رویای المپیک با جوانان ایران: آیا انگیزه تنها شرط لازم است؟ (پاسخ تکان‌دهنده!)

تیم ملی فوتبال زیر ۲۳ سال ایران در آستانه یک چالش بزرگ قرار دارد: رقابت‌های انتخابی المپیک. با انتخاب «امید روانخواه» به عنوان سرمربی جدید، موجی از امیدواری و انگیزه‌های تازه در این تیم دمیده شده است. اما آیا این انگیزه به تنهایی برای رسیدن به رویای المپیک کافی است؟ این سوالی است که ذهن بسیاری از کارشناسان و علاقه‌مندان به فوتبال را به خود مشغول کرده است.

روزنامه ایران نوشت: برای درک بهتر از این انتصاب و ارزیابی شانس واقعی ایران برای صعود به المپیک، باید نگاهی دقیق‌تر به الگوهای جهانی انتخاب سرمربی امیدها و مدل موفق کشورهای پیشرو در فوتبال آسیا، به‌ویژه ژاپن داشته باشیم.

سرمربی تیم ملی امید در دنیا چگونه انتخاب می‌شود؟

بررسی‌ها از فدراسیون‌های معتبر فوتبال نشان می‌دهد که انتخاب سرمربی تیم ملی امید، صرفاً یک انتصاب فنی نیست، بلکه بخشی از یک پروژه ملی بلندمدت است. کشورهایی مانند آلمان، ژاپن، هلند، فرانسه و حتی در آسیا، کره‌جنوبی و ازبکستان، فرآیند انتخاب مربی امیدها را بر چند معیار کلیدی انجام می‌دهند:

1. تجربه عملی مربیگری در سطوح جوانان یا لیگ‌های داخلی: مربی باید سابقه کار با جوانان و شناخت کافی از ظرفیت‌های فوتبال پایه کشور را داشته باشد.
2. آشنایی با فوتبال پایه کشور و همسویی با فلسفه کلی فدراسیون فوتبال: مربی باید درک روشنی از استراتژی و اهداف فدراسیون داشته باشد.
3. ثبات قرارداد بلندمدت برای یک چرخه کامل المپیکی (۴ سال): برنامه‌ریزی و اجرای یک استراتژی منسجم نیازمند ثبات مدیریتی است.
4. برنامه روشن برای استفاده از بازیکنان زیر ۲۳ سال و پرهیز از اتکا به بازیکنان بالای این سن: تمرکز باید بر روی پرورش استعدادهای جوان باشد.
5. توانایی کار در چهارچوب علمی، آنالیز محور و مبتنی بر تورنمنت‌های آماده‌سازی: رویکرد علمی و تحلیل داده‌ها در دنیای امروز فوتبال ضروری است.

در این کشورها، سرمربی امیدها معمولاً کسی است که یا قبلاً در رده‌های پایه ملی حضور داشته یا در باشگاه‌های بزرگ، تجربه کار با بازیکنان زیر ۲۳ سال را دارد. او باید نه تنها یک مربی، بلکه یک توسعه‌دهنده نسل آینده تیم ملی بزرگسالان باشد.

روانخواه؛ انتخابی مطلوب یا واکنشی؟

امید روانخواه، بازیکن سابق تیم ملی و استقلال، سال‌هاست وارد عرصه مربیگری شده، اما تا پیش از این در سطح اول لیگ برتر تجربه چندانی نداشته است. تجربه‌های او بیشتر در سطح دسته اول و دوم بوده و سابقه‌ای در هدایت تیم‌های ملی پایه یا جوانان ندارد. همچنین نشانه‌هایی از پیوست فنی، ساختار آماده‌سازی یا تورنمنت‌های برنامه‌ریزی‌شده پیرامون این انتخاب به چشم نمی‌خورد.

فدراسیون فوتبال نیز تاکنون شفاف‌سازی نکرده که روانخواه چگونه و بر اساس چه فرآیندی به این سمت منصوب شده است. این عدم شفافیت، یادآور انتصابات واکنشی و مقطعی در فوتبال ایران است؛ انتصاباتی که در گذشته نه با هدف بلندمدت، بلکه برای پر کردن خلأیی کوتاه‌مدت صورت گرفته و نتیجه‌اش چیزی جز ناکامی برای تیم ملی نبوده است.

مقایسه با مدل ژاپنی

برای درک بهتر از فاکتورهای موجود و فاصله موجود، نگاهی به الگوی ژاپنی در همین مسیر، روشنگر خواهد بود. ژاپن که در المپیک توکیو تا مرحله نیمه‌نهایی رسید، هم‌اکنون با حفظ سرمربی خود، «گو ایوا»، برای المپیک ۲۰۲۴ پاریس، باری دیگر ثبات را به برنامه‌هایش تزریق کرده است.

«گو ایوا» از دل سیستم داخلی فوتبال ژاپن برخاسته، در J-League مربیگری کرده و به خوبی با نسل جوان فوتبال کشورش آشناست. فدراسیون ژاپن، برنامه‌ریزی دقیقی برای بازی‌های تدارکاتی، شرکت در تورنمنت‌های بین‌المللی نظیر تولون تورنمنت و تحلیل داده‌محور بازیکنان را سرلوحه کارش قرار داده است. ژاپن حتی در المپیک، برخلاف بسیاری از تیم‌ها، از بازیکن بالای ۲۳ سال استفاده نکرد و تمام تمرکزش را بر توسعه بازیکنان نسل بعدی گذاشت. این دیدگاه سرمایه‌محور به اینده، چیزی است که در فوتبال ایران اغلب گم می‌شود.

آیا ایران با مدل فعلی شانس صعود دارد؟

واقع‌گرایانه باید گفت شانس صعود ایران به المپیک با ساختار فعلی و انتخاب روانخواه پایین است. اگرچه فدراسیون به سرعت از یک دید مقطعی به نگاه ساختارمند تغییر جهت دهد شاید این مسیر تغییری جهت ببخشد.

اگر اردوهای هدفمند، آنالیز حرفه‌ای و بازی‌های بین‌المللی در دستور کار تیم امید قرار نگیرد، صرفاً با تکیه بر نام بازیکنان لیگ برتر نمی‌توان از سد تیم‌هایی چون ژاپن، کره‌جنوبی، ازبکستان یا عربستان گذشت.

مسئله، صرفاً انتخاب یک مربی نیست، بلکه فقدان یک مدل توسعه، استراتژی بلندمدت و درک از مسیری است که جهان فوتبال در حال پیمودن آن است؛ آن‌چه که امروز از آن محرومیم.

تیم ملی امید باید از پروژه‌های فدراسیون محور، بلندمدت استفاده کند و ساختاری آشفته را عبور کند، نه محصول تصمیم‌های ناگهانی. المپیک به برنامه‌ریزی پاسخ می‌دهد، نه به انگیزه و شعار.