کاخ ریاستجمهوری ترکیه در قلب آنکارا، بار دیگر شاهد برگزاری یکی از مهمترین جلسات عالیرتبه امنیتی با محوریت بحرانهای خاورمیانه و تحولات بینالمللی بود. در این نشست که به ریاست «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهور ترکیه، و با حضور فرماندهان ارشد نظامی و مقامات اطلاعاتی برگزار شد، نقشه راه دیپلماسی و دفاعی این کشور در قبال همسایگان، بهویژه جمهوری اسلامی ایران، مورد واکاوی قرار گرفت. بیانیه پایانی این نشست حامل پیامهای مهمی برای بازیگران منطقهای و جهانی است.
ایران؛ همسایهای که ثبات آن «خط قرمز» ترکیه است
یکی از کلیدیترین بخشهای این نشست، به بررسی دقیق و همهجانبه رویدادهای اخیر ایران اختصاص داشت. شورای امنیت ملی ترکیه در بیانیه خود با لحنی که نشاندهنده عمق پیوستگی امنیت دو کشور است، تاکید کرد که «صلح و پایداری در ایران» صرفاً یک مسئله داخلی نیست، بلکه رکنی اساسی برای امنیت ملی ترکیه و ثبات کل منطقه محسوب میشود.
آنکارا به خوبی درک کرده است که هرگونه تنش در جغرافیای ایران، میتواند موجبات ناامنی مرزی، سیل مهاجرت و اختلال در شریانهای اقتصادی منطقه را فراهم کند. از این رو، تاکید بر صلح در ایران نشاندهنده تمایل ترکیه به حفظ وضع موجود و جلوگیری از گسترش کانونهای بحران در نزدیکی مرزهای شرقی خود است. این موضعگیری در واقع پیامی به قدرتهای فرامنطقهای است که ترکیه هیچگونه سناریویی که منجر به بیثباتی در ایران شود را برنمیتابد.
پرونده سوریه؛ پافشاری بر تمامیت ارضی و مبارزه با تروریسم
در ادامه این نشست، شورای امنیت ملی ترکیه به بررسی آخرین وضعیت میدانی در سوریه پرداخت. دولت اردوغان بار دیگر بر موضع سنتی خود مبنی بر ضرورت حفظ «وحدت سیاسی و ساختار واحد» سوریه تاکید کرد. آنکارا معتقد است که تنها راه بازگشت آرامش به سوریه، احترام به تمامیت ارضی این کشور و از بین بردن گروههایی است که آنها را تروریستی قلمداد میکند.
در بیانیه مذکور، به گامهای عملیاتی ترکیه برای تحقق هدف «کشوری عاری از ترور» اشاره شده است. این به معنای تداوم حضور نظامی و عملیاتهای پهپادی در شمال سوریه برای سرکوب گروههای مسلح کرد است که آنکارا آنها را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود میبیند. ترکیه در تلاش است تا با ایجاد یک منطقه امن، بستر لازم برای رفاه مردم سوریه و بازگشت آوارگان را فراهم کند.
دریای سیاه و بحران اوکراین؛ نقش میانجیگری ترکیه
بخش دیگری از این بیانیه به جنگ فرسایشی روسیه و اوکراین اختصاص داشت. ترکیه که موقعیت ژئوپلیتیک خاصی در دریای سیاه دارد، بار دیگر نسبت به پیامدهای مخرب این جنگ بر امنیت دریانوردی و ثبات منطقه هشدار داد. شورای امنیت ملی ترکیه از همه طرفهای درگیر خواست تا با «مسئولیتپذیری» مانع از گسترش شعلههای جنگ شوند.
آنکارا که پیش از این در توافقات غلات نقش میانجی را ایفا کرده بود، بار دیگر اعلام کرد که برای رسیدن به یک صلح پایدار و پایان دادن به خطرات جهانی این نبرد، از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد. این بخش از بیانیه نشاندهنده سیاست موازنهگرایانه ترکیه میان ناتو و روسیه است.
غزه و تعهد ترکیه به بازسازی پس از جنگ
موضوع فلسطین و فاجعه انسانی در غزه، از دیگر محورهای پررنگ این نشست بود. ترکیه که همواره خود را یکی از مدافعان اصلی آرمان فلسطین معرفی میکند، در این بیانیه از آمادگی کامل خود برای برعهده گرفتن «مسئولیت بازسازی غزه» سخن گفت.
شورای امنیت ملی ترکیه با اشاره به جایگاه این کشور در ساختارهای بینالمللی مرتبط با حل مسئله غزه، تاکید کرد که آنکارا آماده است تا در کنار شرکای منطقهای، نهتنها کمکهای بشردوستانه را افزایش دهد، بلکه در فرایند دشوار بازسازی زیرساختهای نابود شده غزه پیشقدم شود. این موضعگیری، نشاندهنده تمایل ترکیه برای ایفای نقش «ضامن صلح» در معادلات نهایی فلسطین است.
آفریقا و مبارزه با تروریسم در سومالی
در نهایت، نگاه استراتژیک ترکیه به شاخ آفریقا نیز در این جلسه نادیده گرفته نشد. شورا بر ادامه حمایتهای نظامی و مستشاری خود از دولت سومالی تاکید کرد. آنکارا مبارزه مردم سومالی با گروههای تروریستی را بخشی از «الزامات برادری» توصیف کرد که نشاندهنده عمق نفوذ نرم و سخت ترکیه در قاره سیاه و تلاش برای تامین امنیت مسیرهای تجاری منتهی به دریای سرخ است.
تحلیل نهایی: ترکیه به دنبال تثبیت جایگاه «قدرت منطقهای»
بیانیه اخیر شورای امنیت ملی ترکیه نشاندهنده یک رویکرد چندوجهی است. آنکارا تلاش میکند با حفظ ثبات در مرزهای شرقی (ایران)، سرکوب گروههای مسلح در جنوب (سوریه)، میانجیگری در شمال (اوکراین) و نقشآفرینی در جنوب دور (غزه و سومالی)، خود را به عنوان قطب اصلی امنیت در منطقه تثبیت کند.
واقعیت این است که ترکیه تحت رهبری اردوغان، امنیت خود را در گروی مداخله هوشمندانه در بحرانهای پیرامونی میبیند. تاکید مکرر بر «ثبات همسایگان» در واقع تلاشی برای جلوگیری از سرریز شدن بحرانها به داخل خاک ترکیه است که در سالهای اخیر با چالشهای اقتصادی عدیدهای دست و پنجه نرم کرده است.
آگهی فردا