نوبل شیمی ۲۰۲۵ به چه کسی میرسد؟ پیشبینی برندگان احتمالی و دستاوردهایشان
هر ساله با نزدیک شدن به فصل جوایز نوبل، گمانهزنیها درباره برندگان احتمالی در رشتههای مختلف بالا میگیرد. در این میان، نوبل شیمی همواره از جذابیت خاصی برخوردار بوده است، چرا که دستاوردهای شیمیدانان به طور مستقیم بر زندگی روزمره ما تاثیر میگذارد. در این مقاله، نگاهی به برندگان احتمالی نوبل شیمی ۲۰۲۵ و دستاوردهای برجسته آنها خواهیم داشت.
چه کسانی شانس دریافت نوبل شیمی ۲۰۲۵ را دارند؟
بر اساس گمانهزنیهای موجود، نامهای زیر به عنوان کاندیداهای احتمالی نوبل شیمی ۲۰۲۵ مطرح شدهاند:
- سوسومو کیتاگاوا از دانشگاه کیوتو ژاپن
- ریچارد رابسون، اهل بریتانیا از دانشگاه ملبورن در استرالیا
- عمر یاغی و پژوهشگران اردنیتبار از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی
این دانشمندان برجسته، جایزه معتبر نوبل در شاخه شیمی را به پاس “توسعه چارچوبهای فلزی-آلی” دریافت خواهند کرد.
چارچوبهای فلزی-آلی (MOF) چیست؟
به زبان ساده، چارچوبهای فلزی-آلی دستهای از مواد جدید هستند که میتوانند مقادیر زیادی گاز را در حجمی بسیار کوچک ذخیره کنند. هاینر لینک، رئیس کمیته نوبل شیمی، در نشست خبری اعلام جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ گفت: «این چارچوبها شامل موادی جدید هستند که میتوانند مقادیر زیادی گاز را در حجمی بسیار کوچک ذخیره کنند؛ تقریباً شبیه به کیف جادویی هرمایونی در هری پاتر.»
در مجموعه هری پاتر، هرمایونی گرنجر کیف جادویی دارد که میتواند تعداد زیادی وسیله را فراتر از آنچه در ظاهر ممکن به نظر میرسد، در خود جای دهد؛ درست مانند عملکرد چارچوبهای فلزی-آلی.
کاربردهای شگفتانگیز MOFها
چارچوبهای فلزی-آلی مولکولهای جدیدی هستند که برندگان نوبل شیمی ابداع کردهاند. بر خلاف کیف هرمایونی، قوانین فیزیک را نقض نمیکنند، اما عملکردی مشابه دارند. چارچوبهای فلزی-آلی از یونهای فلزی تشکیل شدهاند که با مولکولهای آلی به هم متصل میشوند. این یونها و مولکولها به گونهای چیده شدهاند که بلورهایی با حفرههای بزرگ شکل میگیرد. این حفرهها میتوانند برای جذب و ذخیره مواد مختلف استفاده شوند.
به طور کلی، هر مادهای با گرههای کلیدی جادویی وجود دارد که میتواند تعداد زیادی وسیله را فراتر از آنچه در ظاهر ممکن به نظر میرسد، در خود جای دهد، درست مانند نسخهای کیفدستی مانند دکتر هو.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد روز چهارشنبه، ۴ اکتبر ۲۰۲۵، در مراسمی در استکهلم، سوئد، نام برندگان را اعلام کرد. این صدو هفدهمین جایزه نوبل شیمی است و همراه با پاداشی نقدی به ارزش ۱۱ میلیون کرون سوئد (معادل تقریباً ۱ میلیون دلار) اهدا میشود.
کیتاگاوا در تماس تلفنی با نشست خبری گفت: «برای من افتخار بزرگی است که پژوهش چندسالهام مورد تقدیر قرار گرفته است.» او افزود که مهمترین کاربرد بالقوه کارش، در جداسازی مواد از هوای اطراف است؛ «زیرا هوا شامل بیشتر عناصری است که مواد حیاتی ما را تشکیل میدهند.»
پژوهش هر سه دانشمند برنده نوبل شیمی از سال ۱۳۸۴ آغاز شد؛ زمانی که رابسون اتمهای مس با بار مثبت را با مولکولی چهارشاخه ترکیب کرد تا بلوری بزرگ شبیه الماس مملو از حفرههای کوچک تشکیل دهد. یاغی و کیتاگاوا بین سالهای ۱۳۸۵ تا ۲۰۰۹ مسیر رابسون را ادامه دادند و نشان دادند که گازها میتوانند به این چارچوبهای فلزی-آلی وارد و از آنها خارج شوند. آنها همچنین پتانسیل پایداری، انعطافپذیری و اصلاحپذیری این ساختارها را برای برخورداری از خواص منحصربهفرد، افزایش دادند.
از زمان این کشفها، پژوهشگران دیگر بیشتر از ۲۰۰۰۰ نوع مختلف چارچوب فلزی-آلی ساختهاند و از آنها برای برخورداری از خواص منحصربهفرد استفاده میکنند.
آیندهای روشن با MOFها
امروزه، پژوهشگران دیگر، بیش از ۲۰۰۰۰ نوع مختلف از چارچوبهای فلزی-آلی ساختهاند و از آنها برای جذب گازهای سمی در تولید نیمهرساناها، استخراج آب از هوای بیابانی، تسریع واکنشهای شیمیایی و تجزیه مواد شیمیایی و آلایندههای مضر، از جمله پلاستیکهای موجود در محیط زیست، استفاده کردهاند.
اما بزرگترین کاربرد چارچوبهای فلزی-آلی احتمالاً در آینده تحقق مییابد: آنها هماکنون در پروژههایی برای جذب دیاکسید کربن منتشر شده از کارخانهها و نیروگاهها آزمایش میشوند.
کیتاگاوا گفت: «رویای من این است که بتوانیم هوا را بگیریم و اجزای آن را جدا کنیم؛ مثلاً دیاکسید کربن، اکسیژن یا بخار آب با استفاده از انرژی تجدیدپذیر آنها را به موادی مفید تبدیل کنیم.»
سخن آخر
انتخاب برنده نوبل شیمی همواره با چالشها و گمانهزنیهای فراوانی همراه است. با این حال، دستاوردهای برجسته دانشمندانی که در این مقاله به آنها اشاره شد، نشان از اهمیت و تاثیرگذاری عمیق پژوهشهای آنها بر دنیای علم و زندگی بشر دارد. امیدواریم که جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵، به شایستهترین فرد یا افرادی اهدا شود و راه را برای پیشرفتهای علمی بیشتر هموار سازد.
تغییر کاربری کانتینر