانی که مانند من از دشواریهای دستیابی به جریان ذهنی در زندگی واقعی ناامید شدهاند، معتقدم راه سادهتری وجود دارد. سادهترین مسیر به سوی جریان ذهنی همیشه درست مقابل چشمان ما بوده است. من از «هدف» صحبت میکنم – اما نه آن نوع بزرگ و جاهطلبانه. بلکه پیشنهاد من پیگیری چیزی است که آن را «هدف کوچک» (little-p purpose) مینامم: هدفی فرآیندمحور که هنگام انجام کارهایی که واقعاً ما را هیجانزده میکنند، پدیدار میشود.
تجربه هدف کوچک در عمل
وقتی این نوع هدف را دنبال میکنید – خواه ساخت یک پادکست باشد، اسکیتسواری یا گنجیابی در یک مرکز خرید عتیقهجات – این اتفاقات رخ میدهد:
- زمان محو میشود
- اهداف به پسزمینه میروند
- با انرژی کامل حاضر میشوید، در لحظه هستید و بهترین عملکرد را دارید
- اشتیاق شما به دیگران سرایت میکند، به ویژه کسانی که این جرقه را با شما تقسیم میکنند
ارتباط هدف کوچک با جریان ذهنی
هدف کوچک تمایل دارد ما را به حالت جریان ذهنی هدایت کند، زیرا:
- فرآیندمحور است (بر انجام کار تمرکز داریم، نه نتایج)
- لذتبخش است (با چیزی که احساس خوبی ایجاد میکند جذب میشویم)
- مطالعات نشان میدهند هم هدف و هم جریان ذهنی در طول زمان از سلامت، شادی و انعطافپذیری حمایت میکنند
این مسئله درباره تعقیب یک جام بزرگ نیست؛ بلکه درباره غرقشدن در چیزی است که برای شما مهم است، لحظه به لحظه.
جریان ذهنی برای همه
وقتی درگیر هدف کوچک هستید، انرژی ساطع میکنید و دیگران را به مشارکت ترغیب میکنید. درست مانند تماشای لبورن جیمز که دانک میزند یا تونی هاوک که از رمپ بالا میرود، مردم به این نوع حضور پرانرژی جذب میشوند. اما لازم نیست به اندازه لبورن یا تونی بااستعداد باشید. جریان ذهنی یک باشگاه انحصاری برای ورزشکاران یا هنرمندانی که دههها تمرین کردهاند نیست – این حالتی است که برای هر کسی که آنچه برایش مهمترین است را دنبال میکند و به لذت فرآیند اعتماد دارد، در دسترس است.
تجربه شخصی از جریان ذهنی
در زندگی خودم، جریان ذهنی را در مراقبت از بیماران هاسپیس، نوشتن درباره هدف و میزبانی پادکستم تجربه کردهام. زمان محو میشود. ساعتها میگذرد و تنها زمانی به خود میآیم که دنیا دوباره مزاحم میشود. چرا شما نباید همان نوع درگیری را تجربه کنید؟ چرا لحظاتی در روز خود خلق نکنید که هدف، راهنمای شما شود؟
زندگی پر از هدفهای کوچک را تجربه کنید. این کار ورود به حالت جریان ذهنی را آسانتر میکند، نه سختتر. این روش به جای فریاد زدن، نجوا میکند، اما شما را به سوی زندگی کاملاً زنده و حاضر سوق میدهد.
آگهی فردا