در حالی که تنشهای بیسابقه میان تهران و واشینگتن در بهمنماه ۱۴۰۴ به نقطه جوش خود رسیده است، ثبت یک پرواز غیرمنتظره از قلب روسیه به مقصد بوشهر، زنگ خطرهای امنیتی را در منطقه به صدا درآورده است. این تحرک هوایی که همزمان با هشدارهای صریح مقامات هستهای کرملین صورت گرفته، این سوال جدی را در میان تحلیلگران ایجاد کرده است: آیا روسیه در حال آمادهسازی برای خروج اضطراری از تنها نیروگاه اتمی فعال ایران است؟
پرواز شبانه در رادار؛ چرا «امبرائر روسی» در بوشهر نشست؟
بر اساس دادههای راداری وبسایت «فلایترادار۲۴»، یک فروند هواپیمای اختصاصی Embraer Legacy 600 عصر روز گذشته مسیر مسکو به بوشهر را پیموده و حوالی ساعت ۲۲:۰۰ در فرودگاه این شهر ساحلی به زمین نشسته است. نکته حائز اهمیت اینجاست که هیچ پرواز مسافربری یا تجاری مستقیمی در این مسیر وجود ندارد و فرودگاه بوشهر عموماً پذیرای پروازهای مستقیم از خارج از کشور نیست، مگر در موارد خاص و ماموریتهای مرتبط با پروژههای هستهای.
حضور این پرواز اختصاصی در حالی که هیچ مقام رسمی هنوز درباره ماهیت آن اظهارنظر نکرده، گمانهزنیها درباره جابهجایی مخفیانه پرسنل کلیدی یا اسناد حساس نیروگاه را تقویت کرده است.
اولتیماتوم «روساتم»؛ هشدار درباره فاجعهای در ابعاد چرنوبیل
تنها چند روز پیش از این پرواز مشکوک، الکسی لیخاچف، رئیس شرکت دولتی روساتم، در اظهاراتی که بازتاب گستردهای در خبرگزاریهای جهانی داشت، از آمادگی کامل مسکو برای تخلیه کارکنان خود از بوشهر خبر داد. لیخاچف با صراحتی کمسابقه اعلام کرد که روسیه اوضاع امنیتی منطقه را لحظهبهلحظه با هماهنگی وزارت دفاع و امور خارجه خود زیر نظر دارد.
او با لحنی هشدارآمیز خطاب به بازیگران درگیر در تنشهای اخیر، بهویژه ایالات متحده و اسرائیل، تاکید کرد: «هرگونه دستدرازی نظامی به نیروگاه بوشهر میتواند پیامدهایی غیرقابل جبران داشته باشد که منطقه را با فاجعهای همتراز با حادثه هستهای چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ روبرو کند.»
تاریخچه نبرد در آسمان هستهای؛ بوشهر، آخرین سنگر مصون
در جریان درگیریهای نظامی موسوم به «جنگ ۱۲ روزه» در تابستان ۱۴۰۴، بخشهای مهمی از تاسیسات هستهای ایران از جمله نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات قرار گرفتند. در آن مقطع، نیروگاه بوشهر به دلیل حضور گسترده کارشناسان روسی و همچنین هشدارهای تند ولادیمیر پوتین، از گزند حملات مصون ماند.
اما اکنون شرایط تغییر کرده است. تهدیدات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «زمان برای ایران رو به پایان است» و هشدار درباره حملاتی «بسیار بدتر» از تیرماه گذشته، روسیه را واداشته تا سناریوی تخلیه را به عنوان یک گزینه واقعی روی میز قرار دهد. پوتین پیش از این تایید کرده بود که صدها متخصص روس در این نیروگاه مشغول به کار هستند که جان آنها برای کرملین یک خط قرمز محسوب میشود.
تحلیل استراتژیک؛ تخلیه یا اهرم فشار؟
برخی ناظران سیاسی معتقدند که مانور روسیه روی موضوع تخلیه کارکنان، بیش از آنکه یک اقدام عملیاتی فوری باشد، یک اهرم فشار سیاسی است. روسیه با بزرگنمایی خطر «چرنوبیل دوم»، تلاش میکند جامعه جهانی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای مهار فشارهای نظامی آمریکا علیه ایران فعال کند.
در مقابل، گروهی دیگر از کارشناسان بر این باورند که روسیه با توجه به تجربیات گذشته، دیگر مایل نیست جان پرسنل خود را در یک درگیری که مدیریت آن از دستش خارج شده، به خطر بیندازد. نشستن هواپیمای روسی در بوشهر میتواند اولین مرحله از اجرای «پروتکل تخلیه امن» باشد که در جلسات اخیر شورای امنیت ملی روسیه به تصویب رسیده است.
وضعیت فعلی نیروگاه بوشهر
نیروگاه اتمی بوشهر که تکمیل آن توسط روسیه بیش از دو دهه به طول انجامید، نقشی حیاتی در شبکه برق جنوب ایران ایفا میکند. هرگونه اختلال در فعالیت این نیروگاه یا خروج کارشناسان روس، نه تنها از نظر فنی میتواند خطرآفرین باشد، بلکه پیامی نمادین از کاهش سطح حمایتهای مسکو از تهران در برابر تهدیدات خارجی تلقی خواهد شد.
جمعبندی: هفتههای سرنوشتساز برای خلیج فارس
روزهای آینده برای امنیت تاسیسات هستهای ایران حیاتی است. پرواز غیرمعمول مسکو-بوشهر و بیانیههای تند روساتم نشان میدهد که مسکو در حال بازنگری جدی در استقرار نیروهای خود در مناطق پرریسک است. اگر دیپلماسی نتواند سایه جنگ را از سر منطقه دور کند، ممکن است به زودی شاهد خروج کامل تکنیسینهای روسی باشیم؛ اتفاقی که بوشهر را در برابر هر سناریوی احتمالی، تنهاتر از همیشه خواهد کرد.
