جمجمهای که ۶۰ سال دانشمندان را گیج کرده بود، رازگشایی شد!
یک جمجمه فسیلی عجیب که بیش از ۶۰ سال پیش در غاری در یونان کشف شده بود، سرانجام ممکن است برخی از رازهای خود را فاش کند. تحلیلهای جدید نشان میدهد که قدمت آن حداقل ۳۰۰,۰۰۰ سال است، که آن را در کنار نخستین Homo sapiens در آفریقا و اولین نئاندرتالها در اروپا قرار میدهد.
این جمجمه، که به جمجمه پترالونا (Petralona skull) شهرت دارد و در سال ۱۹۶۰ در شمال یونان پیدا شد، مدتهاست که باعث سردرگمی دیرینمردمشناسان (paleoanthropologists) شده است، چرا که آنها در تلاش هستند تا تعیین کنند این جمجمه دقیقاً در کجای درخت خانوادگی انسانها قرار میگیرد.
معمای جمجمه پترالونا
این فسیل فاقد ویژگیهای متمایز گونههای شناختهشدهای مانند نئاندرتال و Homo erectus بود و به طور کامل منزوی یافت شد؛ به طوری که بدون هیچ گونه مصنوعات یا استخوان حیوانات اطراف که بتواند قدمت آن را مشخص کند، از دیوار غار بیرون زده بود.
پروفسور کریس استرینگر (Chris Stringer)، دیرینمردمشناس در موزه تاریخ طبیعی لندن و یکی از نویسندگان این مطالعه، به BBC Science Focus گفت: “به محض اینکه آن را دیدم و اندازه گرفتم، فهمیدم که نه نئاندرتال است و نه Homo erectus. این چیزی متفاوت بود.”
استرینگر مدتها بود که مشکوک بود این نمونه به یکی دیگر از پسرعموهای ما تعلق دارد: Homo heidelbergensis، یک گونه انسانی قوی که صدها هزار سال پیش در سراسر آفریقا، اروپا و احتمالاً آسیا زندگی میکرد.
تعیین قدمت جمجمه پترالونا
با این حال، بدون تعیین دقیق قدمت جمجمه، دشوار بود که بدانیم آن در کجای داستان انسان قرار میگیرد، یا حتی از هویت آن مطمئن شویم.
مطالعه جدید، تاریخگذاری سری اورانیوم (uranium-series dating) را بر روی پوشش کلسیت (calcite) روی فسیل اعمال کرد.
کلسیت یکی از رایجترین اشکال معدنی کربنات کلسیم است و زمانی بر روی فسیلها تشکیل میشود که آب وارد منافذ و حفرههای آنها شده و ساختارهای معدنی جدیدی ایجاد میکند. تاریخگذاری سری اورانیوم از این کلسیت به نفع خود استفاده میکند و با تشخیص میزان تجزیه اورانیوم که در این ماده معدنی رخ داده است، از آن برای محاسبه سن فسیل استفاده میشود.
نتایج این آزمایش جدید به قدمتی در حدود ۲۸۶,۰۰۰ سال اشاره دارد. اما ماهیت آزمایشها هنوز سؤالاتی را در مورد سن جمجمه باقی گذاشته است.
استرینگر گفت: “اگر کلسیت روی فسیل خیلی سریع پس از رسوب فسیل در غار ایجاد شده باشد، سن ما حدود ۲۸۸,۰۰۰ تا ۲۹۰,۰۰۰ سال، سن خوبی برای فسیل است.”
او ادامه داد: “اما اگر فسیل قبل از قرار گرفتن کلسیت روی آن در غار افتاده باشد، آن سن فقط یک حداقل سن است.”
پیوند با جمجمه کابوه
حتی با وجود این هشدار، نتایج، پترالونا را از نظر زمانی نزدیک به جمجمه معروف دیگری از Homo heidelbergensis از کابوه، زامبیا (Kabwe, Zambia) قرار میدهد که قدمت آن حدود ۳۰۰,۰۰۰ سال تخمین زده میشود.
استرینگر گفت: “از نظر مورفولوژیکی، آنها به هم تعلق دارند و از نظر تاریخگذاری نیز به نظر میرسد نزدیک باشند.”
این یافته این دیدگاه را تقویت میکند که Homo heidelbergensis گسترده و طولانیمدت بوده و با سایر گونههای انسانی همپوشانی داشته است تا اینکه مستقیماً منشأ آنها باشد.
به عبارت دیگر، Homo heidelbergensis به جای اینکه جد مشترک انسانهای مدرن و نئاندرتالها باشد، تقریباً به طور قطع معاصر ما بود – حداقل برای مدتی.
استرینگر افزود، این تنوع، داستان ما را غنیتر میکند: “مدتهاست میدانیم که تکامل انسان پیچیده بوده است… اما حتی متنوعتر از آن چیزی است که فکر میکردیم، با آزمایشهای مختلف بسیار زیاد در مورد چگونگی انسان بودن. البته ما فقط بازماندگان هستیم.”
