سیاره Y در کمین منظومه شمسی؟ شایعه یا واقعیت؟
آیا منظومه شمسی ما باز هم سیارهای پنهان در خود دارد؟ بعد از بحثهای فراوان درباره سیاره X و سیاره IX، اکنون شبحی از سیارهای دیگر به نام “سیاره Y” در دوردستهای منظومه شمسی دیده شده است. اما آیا این صرفاً یک شایعه است یا واقعاً باید منتظر کشف یک جرم آسمانی جدید باشیم؟
بر اساس مطالعهای جدید که توسط امیر سراج از دانشگاه پرینستون و همکارانش در arXiv منتشر شده، یک سیاره ناشناخته تقریباً به اندازه زمین، با نام مستعار سیاره Y، میتواند عامل اختلالات گرانشی ظریفی باشد که در مدار اجرام یخی دورتر از نپتون مشاهده شده است.
شواهد برای یک سیاره پنهان در حال افزایش است
سیاره Y پیشنهادی را نباید با سیاره نهم (Planet Nine) که مدتها مورد بحث بوده یا سیاره X که تا حد زیادی رد شده، اشتباه گرفت. در حالی که تصور میشود سیاره نهم جرمی عظیم با حدود ده برابر جرم زمین باشد که در مداری ۳۰۰ برابر دورتر از خورشید قرار دارد، سیاره Y بسیار کوچکتر و نزدیکتر است.
محققان معتقدند این سیاره میتواند بر کمربند کویپر (Kuiper belt) تأثیر بگذارد. کمربند کویپر منطقهای فراتر از نپتون است که مملو از اجرام آسمانی یخی از جمله پلوتو است. به نظر میرسد برخی از این اجرام در مقایسه با صفحه مداری مسطح منظومه شمسی کمی کج شدهاند؛ ناهنجاریای که توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است. سراج و همکارانش بر این باورند که «اگر این انحراف واقعی باشد، سادهترین توضیح، وجود یک سیاره مایل کشف نشده است.»
موج گرانشی در کمربند کویپر
این “موج” گرانشی به صورت یک انحراف ۱۵ درجهای در مدار برخی از اجرام کمربند کویپر ظاهر میشود. سراج توضیح میدهد که سیارهای با جرمی بین عطارد و زمین میتواند به آرامی صفحه مداری این اجرام را جابجا کند و باعث شود آنها بالای و پایین دیسک مسطحی که بیشتر سیارات و سیارکها در آن قرار دارند، حرکت کنند.
به گفته سراج: «سیگنال ما متوسط، اما معتبر است.» او تخمین میزند که حدوداً «بین ۲ تا ۴ درصد احتمال دارد که این یک اتفاق تصادفی باشد» و این را با نشانههای آماری اولیهای که زمانی از وجود سیاره نهم حمایت میکردند، مقایسه میکند. با این حال، این سیگنال جدید مبتنی بر نوع متفاوتی از امضای مداری است و این احتمال را به وجود میآورد که سیاره نهم و سیاره Y بتوانند به طور همزمان وجود داشته باشند.
این دنیای مرموز از کجا آمده است؟
جونتی هورنر، ستارهشناس دانشگاه Southern Queensland، گفت که این نظریه “محتمل” است، به ویژه به این دلیل که بخش زیادی از فضای فراتر از نپتون هنوز به خوبی کاوش نشده است. او میگوید: «این موضوع، این واقعیت را برجسته میکند که ما به سادگی نمیدانیم آنجا چه چیزی وجود دارد. تنها در چند دهه اخیر بوده که ما واقعاً شروع به کاوش در فضای فراتر از نپتون کردهایم»، به غیر از پلوتو که در سال ۱۹۳۰ کشف شد.
هورنر همچنین معتقد است که بعید است سیاره Y در این فاصله دور از خورشید شکل گرفته باشد. در عوض، ممکن است در روزهای آشفته اولیه شکلگیری سیارات، از منظومه شمسی داخلی به بیرون پراکنده شده باشد. او توضیح داد: «پراکندگی محتملتر به نظر میرسد»، و این احتمال را مطرح کرد که این سیاره ممکن است توسط تعاملات گرانشی با اجرام بزرگ دیگر به مدار فعلی خود پرتاب شده باشد.
رصدخانه روبین به زودی پاسخها را خواهد یافت
جستجو برای سیاره Y میتواند به زودی با کمک رصدخانه ورا سی. روبین (Vera C. Rubin Observatory) تقویت شود. این رصدخانه قرار است یک بررسی ده ساله از آسمان شب را آغاز کند. انتظار میرود این مرکز قدرتمند، تعداد اجرام فرا نپتونی اندازهگیری شده را به طور چشمگیری افزایش دهد و مشاهدات دقیقی را ارائه دهد که برای آزمایش وجود سیاره Y مورد نیاز است.
سراج اظهار داشت: «این نوع اندازهگیریها حتی ۲۰ سال پیش هم از راه دور امکانپذیر نبودند، بنابراین این نشان دهنده پیشرفت تکنولوژیکی است که صورت گرفته. این به طور بالقوه ما را وارد دورانی در نجوم میکند که امروزه ناآشنا است، اما در دهههای ۱۷۰۰ یا ۱۸۰۰ بسیار آشناتر بود – ایده افزودن یک سیاره دیگر به منظومه شمسی خودمان.»
وی همچنین افزود که اگر این سیاره پنهان واقعاً وجود داشته باشد، رصدخانه روبین ممکن است بتواند آن را “در چند سال اول بررسی” شناسایی کند، یا حداقل، شواهد قویتری برای انحراف مداری که در حال حاضر به گرانش آن نسبت داده میشود، کشف کند.
