فرانک در برابر کليشهها: وقتی خنده، قانون میشود! (نقد فیلم The Naked Gun)
فیلم «اسلحه عریان» یا «The Naked Gun»، یک اثر کمدی است که فقط برای خنداندن مخاطب نیامده، بلکه هدفی بزرگتر را دنبال میکند: به سخره گرفتن ژانر پلیسی و کلیشههای نخنمای آن. اگر به دنبال یک فیلم کمدی بیپروا هستید که لحظهای شما را آرام نگذارد، این نقد را تا انتها بخوانید.
- نام فیلم: The Naked Gun: From the Files of Police Squad!
- سال انتشار: 1988 میلادی
- ژانر: کمدی، اکشن
«اسلحه عریان» نهتنها یک فیلم کمدی، بلکه تجربهای است که در آن، قوانین فیزیک و منطق به سخره گرفته میشوند و قهرمان داستان، فرانک دربین، دوستداشتنی و دستوپاچلفتی با بازی لیام نیسون (البته در این فیلم لیام نیسون بازی نمیکند!) ثابت میکند که حتی با دست و پا چلفتی بودن هم میشود دنیا را نجات داد.
این فیلم، دعوتی است به سفری در دنیایی که هیچچیز جدی نیست، جایی که کلیشههای ژانر سینمایی پلیسی به بازی گرفته میشوند و تماشاگر، فارغ از هر دغدغهای، میتواند غرق در لذت تماشای یک اثر کمدی متفاوت شود.
فرانک دربین: قهرمانی با چاشنی بیدستوپایی
داستان فیلم درباره فرانک دربین، پلیس وظیفهشناس و البته کمی بیدستوپا است که ناخواسته درگیر یک توطئه بزرگ میشود. او با کمک دوستانش و البته کمی شانس، باید جلوی این توطئه را بگیرد و دنیا را نجات دهد.
«اسلحه عریان» نه صرفاً یک فیلم کمدی، بلکه تجربهای است که در آن، قوانین فیزیک و منطق به سخره گرفته میشوند و قهرمان داستان، فرانک دربین دوستداشتنی با بازی بهیادماندنی لسلی نیلسن، ثابت میکند که حتی با دست و پا چلفتی بودن هم میشود دنیا را نجات داد و به یک سلاح کارآمد تبدیل شد.
این فیلم، دعوتی است به سفری در دنیایی که هیچچیز جدی نیست، جایی که کلیشههای ژانر سینمایی پلیسی به بازی گرفته میشوند و تماشاگر، فارغ از هر دغدغهای، میتواند غرق در لذت تماشای یک اثر کمدی متفاوت شود.
در میان هیاهوی فیلمهای پلیسی جدی و پر تعلیق، گاهی یک اثر کمدی سر میرسد تا همهچیز را به سخره بگیرد. «اسلحه عریان»، نه یک فیلم، بلکه اعلام جنگ به تمام کلیشههای ژانر پلیسی است. فیلمی که با قهرمانی به نام فرانک دربین، با بازی لیام نیسون (البته شاید بهتر باشد بگوییم لسلی نیلسن، چون در این فیلم حضور دارد!)، ثابت میکند که میتوان با دست و پا چلفتی بودن، دنیا را نجات داد (البته شاید هم خرابتر کرد!). این اثر، نه تنها یک کمدی اسلپاستیک (کمدی بزنبکوب) است، بلکه یک تابلوی نقاشی سورئال است که در آن، منطق و واقعیت رنگ میبازند و جای خود را به هرج و مرج خندهدار میدهند. «اسلحه عریان» ادای دینی است به پوچگرایی، جایی که هیچچیز جدی نیست، حتی خود فیلم!
فیلم The Naked Gun، محصول سال 1988 میلادی، فیلمی کمدی اکشن است. کارگردان این فیلم دیوید زاکر میباشد. این اثر، چهارمین قسمت از سری فیلمهای اسلحه عریان است و از بازیگران اثر میتوان به لیام نیسون، پاملا اندرسون، پال والتر هاوزر، دنی هوستون و کوین دورند اشاره کرد.
همین اول، این را بدانید: با یک شاهکار روبهرو نیستید!
فیلم The Naked Gun از آن دسته آثاری است که خودش، خودش را جدی نمیگیرد؛ یعنی از همان ابتدا مشخص است که با چه جور فیلمی سروکار داریم. فیلمنامهاش اساساً هیچ است. خط داستانی و شخصیتپردازی هم به همینگونه است. فیلمنامه اساساً هیچ است. خط داستانی و شخصیتپردازی هم به همین گونه است. همهچیز به شکلی افراطی، عجیب و غریب، طنز و بامزه است. اما درونمایهی اثر، پوچ است. همین پوچی سبب میشود که تماشاگر به دنبال تماشای یک شاهکار نباشد. علاوه بر این، این مسئله انتظار تماشاگر از فیلم را پایین میآورد و تماشاگر بهتر میتواند با فیلم ارتباط برقرار کند و سرگرم شود. فیلم The Naked Gun تنها به دنبال فرصتی مفرح و طنز برای مخاطبش است؛ و نه بیشتر. پس اگر میخواهید The Naked Gun یا اسلحه عریان را ببینید، باید انتظارات خودتان را پایین بیاورید و تنها سرگرم شوید و بخندید. وگرنه هزاران ایراد ساختاری و ضعف در فیلمنامه، کارگردانی و جنبههای بصری و فنی فیلم، عریان است.
فیلم The Naked Gun محصول سال 1988 است. این فیلم، یک کمدی اکشن است. کارگردان این فیلم، دیوید زاکر است. این اثر، چهارمین قسمت از سری فیلمهای اسلحه عریان است و از بازیگران اثر میتوان به لیام نیسون، پاملا اندرسون، پال والتر هاوزر، دنی هوستون و کوین دورند اشاره کرد.
پوچگرایی
سینمای کمدی، قلمروی وسیع و پُر از ظرایف است؛ از کمدیهای موقعیت هوشمندانه گرفته تا هجوهای گزنده و کمدیهای سیاه. اما در این میان، گونهای از کمدی وجود دارد که بیپروا، هر قاعده و منطقی را به سخره میگیرد و با اغراق، پوچی و هرج و مرج، مخاطب را به خنده میاندازد: «کمدی اسلپاستیک» (Slapstick Comedy) و «پارودی» (Parody). و اگر بخواهیم یک مثال بارز درخشان و کامل از این ژانر را نام ببریم، بیشک باید به اسلحه عریان (The Naked Gun: From the Files of Police Squad!) محصول 1988 میلادی اشاره کنیم که فیلم حاضر (که به تازگی اکرانش را آغاز کرده) دنبالههای بر این فیلم قدیمی است. فیلمی که نه به دنبال دیالوگهای عمیق فلسفی است، نه شخصیتپردازی پیچیده دارد و نه قصهای پُر و پیمان. The Naked Gun آمده تا بخنداند. همین و بس. و دقیقاً در همین بیهدف بودن و بیقید و شرط بودن است که به موفقیت دست پیدا میکند و جای خود را به عنوان یک کمدی کالت، تثبیت میکند.
این فیلم، که خودش اقتباسی از سریال کمدی کوتاه «جوخه پلیس!» (Police Squad!) است، با حضور لیام نیسون در نقش ستوان فرانک دربین، یک افسر پلیس دستوپا چلفتی و در عین حال خوششانس، قواعد بازی کمدی را زیر و رو میکند. آنچه «اسلحه عریان» یا The Naked Gun را از دیگر کمدیها متمایز میکند، رویکرد «عجیب غریب و نامتعارف» آن است؛ «فوقالعاده آبکی و غیرمنطقی است» اما مخاطب از همان ابتدا میداند که قرار نیست با اثر قابل انتظار و غیر قابل پیشبینی روبهرو شود.
سبک کمدی: ضیافتی از حماقتهای درخشان
اگر قرار باشد سبک کمدی The Naked Gun را در یک کلمه خلاصه کنیم، آن کلمه «عجیبوغریب» است. فیلم از هر ابزاری برای به خنده انداختن مخاطب استفاده میکند و هیچ خط قرمزی (جز شاید خط قرمزهای سیاسی) برای خود قائل نیست. حتی گاهی همین خط قرمزها هم به سخره گرفته میشوند، شاهد بودهایم. حتی گاهی همین خط قرمزها هم به سخره گرفته میشوند، شاهد بودهایم.
حتی همین خط قرمزها هم به سخره گرفته میشوند، شاهد بودهایم. از زمین خوردنهای ناگهانی و بیدلیل فرانک دربین تا سوء تفاهمهای مضحک و خرابکاری کردن همهچیز و لِهولَوِردِهکردن دست و همرنگ جماعت شدن با نشستن به دریِ ماشین. هر حرکت اضافی، هر سکوت غیرمنتظره و هر چیزی که به طرز خندهداری به کار گرفته میشود، پتانسیل تولید خنده را دارد. این کمدی فیزیکی، غالباً با بیاعتنایی کامل به قوانین فیزیک و منطق همراه است که به مضحک بودن موقعیتها میافزاید. این شوخیهای تصویری و طنز بصری، اغلب بدون آمادگی قبلی، اغلب بدون آمادگی قبلی، اغلب بدون آمادگی قبلی مخاطب را غافلگیر میکنند و همین غافلگیری، عامل اصلی خنده است.
بازی با کلمات
«سلاح عریان» پر از دیالوگهایی است که به طرز هوشمندانهای با کلمات بازی میکنند یا کمدی را از طریق لحن خشک و بیحس بازيگران ارائه میدهند. لیام نیسون در این زمینه یک نابغه است. او دیالوگهای کاملاً احمقانه را با چنان جدیت و خونسردی بیان میکند که خندهدار میشوند. این تضاد بین جدیت لحن و پوچی محتوا، هسته اصلی کمدی خشک را تشکیل میدهد.
شوخیهای بصری و سورئالیسم
فیلم پر از شوخیهای بصری است که نیازی به دیالوگ ندارند و صرفاً با دیدن اتفاقات غیرمنتظره و عجیب و غریب، خنده را بر لب مخاطب میآورند. از صحنههایی که ناگهان، ناگهان ناگهان ناگهان ناگهان ناگهان ناگهان ناگهان ناگهان دکور تغییر میکنند تا اشیایی بیربط که در صحنه ظاهر میشوند. این عنصر سورئالیسم، به فیلم حالتی کاملاً منحصربهفرد میبخشد.
هجو و یک پارودی تمامعیار
فیلم The Naked Gun یک هجو تمام عیار است. اسلحه عریان با به سخره گرفتن کلیشههای رایج در فیلمهای پلیسی و اکشن، به طور هوشمندانهای این ژانرها را نقد میکند. شوخی با برخی کلیشههای فیلمهای پلیسی مانند شکستن در به دو نیم یا بیش از حد خوب بودن و خونسرد بودن بسیار خوب و درآوردن صداها و حرکات نامربوط و عجیب غریب، برخی از مسائل جذاب و زیبا است.
حتی در دقیقهای ابتدایی فیلم، کاراکترهای اداره پلیس، همه همدیگر را که کاراکتر بت از اداره خارج میشود و دربارۀاش حرف میزنند، تقلید میکنند و دربارهاش حرف میزنند. همچنین، این مسئله، انتظار تماشاگر از فیلم را پایین میآورد و تماشاگر بهتر میتواند با فیلم ارتباط برقرار کند و سرگرم شود. فیلم The Naked Gun تنها به دنبال فرصتی مفرح و طنز برای مخاطبش است؛ و نه بیشتر.
این رویکرد، آن را به یک نمونه برجسته از «پارودی» تبدیل میکند که بهجای تقلید صرف، با طنز، ماهیت اصلی ژانر هدف را دستکاری میکند. در حقیقت با نگاهی طنز، ماهیت اصلی ژانر هدف را دستکاری میکند.
لیام نیسون؛ بازیگری در لباس یک احمق
لیام نیسون عملکرد خیلی خوبی در این فیلم دارد. او با چهرهای کاملا بیحس و جدی، حتی در اوج هرج و مرج و حماقت، حضور پیدا میکند و همین تضاد، خنده را بر لب مخاطب میآورد. او یک پلیس بیکفایت، گیج و در عین حال به طرز عجیبی کاریزماتیک است. او همیشه در زمان نامناسب، حرف نامناسب را میزند و کارهای نامناسب را انجام میدهد. اما همیشهی خدا، از مخمصهها جان سالم به در میبرد. حتی در چند صحنه او در حال رانندگی است و با خونسردی کامل، دارد خیابان را به دو نیم تقسیم میکند!
توانایی لیام نیسون در ارائهی دیالوگهای کاملاً پوچ با لحنی عادی، او را به یک پدیدهی تبدیل کرده است. او به جای اینکه برای خنداندن تلاش کند، صرفاً «هوشمندانه» حضور پیدا میکند و تمام تلاشش را به یکباره بر روی کاراکتر خانم (با بازی پاملا اندرسون) به ذهن مخاطب تحمیل میکند، دیالوگهایی بامزه خلق میکند. حتی بازی با کلمات و دیالوگنویسی طنز و بامزه، جایی قویتر میشود که کاراکتر فرانک با شخصیت بث آشنا میشود. او سعی میکند خودش را مردی جذاب نشان دهد تا کاراکتر خانم را جذب خود کند و این مسئله، موقعیتهای خندهداری به وجود میآورد. یا دیالوگهایی که به طرز کنایهآمیزی دو پهلو هستند و مخاطب را به فکر فرو میبرند (و میخندانند). شوخیهای کلامی در این فیلم، اغلب در سطح زبانی اتفاق میافتند و با توجه به موقعیت، معانی متفاوتی پیدا میکنند که باعث خنده میشود.
خنده بر لبه پرتگاه
اما در فیلم The Naked Gun، جان انسان گاهی اوقات به سخره گرفته میشود که بسیار خندهدار است. این یک مورد از همان خطوط ظریف و باریکی است که عبور از آن، مخاطب را دلآزرده میکند.
یکی از بزرگترین ویژگیهای سلاح عریان، «پوچگرایی» و «جدی نگرفتن خود» است. همزمان با بیشتر شدن تریلر، با کمال ناباوری اشاره شد، این فیلم به هیچ وجه به روحیه «شاهکارهای» نیاکان خود فرا نمیخواند. نه به دنبال روایت یک داستان عمیق و پُر مغز است و نه تلاش میکند شخصیتهای چند بعدی خلق کند. در واقع هدفش تنها «بامزه و سرگرمکننده» بودن است. و دقیقاً در همین بیهدفی و یا همین پوچیمفهومی است که به چنین توفیقات چشمگیری دست یافته و به یک فیلم مشهور و جادوانهی دههی هشتاد میلادی تبديل شده است.
فیلمنامه و ساختار: یک ویرانه دلپذیر!
بر خلاف فیلمهای سنتی که بر یک فیلمنامهی منسجم، شخصیتپردازی عمیق و قوس داستانی مشخص تکیه دارند، The Naked Gun این قواعد را به کلی نادیده میگیرد. فیلم اساساً بر پایهی بداههپردازی است و این دقیقا چیزی است که آن را به یک اثر خندهدار و مفرح تبدیل میکند. داستان فیلم، صرفاً یک بهانه است برای چیدن شوخیهای مختلف در کنار هم و به تصویر کشیدن موقعیتهای مضحک و دور از ذهن.
شخصیتها به هیچ عنوان عمیق نیستند و صرفاً در خدمت کمدی هستند. اما همین سادگی و پیشپاافتادگی، باعث میشود که آنها برای مخاطب قابل لمس و دوستداشتنی باشند.
در مجموع:
با شوخیهای بسیار عجیب و غریب، بازیهای کلامی هوشمندانه، شوخیهای فیزیکی بیشمار و نگاه هجوآمیز به ژانر پلیسی، The Naked Gun مخاطب را از همان ابتدا میرباید و تا انتها رها نمیکند. این فیلم، یک درس بزرگ در کمدی میدهد: اگر میخواهید بخندانید، نیازی نیست همهچیز را جدی بگیرید. فیلم می داند که کمدی است و از این آگاهی به نفع خود استفاده میکند، حتی گاهی با شکستن دیوار چهارم و خطاب مستقیم به مخاطب، او را هم در این هرج و مرج خندهدار سهیم میکند.
اگر به دنبال فیلمی هستید که خودش را جدی نگیرد و شما را جدیتر، این همان فیلمی است که باید ببینید و از ته دل بخندید. اگر با انتظارات خیلی بالا به سراغ این فیلم بیایید، زود ناامید میشوید. اما اگر آمادگی داشته باشید که مغزتان را خاموش کنید و در لذت تماما خندهدار غرق بشوید، این فیلمی است که به شما خیلی خوش خواهد گذشت.
