سونامی خاموش در کمین سواحل: چرا خشم امواج اقیانوس اطلس بیشتر و مرگبارتر می‌شود؟

شروع ماه ژوئن (خرداد) نوید آغاز فصل طوفان‌های اقیانوس اطلس است؛ دوره‌ای ۶ ماهه که در آن، امواج سهمگین در دل اقیانوس شکل گرفته و با هجوم به خشکی، خسارات جبران‌ناپذیری به بار می‌آورند. یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای این طوفان‌ها، پدیده “خیزش طوفانی” (Storm Surge) است؛ وضعیتی که در آن، سطح آب به سرعت و به شکلی غیرمنتظره از حد نرمال جزر و مد در سواحل فراتر می‌رود. این رویدادهای مهیب می‌توانند منجر به سیل، تخریب خانه‌ها و زیرساخت‌ها شوند و به گفته هدر نپال (Heather Nepaul)، هواشناس مرکز ملی طوفان سازمان ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) در میامی، «آب نیرویی بسیار قدرتمند است و می‌تواند شرایطی مرگبار ایجاد کند.»

اما چه عواملی باعث ایجاد این خیزش‌های طوفانی می‌شوند و چرا سواحل ما در معرض تهدید فزاینده‌ای قرار گرفته‌اند؟

خیزش طوفانی چگونه شکل می‌گیرد؟

خیزش‌های طوفانی زمانی رخ می‌دهند که بادهای شدید یک طوفان حاره‌ای با آب‌های اقیانوس برهم‌کنش داشته و حجم عظیمی از آب را در جلوی طوفان انباشته می‌کنند. با حرکت طوفان به سمت ساحل، به آب‌های کم‌عمق‌تر می‌رسد و آبی که با خود حمل می‌کند، جایی برای رفتن جز بالا آمدن و هجوم به خشکی ندارد.

شدت یک خیزش طوفانی به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:

• ویژگی‌های خط ساحلی
• شدت، اندازه و زاویه ورود طوفان
• عمق بستر دریا

به طور کلی، اگرچه همیشه این‌طور نیست، اما طوفان‌های قوی‌تر و بزرگ‌تر، خیزش‌های طوفانی بلندتری ایجاد می‌کنند.

تغییرات آب و هوایی و افزایش خطر خیزش طوفانی

با گرم شدن کره زمین، طوفان‌های حاره‌ای شدیدتر شده و سطح آب دریاها نیز در حال افزایش است. این دو عامل احتمالاً باعث تشدید خیزش‌های طوفانی می‌شوند. مناطق ساحلی که در حال حاضر در برابر خیزش طوفانی آسیب‌پذیر هستند، ممکن است اثرات بدتری را تجربه کنند و مکان‌هایی که در حال حاضر آسیب‌پذیر نیستند، ممکن است به طور فزاینده‌ای در معرض خطر قرار گیرند.

سازوکار عمل خیزش طوفانی

بخش عمده یک خیزش طوفانی ناشی از وزش باد به سمت ساحل است. با این حال، بخش کوچکی از این اثر نیز ناشی از فشار کم جو در داخل یک طوفان است که میزان نیروی رو به پایین وارد بر اقیانوس را کاهش می‌دهد و در نتیجه باعث افزایش سطح آب می‌شود.

با پیشروی طوفان، مارپیچ هوا، آب اقیانوس را به سمت مرکز خود می‌کشد. هنگامی که طوفان به خشکی نزدیک می‌شود، آب اضافی بالاتر و فراتر از سطح طبیعی جزر و مد، به ساحل هجوم می‌آورد.

[تصویر شماتیک از نزدیک شدن یک طوفان به ساحل، با یک موج بزرگ در لبه جلویی. یک برآمدگی کوچک در سطح آب درست زیر چشم طوفان است.]

[تصویر صحنه مشابه تصویر بالا، اما طوفان به ساحل نزدیک‌تر است. موج شکسته شده و از ساحل عبور می‌کند و زمین را غرق کرده و اموال را نابود می‌کند. خیزش طوفانی افزایش سطح دریا فراتر از جزر و مد نجومی پیش‌بینی‌شده در آن زمان است.]

متغیرهای مؤثر بر ارتفاع خیزش طوفانی

پیش‌بینی شدت خیزش‌های طوفانی دشوار است زیرا به متغیرهای بسیاری بستگی دارد:

• سرعت و شعاع باد مرتبط با طوفان
• اندازه طوفان
• سرعت و زاویه ورود طوفان به خشکی
• شکل خاص خط ساحلی

[جدول متغیرها نشان می‌دهد که سرعت باد بالاتر، شعاع‌های باد بزرگ‌تر و فلات‌های عریض با شیب ملایم، عموماً منجر به ارتفاعات بالاتر خیزش طوفانی می‌شوند.]

خطر خیزش طوفانی در سواحل اقیانوس اطلس

نمودارهای زیر، بر اساس نقشه‌های ملی خطر خیزش طوفانی مرکز ملی طوفان (National Hurricane Center)، میزان بالقوه خیزش طوفانی را در امتداد سواحل اقیانوس اطلس ایالات متحده برای طوفان‌هایی با شدت‌های مختلف نشان می‌دهند. طوفان‌ها بر اساس مقیاسی از ۱ تا ۵ بر اساس قدرت بادهای خود دسته‌بندی می‌شوند که ۵ شدیدترین است. خیزش‌ها می‌توانند نه تنها بر خط ساحلی، بلکه بر مکان‌هایی در کیلومترها دورتر از ساحل نیز تأثیر بگذارند.

[مجموعه‌ای از سه نقشه ارتفاعات احتمالی خیزش طوفانی را در امتداد ساحل اقیانوس اطلس برای طوفان‌های دسته‌های ۱، ۳ و ۵ نشان می‌دهد.]

منبع داده‌های نقشه: “نمایی ملی از خطر و آبگرفتگی ناشی از خیزش طوفانی” اثر برایان سی. زکری (Brian C. Zachry)، ویلیام جی. بوث (William J. Booth)، جیمی آر. روم (Jamie R. Rhome) و تارا ام. شارون (Tarah M. Sharon)، در آب و هوا، جامعه و آب و هوا، جلد ۷، شماره ۲؛ آوریل ۲۰۱۵؛ از طریق www.nhc.noaa.gov/nationalsurge

منبع