ایران بیش از دو برابر ظرفیت واقعی آب می خورد؛ هشدار رئیس فدراسیون صنعت آب: برای نجات باید مصرف کشاورزی نصف شود

رئیس فدراسیون صنعت آب ایران با اعلام آمارهای تکان دهنده ای از وضعیت منابع آبی کشور، به طور جدی نسبت به بحران آب هشدار داد. رضا حاجی کریم تاکید کرد که ایران سالانه حجمی بیش از دو برابر ظرفیت واقعی و طبیعی خود آب مصرف می کند. وی برای عبور از این بحران، یک راهکار سخت اما ضروری را مطرح کرد: کشور چاره ای جز کاهش دست کم ۵۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی ندارد تا بتواند در محدوده توان آبی خود قرار گیرد. او همچنین به وضعیت پایتخت اشاره کرد و گفت که تهران عملا فاقد منبع آب مستقل است و سرانه آب قابل دسترس در این کلان شهر به رقم نگران کننده ۳۳۵ متر مکعب به ازای هر نفر رسیده است.

پرده برداری از ابهام های آمار مصرف آب

حاجی کریم ، با اشاره به برداشت های نادرست و ساده انگارانه از آمار مصرف آب، تاکید کرد که تکیه صرف بر عدد ۸۰ تا ۹۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی بدون در نظر گرفتن تفاوت های اقلیمی و منطقه ای، باعث یک خلط مبحث جدی در فهم صحیح بحران آب ایران شده است.

او خاطرنشان کرد که این آمار (۹۰ درصدی) تنها در سال های نرمال از نظر بارش صحت دارد، اما دو نکته بسیار مهم وجود دارد که باید به آنها توجه شود:

1. کاهش مصرف کشاورزی در سال های خشکسالی: در سال هایی مانند امسال که خشکسالی به شدت افزایش پیدا کرده است، مصرف آب در بخش کشاورزی به طور چشمگیری کاهش یافته است. در حال حاضر، دولت در بسیاری از استان ها، محدودیت های شدیدی را برای کشت اول و حتی کشت دوم اعمال کرده که همین امر سبب افت محسوس مصرف در این بخش شده است.
2. الگوی متفاوت مصرف در کلان شهرها: الگوی مصرف آب در کلان شهرها کاملا با الگوی کشوری متفاوت است. به عنوان مثال، در استان تهران حدود ۵۵ درصد از کل مصرف آب مربوط به بخش شرب است. بنابراین، الگوی کشوری که می گوید عمده مصرف آب در کشاورزی است، در کلان شهرها مصداق ندارد و باید در تحلیل ها این تفاوت های منطقه ای در نظر گرفته شود.

تهران، بدون آب مستقل و با سرانه بحرانی

رئیس فدراسیون صنعت آب ایران در پاسخ به این پرسش که وضعیت سرانه دسترسی به آب در مناطق مختلف کشور چگونه است، اظهار کرد که تراکم جمعیت نقش بسیار تعیین کننده ای در سرانه دسترسی به آب شرب دارد. بر اساس شاخص های جهانی، سرانه دسترسی زیر ۱۷۰۰ متر مکعب در سال نشان دهنده وجود تنش آبی در آن منطقه است.

وی گفت: “متوسط کشوری ما اکنون حدود ۱۳۰۰ متر مکعب است، اما این عدد یک میانگین گمراه کننده است. اگر استان های پرآب شمالی و خوزستان را کنار بگذاریم، در مرکز کشور، جایی که حدود ۶۵ درصد جمعیت ایران زندگی می کنند، سرانه دسترسی به آب تجدیدپذیر به زیر ۵۰۰ متر مکعب سقوط می کند.”

حاجی کریم تصریح کرد که این وضعیت بغرنج شامل تمام کلان شهرهای مهم ایران نظیر تهران، اصفهان، شیراز، کرج و قزوین می شود. اوضاع در پایتخت حتی وخیم تر است؛ سرانه آب قابل دسترس برای هر نفر در تهران به تنها ۳۳۵ متر مکعب رسیده است. او با صراحت گفت: “نکته بدتر اینکه تهران اصلاً آب ندارد و به همین دلیل باید صرفه جویی قابل توجهی صورت بگیرد.”

حق آبه “غصبی” تهران از حوزه های دیگر

رئیس فدراسیون صنعت آب ایران با بیان اینکه تهران اساساً منبع آب مستقل طبیعی ندارد، خاطرنشان کرد: “تقریبا تمام آبی که امروز در تهران مصرف می شود، از طریق سدهای طالقان، لار، ماملو و کرج تامین می شود. این منابع، متعلق به حوزه آبریز تهران نیستند. به عبارت دیگر، آب تهران حق آبه ای غصبی است که به اجبار از مناطق دیگر برای تامین نیازهای پایتخت منتقل می شود. همین واقعیت نشان می دهد که چرا شهروند تهرانی باید در مصرف آب مسئولانه تر، سخت گیرانه تر و با وسواس بیشتری رفتار کند.”

استانداردهای جهانی: نباید بیش از ۵۰ درصد ذخایر مصرف شود

حاجی کریم درباره استانداردهای جهانی مصرف آب توضیح داد که در سطح دنیا، این معیار وجود دارد که نباید بیش از ۴۰ تا حداکثر ۵۰ درصد از ذخایر آب تجدیدپذیر یک منطقه مصرف شود. فلسفه این استاندارد این است که طبیعت همواره دوره های پربارش و کم بارش را تجربه می کند و اگر سالی خشک فرا برسد، بتوانیم بدون وقوع بحران شدید از آن عبور کنیم. او یادآور شد که تمدن های ۷۰۰۰ ساله فلات ایران همواره با این شرایط زیسته و با دوره های کم آب سازگار شده بودند.

وی با ابراز تاسف افزود: “متاسفانه اکنون به دلیل مصرف بی رویه، به نقطه ای رسیده ایم که اگر سال خشک اتفاق بیفتد، تازه به این فکر می کنیم که چه کاری باید انجام دهیم؛ آیا باید شهرها را تخلیه کنیم یا کشاورزی را تعطیل کنیم؟” او تاکید کرد که خطاهای سیاست گذاری آبی در ایران ریشه دار بوده و به دهه ۱۳۳۰ بازمی گردد و متاسفانه در طول زمان، دامنه این خطاها گسترده تر شده است.

تنها راه نجات: کاهش ۵۰ درصدی مصرف کشاورزی

حاجی کریم با اشاره به دیرینه بودن بحران آب در کشور، ابعاد واقعی چالش را تشریح کرد: “ما کشوری هستیم با حدود ۴۰۰ میلیارد متر مکعب بارش سالانه و ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب تجدیدپذیر. مطابق با استانداردهای جهانی، ما می توانیم تنها ۴۰ تا ۵۰ درصد از این منابع را مصرف کنیم؛ یعنی حداکثر ۵۱ میلیارد متر مکعب در سال.” او تاکید کرد که تمام الگوهای توسعه، سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های کشور باید بر اساس این عدد باشد که به آن «ظرفیت آبی» یا Water Capacity می گویند.

رئیس فدراسیون صنعت آب ایران در خصوص میزان مصرف فعلی کشور به نسبت استانداردها، آمار نهایی و هشدار دهنده را ارائه کرد:

• کل مصرف آب شرب کشور: حدود ۹ میلیارد متر مکعب
• مصرف صنعتی: حدود ۳.۷ میلیارد متر مکعب
• مصرف آب کشاورزی: حدود ۸۰ میلیارد متر مکعب

وی در جمع بندی پایانی خود تاکید کرد: “به بیان ساده و صریح، ما باید مصرف آب کشاورزی را به نصف کاهش دهیم تا در محدوده ظرفیت واقعی کشور زندگی کنیم.” این اقدام تنها راهی است که می تواند حیات منابع آبی کشور را تضمین کند.