سانتوس در باکو: از رویا تا واقعیت تلخ برای مربی پرتغالی
خبرگزاریها از باکو خبر میدهند که فرناندو سانتوس، سرمربی پرتغالی نامآشنا که سابقه قهرمانی در یورو ۲۰۱۶ و لیگ ملتهای اروپا ۲۰۱۹-۲۰۱۸ را در کارنامه دارد، بهطور رسمی از هدایت تیم ملی فوتبال آذربایجان کنار گذاشته شد. این تصمیم تنها یک روز پس از شکست حساس در دور دوم مرحله مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶ برابر اوکراین در باکو اتخاذ شد، اتفاقی که به گمانهزنیها پایان داد، اما با توجه به عملکرد تیم تحت هدایت سانتوس، چندان هم دور از انتظار نبود.
چرا سانتوس نتوانست در آذربایجان موفق شود؟
سانتوس که پس از جام جهانی ۲۰۲۲ و ماجراهای پرحاشیهاش با نیمکتنشینی کریستیانو رونالدو در تیم ملی پرتغال، دچار جایگاهی متزلزل در کشور خود نیافت، به نوعی به یک تبعید اجباری در دنیای مربیگری تن داد. او پس از جدایی از تیم ملی پرتغال، تنها ۹ ماه هدایت تیم ملی لهستان را بر عهده داشت و پس از آن، ۷ ماه در بشیکتاش ترکیه دوام آورد. هر دو مقطع با نتایجی ناامیدکننده و انتقادهای فراوان همراه بودند.
با وجود همه این ناکامیها، هیچکس نمیتوانست کارنامه درخشان این مربی را در گذشته نادیده بگیرد. پنج قهرمانی با پورتو و چهار عنوان بهترین مربی سال در یونان، گواهی بر تواناییهای فنی و شخصیتی او بود. شاید همین سوابق باعث شد که در ژوئن ۲۰۲۴، فدراسیون فوتبال آذربایجان (AFFA) برای احیای تیم ملی، دست یاری به سوی این مربی پرتجربه دراز کند.
آذربایجان که پیشتر نیز در مسیر صعود به رقابتهای یورو ۲۰۲۴ ناکام مانده بود، امیدوار بود با حضور سانتوس بتواند در مسیر موفقی گام بردارد، اما آغاز همکاری او با این تیم، نه تنها روشنگر مسیری امیدبخش نبود، بلکه به آغازی سراشیبی سقوط بدل شد.
لیگ ملتهای اروپا ۲۰۲۵-۲۰۲۴: آغازی فاجعهبار
در مرحله گروهی لیگ ملتهای اروپا ۲۰۲۵-۲۰۲۴، تیم سانتوس عملکردی فاجعهبار از خود به نمایش گذاشت: شش مسابقه، پنج شکست و تنها یک تساوی خانگی برابر استونی. تیم او مقابل تیمهایی همچون سوئد و اسلواکی متحمل شکستهای سنگین شد و در نهایت به قعر جدول سقوط کرد و به ضعیفترین سطح این رقابتها، یعنی لیگ D تنزل یافت.
در این مدت، سانتوس سعی کرد با تغییر ترکیب و استفاده از ۲۸ بازیکن، روح تازهای به تیم ببخشد. حتی هشت بازیکن در سال ۲۰۲۵ برای نخستینبار پیراهن تیم ملی را بر تن کردند. اما هیچیک از این تلاشها به بهبود شرایط منجر نشد. در دیدارهای دوستانه نیز وضعیت بهتر نشد؛ شکست خانگی مقابل هائیتی و بلاروس، و سپس تساوی بدون گل برابر لتونی، چیزی جز ناامیدی بیشتر برای هواداران به همراه نداشت.
نکته اوج این ناکامیها، شکست سنگین ۵ بر صفر مقابل ایسلند در ریکیاویک بود، دیداری که نه تنها وجهه سانتوس را بیش از پیش تخریب کرد، بلکه آینده فوتبال ملی آذربایجان را نیز در هالهای از ابهام فرو برد.
پاسخهای تاملبرانگیز سانتوس در پایان کار
در پی این شکستها، سانتوس در مصاحبهای با خبرنگاران، با حالتی سرد و بیتفاوت به پرسشها واکنش نشان داد:
آیا پروژه مستقیمی از ایسلند به پرتغال وجود دارد؟
نمیدانم.
آیا تاکنون در دوران حرفهایتان استعفا دادهاید؟
نه.
آیا به استعفا فکر میکنید؟
نه.
چرا؟
من قرارداد دارم.
در پاسخ به پرسشهایی درباره عزت نفس، مسئولیتپذیری و آینده تیم، سانتوس همواره به یک جمله پناه میبرد: «من قرارداد دارم». موضوعی که برای رسانههای آذربایجانی به نمادی از عدم تعهد او بدل شد، چیزی فراتر از هر چیز ریشه در مسائل مالی داشت. طبق گزارشها، او تحت قراردادی سه ساله، سالانه ۳ تا ۴ میلیون یورو از فدراسیون فوتبال آذربایجان دریافت میکرد. مبلغی قابل توجه برای مربیای که حتی یک بار هم برای تیم ملی به ارمغان نیاورده بود.
جهانگیر فرجاللهاف، دبیرکل فدراسیون فوتبال آذربایجان (AFFA) پس از شکست در ریکیاویک موضعی تند اتخاذ کرد: «نگرش سانتوس به فوتبال و مردم آذربایجان اشتباه است. ما به چنین فوتبالی بیدلانهای نیاز نداریم. اگر خودش را کنار نکشد، ما اقدام خواهیم کرد.»
در نهایت، همین فشارهای کارساز شد و دوران سانتوس روی نیمکت آذربایجان به پایان رسید. طبق گزارش رسانههای محلی، فرناندو سانتوس برای فسخ قرارداد خود مبلغی حدود ۴.۵ میلیون یورو به عنوان غرامت مطالبه کرده است، رقمی نجومی برای نتایجی چنین ناامیدکننده.
اکنون، تیم ملی آذربایجان برای دیدار مقابل اوکراین زیر نظر آیهان عباسوف، سرمربی تیم جوانان آماده میشود. تیمی که در وضعیت روحی و فنی نابسامانی قرار دارد و در بلاتکلیفی کامل به سر میبرد.
در حالی که باشگاه قرهباغ با حضور در مراحل اصلی لیگ قهرمانان اروپا، نمایندهای آبرومند برای فوتبال آذربایجان در سطح قاره است، تیم ملی همچنان در گرداب ناکامیها دستوپا میزند. هواداران خسته و دلزده، در انتظار روزی هستند که نام آذربایجان نه فقط در باشگاهها، بلکه در سطح ملی نیز با احترام شنیده شود. اما آن روز، با رفتن سانتوس، هنوز نیامده است.