جهان در خطر! نقشه هشداردهنده از نابودی قریبالوقوع خبر میدهد: آیا فاجعه نزدیک است؟
مطالعهای جدید و هشداردهنده، پرده از وضعیت بحرانی سلامت زیستکره زمین برداشته است. نتایج این تحقیق نشان میدهد که بخش وسیعی از خشکیهای زمین در معرض خطر جدی قرار دارند و نیازمند توجه فوری برای جلوگیری از فاجعهای بزرگ هستیم.
پژوهشگران “موسسه تحقیقات اثرات آب و هوایی پوتسدام” در آلمان و “دانشگاه BOKU” در وین، با انتشار نتایج مطالعهای در مجله علمی One Earth، هشدارهای جدی را درباره سلامت زیستکره (biosphere) زمین مطرح کردهاند. این تحقیق بر مفهوم “یکپارچگی عملکردی زیستکره” (functional biosphere integrity) تمرکز دارد. منظور از این اصطلاح، توانایی دنیای گیاهان در حفظ فرآیندهای حیاتی مانند چرخههای کربن، آب و نیتروژن است. نتایج این بررسی نشان میدهد که حدود ۶۰ درصد از خشکیهای جهان در معرض خطر قرار دارند و بخش قابل توجهی از این مناطق، در محدوده “پرخطر” طبقهبندی میشوند. پژوهشگران برای ارزیابی میزان تأثیر فعالیتهای انسانی بر زیستکره جهانی، از مجموعهای از شاخصها استفاده کردهاند و این اثرات را به نگرانیهای بزرگتری همچون کاهش تنوع زیستی و تغییرات آب و هوایی مرتبط دانستهاند.
فشار بر زیستکره: نگرانی فزاینده برای ثبات جهانی
فابیان استنتزل (Fabian Stenzel)، یکی از نویسندگان اصلی این مطالعه، اظهار داشت: «تمدن بشری نیاز مبرمی به استفاده از زیستکره دارد – برای تأمین غذا، مواد اولیه و در آینده، برای حفاظت از آب و هوا. بنابراین، سنجش میزان فشاری که هماکنون بر زیستکره وارد میکنیم و شناسایی نقاط بحرانی، بیش از پیش اهمیت پیدا میکند… تحقیق ما، راه را برای این مهم هموار میکند.»
یافتههای این پژوهش نشان میدهد که بخش قابل توجهی از خشکیهای زمین، از آستانههای بحرانی عبور کردهاند و دیگر در محدوده امن لازم برای حفظ ثبات سیاره قرار ندارند. این نتایج، بیانگر افزایش فشاری است که فعالیتهای انسانی، به ویژه در بخشهای کشاورزی و صنعتی، بر زیستکره وارد میکنند. این بهرهبرداری بیرویه، نه تنها اکوسیستمهای طبیعی را تهدید میکند، بلکه فرآیندهای حیاتی تنظیمکننده حیات بر روی کره زمین را نیز به خطر میاندازد.
[تصویر: نقشه جهانی یکپارچگی عملکردی زیستکره مربوط به سال ۲۰۱۴. (موسسه تحقیقات اثرات آب و هوایی پوتسدام)]
بحران عمیقتر: مناطق پرخطر در مرکز توجه
نقشه جدید و جامع این مطالعه، تصویری تکاندهنده از سلامت سیاره را به نمایش میگذارد. بر اساس این نقشه، ۶۰ درصد از مساحت خشکیهای جهان از محدوده امن یکپارچگی زیستکره خارج شده است. به طور مشخص، ۳۸ درصد از خشکیهای جهان، اکنون در وضعیت “پرخطر” قرار دارند و مناطق واقع در اروپا، آسیا و آمریکای شمالی به طور ویژهای آسیبپذیر هستند. یافتهها همچنین نشان میدهند که نقطه اوج بحران برای بسیاری از اکوسیستمها، مدتها قبل از آشکار شدن اثرات گسترده تغییرات آب و هوایی فرا رسیده بود.
ولفگانگ لوخت (Wolfgang Lucht)، هماهنگکننده این مطالعه، در تشریح اهمیت موضوع، بیان کرد: «چارچوب کنونی، به وضوح جریانهای انرژی حاصل از فتوسنتز در پوشش گیاهی جهان را در مرکز فرآیندهایی قرار میدهد که به طور مشترک، ثبات سیارهای را تنظیم میکنند.» این جریانهای حیاتی انرژی که از گیاهان حاصل میشوند و حیات بر روی زمین را تداوم میبخشند، به طور فزایندهای توسط فعالیتهای انسانی منحرف میشوند و چرخههای طبیعی زیستکره را مختل میکنند. این اختلال، یکی از عوامل اصلی بروز خطراتی است که اکوسیستمها در سراسر جهان با آن مواجه هستند.
[تصویر: الگوهای تجاوز منطقهای از چهار محدوده سیارهای در نظر گرفته شده برای دهه ۲۰۰۸-۲۰۱۷، که با استفاده از مدل LPJmL محاسبه و ترسیم شدهاند. (موسسه تحقیقات اثرات آب و هوایی پوتسدام)]
زمینه تاریخی: تأثیر بلندمدت فعالیتهای انسانی
این مطالعه فراتر از روندهای کنونی میرود و دیدگاهی تاریخی از یکپارچگی زیستکره ارائه میدهد که به قرن هفدهم بازمیگردد. پژوهشگران با ردیابی تغییرات کاربری اراضی و اقلیمی از سال ۱۶۰۰ میلادی، توانستند افزایش فشار بر زیستکره زمین را از همان دوران صنعتی شدن تشخیص دهند. تا سال ۱۹۰۰ میلادی، حدود ۳۷ درصد از خشکیها از محدوده امن خارج شده بودند و ۱۴ درصد در وضعیت پرخطر قرار داشتند.
این دیدگاه بلندمدت نشان میدهد که چالشهایی که امروز با آن مواجه هستیم، صرفاً نتیجه تغییرات آب و هوایی مدرن نیست، بلکه ناشی از قرنها تغییر کاربری اراضی و بهرهبرداری از منابع است. تخریب مداوم اکوسیستمهای طبیعی، به ویژه در پی توسعه صنعتی و کشاورزی، سیاره را به آستانه فروپاشی اکولوژیکی نزدیکتر کرده است.
راه پیش رو: رویکردی یکپارچه برای حفاظت از آب و هوا و زیستکره
یوهان راکستروم (Johan Rockström)، مدیر “موسسه تحقیقات اثرات آب و هوایی پوتسدام”، تأکید کرد که این نقشه جدید، یک دستاورد علمی حیاتی است. او از دولتهای جهان خواست تا رویکردی یکپارچه را در قبال مسائل زیستمحیطی اتخاذ کنند: «دولتها باید آن را به عنوان یک مسئله فراگیر واحد در نظر بگیرند: حفاظت جامع از زیستکره همراه با اقدامات قاطع در زمینه آب و هوا.»
این درخواست برای اقدام فوری، بر این باور فزاینده تأکید دارد که حفاظت از زیستکره زمین برای کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی ضروری است. این مطالعه نقش حیاتی حوزههای جذب کربن طبیعی و تنوع زیستی را در تنظیم آب و هوا برجسته میکند و بر لزوم اتخاذ سیاستهای بینالمللی قویتر با هدف کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی و حفظ سلامت زیستکره تأکید میورزد.
رمان بازار