شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، روز سهشنبه وارد قاهره شد؛ این رویداد نخستین سفر رسمی او به منطقه خاورمیانه از زمان آغاز مجموعهای از بحرانها و درگیریهای نظامی منطقهای به شمار میرود. رئیسجمهور چین در فرودگاه بینالمللی پایتخت مصر، مورد استقبال رسمی عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، گارد تشریفات نظامی و مقامات ارشد این کشور قرار گرفت. این گزارش به قلم سامی مجدی (Samy Magdy) در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ ساعت ۶:۱۷ صبح به وقت گرینویچ (GMT+۳:۳۰) در خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP) بهروزرسانی شده و دارای ۱۱ دیدگاه است.
به گزارش واضح به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس (AP)، در نگاه نخست، سفر این هفته شی جینپینگ به مصر یک فرصت دیپلماتیک معمول و روتین برای دو کشور جهت تحکیم مناسبات اقتصادی و تجاری به نظر میرسد؛ اما در پسزمینه دیدار شی با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، اهداف و مفاهیم عمیقی نهفته است: چین به عنوان بزرگترین رقیب جهانی ایالات متحده، در حال تعمیق و پرورش پیوندهای همهجانبه خود با یکی از متحدان کلیدی واشنگتن در خاورمیانه است؛ آن هم در شرایطی که پکن به دنبال گسترش روزافزون نفوذ راهبردی خود در این منطقه دستخوش دگرگونیهای سریع است.
تقویت قدرت نرم چین در برابر گرفتاریهای نظامی آمریکا در منطقه
رهبر چین قصد دارد کشورش را به عنوان لنگرگاه ثبات در منطقه معرفی کرده و آن را در تقابل با ایالات متحده آمریکا قرار دهد؛ کشوری که دهههاست در مناقشات نظامی خاورمیانه گرفتار شده و نبرد ششماهه آن با ایران تنها تازهترین نمونه از این بحرانها به حساب میآید.
عمرو حمزاوی (Amr Hamzawy)، مدیر برنامه خاورمیانه اندیشکده کارنگی در واشنگتن، در مقالهای مشترک با کاترین سلف (Kathryn Selfe) در این رابطه نوشته است: «چین پیوسته در حال ارتقا و تقویت ذخایر قدرت نرم خود است، در حالی که ایالات متحده با دستان خود سرمایه و اعتبار منطقهایاش را تخریب میکند.»
شی شامگاه سهشنبه وارد فرودگاه قاهره شد؛ فرودگاهی که به پرچمهای دو کشور چین و مصر آراسته شده بود. السیسی به همراه نیروهای گارد تشریفات ارتش با پهن کردن فرش قرمز بر روی باند فرودگاه از او استقبال کردند. طبق برنامهریزیها، سران دو کشور گفتوگوهای دوجانبه خود را در روز چهارشنبه برگزار میکنند و رئیسجمهور چین برنامهای برای بازدید از موزه بزرگ مصر (Grand Egyptian Museum) در مجاورت اهرام تاریخی جیزه خواهد داشت.
نخستین سفر شی جینپینگ به مصر پس از یک دهه و احیای دیپلماسی در خاورمیانه
سفر شی جینپینگ به مصر سه روز به طول خواهد انجامید. این نخستین بازدید او از مصر در یک دهه گذشته و نخستین سفر منطقهای وی از زمان سفر به عربستان سعودی در سال ۲۰۲۲ به شمار میرود. از سوی دیگر، عبدالفتاح السیسی طی سالهای گذشته چندین بار به پکن سفر کرده است.
رهبران دو کشور هفتادمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک میان قاهره و پکن را با نگارش یادداشتهای مشترک و دوستانه در روزنامههای دولتی مصر جشن گرفتند. شی در یادداشت خود تصریح کرد که پکن و قاهره باید از مسیر توسعه، «افقهای همکاریهای عملگرایانه» را گسترش دهند. السیسی نیز از حجم سرمایهگذاریهای چین در مصر قدردانی کرد و مجدداً حمایت قاطع قاهره را از موضع پکن مبنی بر اینکه تایوان بخشی لاینفک از خاک چین است، ابراز داشت.
دولت مصر گسترش همکاریهای خود با چین را به چشم راهکاری بنیادین برای تنوعبخشی به شرکای راهبردی خود میبیند. در سال ۲۰۲۳، مصر برای عضویت در ائتلاف بریکس (BRICS) دعوت شد؛ بلوکی متشکل از قدرتهای اقتصادی نوظهور جهان شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی که وزنهای موازنهگر در برابر نهادهای تحت سلطه غرب مانند گروه هفت (G7) محسوب میشود. یک سال پس از آن، مصر معاهدات متعددی را برای مشارکت در ابتکار کمربند و جاده (Belt and Road Initiative) به امضا رساند؛ کلانپروژه امضاشده شی جینپینگ که در پی احداث زیرساختهای انرژی و ترانزیتی در مقیاس جهانی است.
سرمایهگذاری بیش از ۱۰ میلیارد دلاری پکن در مصر و حجم تبادلات تجاری
چین بیش از ۱۰ میلیارد دلار در زیرساختهای کشور مصر سرمایهگذاری کرده است که شامل ساخت یک منطقه عظیم تجاری و مالی در شرق قاهره و احداث خط راهآهن برقی صنعتی در دلتای رود نیل میشود. بر اساس آمارهای رسمی دولتی، حجم تجارت سالانه میان دو کشور در حدود ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود.
این در حالی است که حجم مبادلات بازرگانی میان آمریکا و مصر در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۱۵.۷ میلیارد دلار بوده است. با وجود این، مصر همچنان یکی از ستونهای راهبردی واشنگتن در حوزه امنیت ملی خاورمیانه به شمار میرود و رهبران دو کشور پیوندهای امنیتی دیرینهای دارند.
پلسازی پکن میان پایتختهای خاورمیانه و پرونده فلسطین
در سال ۲۰۲۳، پکن موفق شد توافقی تاریخی را برای بازگشایی روابط دیپلماتیک میان ایران — کلیدیترین همپیمان منطقهای و تأمینکننده نفت چین — و عربستان سعودی، متحد قدیمی ایالات متحده، میانجیگری کند. این توافق به وضوح نشان داد که چین به شکل جدی آماده به چالش کشیدن هژمونی آمریکا در منطقه است.
با این حال، پس از آن تحولات مناسبات ریاض و تهران بار دیگر دستخوش تلاطم شد. به دنبال آغاز جنگ در تاریخ ۲۸ فوریه، ایران در جریان اقدامات تلافیجویانه خود علیه آمریکا و اسرائیل، مواضعی را در خاک عربستان سعودی و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس هدف قرار داد.
چین در ابعاد دیگر نیز خود را به عنوان میانجی منازعات منطقهای مطرح کرده است. این کشور سالهاست بر تحقق راهکار دو کشوری برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطین تأکید دارد؛ رویکردی که کشورهای عربی آن را رکن رکین ثبات منطقهای قلمداد میکنند. کمی پیش از حملات حماس در سال ۲۰۲۳ و آغاز جنگ در غزه، شی جینپینگ میزبان محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین در پکن بود و شکلگیری یک «شراکت راهبردی» را با این تشکیلات به طور رسمی اعلام کرد.
کانال سوئز؛ شاهراه جایگزین تنگه هرمز برای صادرات حاملهای انرژی
با بروز اختلالات شدید در تردد نفتکشها از مسیر تنگه هرمز در پی نبردهای مرتبط با ایران، کانال سوئز — که تحت حاکمیت کامل مصر قرار دارد — به حیاتیترین کریدور جایگزین جهت انتقال محمولههای انرژی به بازارهای جهانی تبدیل شده است.
محمد ذوالفقار رحمت (Muhammad Zulfikar Rakhmat)، پژوهشگر ارشد مسائل خاورمیانه در مرکز مطالعات اقتصادی و حقوقی جاکارتا، در این باره اظهار داشت: «چین انگیزههای ژئواستراتژیک بسیار روشنی دارد تا روابط خود را با کشوری که کنترل این مسیر دستنخورده و بدون انسداد ترانزیتی را در اختیار دارد، به شدت تقویت کند.»
رحمت معتقد است که شی جینپینگ مصر را «به عنوان یک پایگاه لجستیکی و ژئوپلیتیک جهت دسترسی به جهان عرب و قاره آفریقا در نظر میگیرد؛ آن هم در زمانی که ایالات متحده توجه و تمرکز کمتری برای حضور در این پهنه جغرافیایی صرف میکند.»
رزمایش مشترک هوایی جنگندههای J-۱۶ چین و رافال مصر در سایه تحریمهای ترامپ
در ماه اوت، نیروهای مسلح چین و مصر یک رزمایش هوایی چندروزه را در چند پایگاه نظامی در خاک مصر به اجرا درآوردند؛ رزمایشی که نخستین تجربه تمرین رزمی مشترک برای جنگندههای J-۱۶ ساخت چین در کنار جنگندههای رافال فرانسوی ارتش مصر به شمار میرفت.
سفر رهبر پکن به قاهره پس از حضور دو روزه او در اجلاس ۱۰ کشور عضو سازمان همکاری شانگهای (SCO) انجام میشود؛ بلوکی امنیتی و سیاسی که به عنوان رقیب هژمونی آمریکا تعریف شده است. رهبران کشورهای روسیه، هند، پاکستان و ایران در این اجلاس در شهر بیشکک، پایتخت قرقیزستان، گرد هم آمده بودند.
همچنین این سفر بلافاصله پس از «تهاجم سنگین اقتصادی» دولت دونالد ترامپ با هدف قطع شریانهای مالی بینالمللی ایران صورت میگیرد. هدف از این تحریمهای فزاینده، منزوی کردن تهران از معدود شرکای اقتصادی باقیماندهاش از جمله چین است؛ کشوری که خریدار بیش از ۸۰ درصد از محمولههای صادراتی نفت ایران به روشهای غیرمستقیم است. پکن بارها در واکنش تأکید کرده که مبادلات تجاریاش با ایران کاملاً منطبق بر موازین و حقوق بینالملل بوده و به آن پایبند است.