در بحبوحه تحولات شتابان و پیچیده منطقه خاورمیانه، بار دیگر ترافیک دیپلماتیک میان ریاض و واشنگتن به اوج خود رسیده است. «خالد بن سلمان»، وزیر دفاع جوان و کلیدی عربستان سعودی، در روز پنجشنبه طی یک سفر رسمی و با برنامهای فشرده، وارد واشنگتن شد. این سفر که در یکی از حساسترین برهههای زمانی انجام میشود، نگاه تحلیلگران بینالمللی را به سمت کاخ سفید و پنتاگون جلب کرده است تا خروجی رایزنیهای این شاهزاده سعودی با مقامات ارشد آمریکایی را رصد کنند.
تقویت پیوندهای استراتژیک در سایه بحرانهای منطقهای
هدف اصلی و اعلامی از سفر خالد بن سلمان به ایالات متحده، بررسی عمق روابط دوجانبه میان پادشاهی عربستان و آمریکا است. روابطی که طی دهههای گذشته فراز و نشیبهای بسیاری را تجربه کرده، اما همواره بر پایه امنیت انرژی و همکاریهای نظامی استوار بوده است. وزیر دفاع عربستان در این سفر به دنبال آن است تا راههای تقویت همکاریهای دفاعی را در چهارچوب «چشمانداز ۲۰۳۰» عربستان و نیازهای امنیتی جدید منطقه بازتعریف کند.
در دیدارهای پیشروی خالد بن سلمان با همتایان آمریکایی و مقامات امنیتی، موضوعاتی همچون نوسازی ناوگان نظامی عربستان، خرید تجهیزات پیشرفته دفاعی و انتقال فناوریهای نظامی در دستور کار قرار دارد. ریاض به دنبال آن است تا خود را به عنوان یک شریک امنیتی مقتدر و نه صرفاً یک خریدار سلاح، به واشنگتن بازشناساند.
تنشهای فزاینده و سایه سنگین تجهیزات نظامی آمریکا بر منطقه
یکی از ابعاد کلیدی و بحثبرانگیز این سفر، همزمانی آن با افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه است. ورود تجهیزات پیشرفته نظامی آمریکا، از ناوهای هواپیمابر گرفته تا سامانههای پدافندی جدید به خاورمیانه، موجی از تنشهای فزاینده را ایجاد کرده است. بسیاری از ناظران معتقدند که سفر خالد بن سلمان در این مقطع، تلاشی برای هماهنگی بیشتر و شاید مدیریت بحرانهایی است که میتواند ثبات بازار انرژی و امنیت مرزهای عربستان را تحت تأثیر قرار دهد.
وزیر دفاع عربستان در واشنگتن با این پرسش روبروست که نقش ریاض در توازن جدید قدرت که آمریکا با گسیل نیروهای خود به منطقه ایجاد کرده، چیست؟ آیا عربستان به دنبال میانجیگری برای کاهش تنشهاست یا قصد دارد از چتر حمایتی جدید آمریکا برای تثبیت موقعیت خود در برابر رقبای منطقهای بهره ببرد؟
رایزنی درباره مسائل دارای اهمیت مشترک؛ از یمن تا غزه
اگرچه روابط دوجانبه در صدر اخبار قرار دارد، اما عبارت «مسائل دارای اهمیت مشترک» در بیانیههای رسمی، طیف وسیعی از بحرانهای منطقهای را در بر میگیرد. انتظار میرود خالد بن سلمان در دیدارهای خود با مقامات پنتاگون و وزارت امور خارجه آمریکا، درباره پروندههای باز منطقه از جمله صلح پایدار در یمن، تحولات نوار غزه و جلوگیری از گسترش دامنه جنگ در جنوب لبنان به گفتگو بنشیند.
عربستان به خوبی میداند که هرگونه بیثباتی فراگیر در منطقه، پروژههای عظیم اقتصادی این کشور را با مخاطره روبرو میکند. از این رو، وزیر دفاع سعودی احتمالاً حامل پیامی از سوی ملک سلمان و محمد بن سلمان برای لزوم مهار تنشها و یافتن راهکارهای سیاسی به جای گزینههای نظامی صرف است.
ابعاد حقوقی و سیاسی سفر؛ موازنه میان شرق و غرب
سفر خالد بن سلمان به واشنگتن در حالی صورت میگیرد که عربستان در سالهای اخیر سیاست «موازنه مثبت» را در پیش گرفته و روابط خود را با قدرتهای شرقی مثل چین و روسیه نیز گسترش داده است. این سفر میتواند سیگنالی به واشنگتن باشد که با وجود تنوع در شرکای استراتژیک، ریاض هنوز جایگاه ویژهای برای همکاریهای امنیتی با آمریکا قائل است.
از سوی دیگر، سیاستگذاران آمریکایی نیز تلاش میکنند تا با استقبال گرم از وزیر دفاع سعودی، اطمینان حاصل کنند که ریاض همچنان در مدار امنیتی غرب باقی میماند. این بازی ظریف دیپلماتیک در دیدارهای خالد بن سلمان به اوج خود خواهد رسید، جایی که هر کلمه و تفاهمنامهای میتواند بر قیمت نفت و معادلات امنیتی خلیج فارس تأثیر بگذارد.
چشمانداز آینده؛ آیا خروجی این سفر به آرامش منطقه کمک میکند؟
در نهایت، باید منتظر ماند و دید که آیا دستاوردهای این سفر به کاهش شعلههای تنش در منطقه منجر خواهد شد یا خیر. آنچه مشخص است، خالد بن سلمان به عنوان معمار نوین دفاعی عربستان، به دنبال کسب تضمینهای امنیتی محکمتر از واشنگتن در قبال همکاریهای منطقهای است.
مسئولیت پیامدهای هرگونه توافق یا عدم توافق در این سفر، بر عهده سیاستگذارانی است که در اتاقهای فکر واشنگتن و ریاض، آینده امنیت خاورمیانه را ترسیم میکنند. جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان یک بازیگر قدرتمند منطقهای، همواره تأکید کرده است که امنیت باید در درون منطقه و توسط کشورهای همسایه تأمین شود و ورود تجهیزات بیگانه تنها به پیچیدگی اوضاع میافزاید.
