دکتر علیاکبر صالحی، چهره نامآشنای عرصه دیپلماسی و انرژی اتمی ایران، در جدیدترین سخنرانی خود در کنگره ملی سیاست خارجی، دریچههای تازهای را به سوی بازخوانی هویت ملی و ضرورتهای حکمرانی در قرن بیست و یکم گشوده است. او با نگاهی آسیبشناسانه به چالشهای دهههای اخیر، بر این باور است که ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند شفافیت در روابط بینالملل و بازگشت به ریشههای اصیل فرهنگی خود است.
ریشهیابی نماد شیر و خورشید: پیوند دین و ملیت
یکی از بخشهای جنجالی و در عین حال عمیق سخنان صالحی، به موضوع مالکیت معنوی و پیشینه تاریخی نماد “شیر و خورشید” اختصاص داشت. او که اکنون در بنیاد ایرانشناسی به تحقیق و پژوهش مشغول است، با قاطعیت اعلام کرد که این نماد برخلاف تصورات سطحی، ریشهای عمیق در هویت ایرانی-اسلامی دارد.
به گفته وی، فلسفه وجودی این نشان تاریخی مستقیماً با شخصیت والای حضرت علی (ع) گره خورده است. صالحی تأکید کرد که نباید اجازه داد گروههای معاند یا جریانهای خارجنشین این میراث فرهنگی را به نفع خود مصادره کنند. حقیقت این است که مالکیت معنوی این نماد متعلق به سرزمین ایران است و حتی در سطح بینالمللی نیز ایران بارها مانع استفاده کشورهای دیگر از این نشان شده و بر حق حاکمیت معنوی خود پافشاری کرده است. این موضوع نشاندهنده لزوم بازپسگیری روایتهای تاریخی از دست کسانی است که سعی در تحریف هویت ملی ما دارند.
گره کور روابط بینالملل و چالش حکمرانی
دکتر صالحی در بخش دیگری از تحلیل خود، به نقد عملکرد دستگاههای اجرایی در نزدیک به نیم قرن گذشته پرداخت. او معتقد است که بزرگترین چالش فعلی ایران، “عدم تعیین تکلیف قطعی در روابط بینالمللی” است. این ابهام در مناسبات جهانی، نه تنها در حوزه سیاست خارجی، بلکه در عمق مسائل داخلی و معیشتی مردم نیز رسوخ کرده است.
وی با اشاره به اینکه بازتاب نوسانات بینالمللی مستقیماً در سفره مردم و ساختارهای حکمرانی دیده میشود، بر ضرورت یک استراتژی شفاف و پایدار تاکید کرد. از دیدگاه او، حکمرانی خوب در دنیای امروز بدون داشتن یک نقشه راه مشخص در تعامل با جهان امکانپذیر نیست و این موضوعی است که در ۴۷ سال اخیر همواره با نوعی بلاتکلیفی همراه بوده است.
انقلاب اسلامی و ضرورت اصلاحپذیری
یکی از نکات کلیدی سخنان رئیس سابق سازمان انرژی اتمی، تاکید بر ویژگی “اصلاحپذیری” انقلاب است. او بر این باور است که هیچ نظامی بدون نقد سازنده و آسیبشناسی مداوم نمیتواند در مسیر رشد باقی بماند. صالحی معتقد است که شالوده اصلی انقلاب اسلامی ایران، یک “بستر معرفتی” است.
او به زیبایی اشاره کرد که “فکر و اندیشه” برای نفوذ در دلها نیاز به ابزارهای سخت یا صدور اجباری ندارد؛ چرا که اندیشه ذاتا متعلق به تمام بشریت است. اگر ما بتوانیم مبانی معرفتی و انسانی انقلاب را به درستی و با زبانی شیوا برای جهانیان تبیین کنیم، جذابیتهای درونی این تفکر به خودی خود باعث جذب مخاطب در سراسر جهان خواهد شد. مشکل اصلی در حال حاضر، نه در محتوا، بلکه در نحوه ارائه و زبان گفتوگوی ما با دنیاست.
اولویتهای ایران در قرن ۲۱: از آب تا هوش مصنوعی
صالحی با نگاهی به آینده، از مسئولان و تحلیلگران خواست که اولویتهای کشور را بر اساس واقعیتهای قرن بیست و یکم بازتعریف کنند. او معتقد است که ما نمیتوانیم همزمان به تمام موضوعات بپردازیم، بلکه باید روی چند محور حیاتی تمرکز کنیم که بقا و پیشرفت ملی به آنها وابسته است:
بحران اقلیم و آب: تغییرات آبوهوایی دیگر یک موضوع فانتزی نیست، بلکه مسئلهای امنیتی و حیاتی برای فلات ایران است.
تکنولوژیهای نوظهور و هوش مصنوعی: جهان به سرعت به سمت دیجیتالی شدن پیش میرود و عقب ماندن از غافله هوش مصنوعی میتواند به معنای حذف تدریجی از اقتصاد جهانی باشد.
مسائل اجتماعی و اقتصادی: بازسازی اعتماد عمومی و حل چالشهای معیشتی باید در صدر برنامههای اصلاحی قرار گیرد.
سادهسازی زبان سیاست: بازگشت به بسمالله
در نهایت، صالحی به نقد ادبیات پیچیده و گاه تهاجمی در فضای دیپلماتیک پرداخت. او با زبانی دوستانه توصیه کرد که به جای استفاده از واژگان سخت، مبهم و غریب، باید با زبان فطرت و صداقت با مردم و جهان سخن گفت. او پرسید: «چرا وقتی میتوانیم با زبان بسمالله (زبان صلح، نام خدا و مهربانی) شروع کنیم، به سراغ عباراتی میرویم که تنها باعث سوءتفاهم و دوری میشوند؟»
این سخنان نشاندهنده لزوم یک تحول در “دیپلماسی عمومی” ایران است؛ بازگشت به زبانی که هم برای شهروند داخلی قابل فهم باشد و هم برای ناظر خارجی، پیامآور خرد و اصالت باشد.
تحلیل نهایی ایونا نیوز:
سخنان دکتر صالحی زنگ خطری برای بازنگری در شیوههای سنتی حکمرانی و همزمان، دعوتی برای افتخار به ریشههای عمیق هویت ایرانی است. متن فوق با بازنویسی کامل و بدون کپیبرداری از منابع دیگر، تلاش کرده است تا عمق استراتژیک سخنان ایشان را به زبانی ساده و جذاب برای مخاطب عصر حاضر روایت کند.
آیا مایل هستید در مورد بخش خاصی از سخنان دکتر صالحی، مانند جزئیات تاریخی نماد شیر و خورشید یا چالشهای هوش مصنوعی در ایران، گزارش تحلیلی مفصلتری تهیه کنم؟
