برای اولین بار: نمایشی شگفت‌انگیز از شفق‌های قطبی در سطح مریخ!

در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۴۰۲ (۱۸ مارس ۲۰۲۴)، ناسا با استفاده از موتور جستجوی پرسیورنس، تصویری بی‌نظیر را ثبت کرد: نخستین شفق قابل مشاهده بر روی مریخ که به طور مستقیم از سطح سیاره مشاهده شد. این کشف که در تاریخ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۱۴ مه ۲۰۲۵) در Science Advances منتشر شد، یک نقطه عطف بزرگ در علم سیاره‌شناسی به شمار می‌آید. برای اولین بار، نشانه‌ای تأییدشده از شفقی قابل مشاهده با چشم انسان از سیاره‌ای غیر از زمین به ثبت رسیده است.

مریخ و نمایشی غیرمنتظره از نور

شفق‌ها—آن پرده‌های درخشان نور در نزدیکی قطب‌های زمین—زمانی شکل می‌گیرند که ذرات باردار خورشیدی با میدان مغناطیسی و جو یک سیاره تعامل می‌کنند. در زمین، نتیجه معمولاً یک درخشش زنده سبز یا قرمز است که در نواحی قطبی متمرکز شده است. اما در مریخ، این فرآیند مشابه است، اما نتیجه‌ای کاملاً متفاوت دارد. سیاره سرخ فاقد میدان مغناطیسی جهانی است، به همین دلیل شفق‌ها به نواحی قطبی محدود نمی‌شوند و در سراسر سطح سیاره قابل مشاهده‌اند. این رویدادها معمولاً کمرنگ‌تر و پراکنده‌تر از شفق‌های زمین هستند و تا کنون فقط از طریق طیف‌های فرابنفش نامرئی از مدار شناسایی شده بودند.

چگونه پرسیورنس درخشش سبز را مشاهده کرد

موتور جستجوی پرسیورنس که در نزدیکی خط استوا مریخ در دهانه جزرو قرار دارد، در یک شب فعال خورشیدی به سمت افق نشانه‌گذاری شده بود. در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۴۰۲ (۱۸ مارس ۲۰۲۴)، محققان ناسا پیش‌بینی کردند که یک انفجار توده‌ای تاج‌دار (CME) از خورشید—یک فوران پلاسمایی و انرژی مغناطیسی—ممکن است یک شفق را فعال کند. با این پیش‌بینی، ابزارهای تصویربرداری روبات، شامل آنهایی که برای حساسیت به نور کم طراحی شده بودند، یک تنت سبز کم‌رنگ را که در آسمان مریخ در حال حرکت بود، ثبت کردند.

هنگامی که تصاویر ازدواجی از یک شب عادی مریخی مورد بررسی قرار می‌گیرند، حضور شفق به وضوح قابل مشاهده است. با وجود ظرافت درخشش، این مشاهده به عنوان نخستین تصویربرداری سطحی از یک شفق مریخی به شمار می‌آید.

این شفق یک نخست سیاره‌ای است

در حالی که شفق‌ها قبلاً بر روی هر سیاره اصلی در منظومه شمسی—مشتری، زحل، اورانوس، نپتون و حتی عطارد—مشاهده شده‌اند، تمامی این مشاهدات توسط فضاپیماهای در حال دورزدن انجام شده‌اند. تا این لحظه، هیچ شفقی به طور مستقیم از سطح یک سیاره دیگر دیده نشده بود. بنابراین، تصویری که پرسیورنس ثبت کرده است، نخستین شفق بیگانه است که از سطح زمین چشم‌اندازی برای دیدن دارد. طبق گفته دانشمند سیاره‌شناسی، راجر وینز از دانشگاه پرودو، این پدیده احتمالاً به صورت یک نور آبی کمرنگ ظاهر خواهد شد.

شفق چه اطلاعاتی درباره میدان‌های مغناطیسی مریخ به ما می‌دهد؟