انقلاب هوش مصنوعی عمومی؛ تلاش یک موسسه غیرانتفاعی برای ساخت شبکه جهانی وب هوش مصنوعی رایگان

موسسه غیرانتفاعی Current AI در تلاش است تا با ایجاد یک زیرساخت عمومی و متن‌باز، شبکه جهانی وب جدیدی را بر پایه هوش مصنوعی بنا کند که برای همه مردم سراسر جهان رایگان و در دسترس باشد.

به گزارش واضح به نقل از رسانه فناوری TechCrunch، تصور کنید کشاورزی در یکی از روستاهای هند از یک گیاه در حال خشک شدن عکس می‌گیرد. او می‌خواهد درباره این مشکل در اینترنت تحقیق کند، اما به زبان انگلیسی مسلط نیست. در دنیای امروز، او واقعاً نباید مجبور به یادگیری زبان دیگری برای حل مشکلش باشد. این دقیقاً همان نوع مشکلی است که موسسه غیرانتفاعی Current AI تلاش می‌کند با ساخت زیرساخت‌های باز و عمومی هوش مصنوعی آن را برطرف کند. این موسسه در ماه فوریه و در جریان نشست هوش مصنوعی هند، با بخش زبان هوش مصنوعی دولت هند (Bhashini) همکاری کرد. نتیجه این همکاری، تولد دستگاهی جیبی و آفلاین به نام Suno Sutra (به معنای تاریخچه‌های شنیداری در زبان هندی) بود که بدون نیاز به اینترنت، هوش مصنوعی را به ۲۲ زبان هندی اجرا می‌کند. آیاه بدیر (Ayah Bdeir)، مدیرعامل Current AI در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «در هند صدها زبان و گویش مختلف وجود دارد و در حال حاضر مدل‌های بزرگ زبانی رایج، نماینده آن‌ها نیستند.» این دستگاه به صورت متن‌باز (Open-Source) ارائه شده است تا جوامع توسعه‌دهنده بتوانند ابزارهای خود را روی آن بنا کنند.

تأمین مالی ۴۰۰ میلیون دلاری برای توسعه هوش مصنوعی عام‌المنفعه

این موسسه غیرانتفاعی که در فوریه ۲۰۲۵ توسط مارتین تیزنه (Martin Tisne) تأسیس شد، با سرعت بالایی در حال پیشروی است. ماه گذشته، این موسسه مبلغ ۳.۲ میلیون دلار کمک مالی به پروژه‌های چهار سازمان مختلف اختصاص داد و اخیراً نیز یک چت‌بات هوش مصنوعی متن‌باز را در نشست «هوش مصنوعی برای اهداف خیر» در ژنو راه‌اندازی کرد. بدیر که در ماه ژانویه و پس از هدایت استراتژی هوش مصنوعی موزیلا (Mozilla) به این تیم پیوست، پیش از این شرکت آموزش استم littleBits را تأسیس کرده بود که قبل از فروش به Sphero در سال ۲۰۱۹، به میلیون‌ها کودک خدمات‌رسانی می‌کرد.

او توضیح داد که Current AI به عنوان یک «مشارکت عمومی-خصوصی» عمل می‌کند که دولت‌ها، شرکت‌ها و نهادهای بشردوستانه را برای تأمین مالی تکنولوژی‌های عام‌المنفعه گرد هم می‌آورد. دولت فرانسه با ۱۰۰ میلیون دلار سرمایه اولیه به حمایت از این پروژه برخاست و نهادهایی چون بنیاد فورد، بنیاد مک‌آرتور، دیپ‌ماید (DeepMind) و سیلزفورس (Salesforce) نیز به آن پیوستند تا مجموع بودجه متعهد شده را به ۴۰۰ میلیون دلار برسانند. بدیر تأکید کرد: «آن‌ها سرمایه‌گذار نیستند، بلکه تأمین‌کننده مالی بدون چشم‌داشت تجاری هستند.»

ضرورت وجود یک جایگزین عمومی برای غول‌های هوش مصنوعی سیلیکون ولی

مسئله‌ای که این موسسه هدف قرار داده بسیار ساده است: امروزه هر سیستم هوش مصنوعی بزرگی، از OpenAI گرفته تا گوگل و آنتروپیک (Anthropic)، به یک شرکت خصوصی تعلق دارد. بدیر می‌گوید: «اگر هوش مصنوعی واقعاً یک فناوری تحول‌آفرین است و قرار است تمام جنبه‌های زندگی همه انسان‌ها را تغییر دهد، پس حتماً باید یک جایگزین عمومی برای آن وجود داشته باشد؛ چیزی شبیه به شبکه جهانی وب (World Wide Web) که به طور رایگان در دسترس هر کسی قرار گیرد.»

در حال حاضر نیمی از زبان‌های گفتاری جهان با خطر انقراض مواجه هستند. با وجود اینکه زبان انگلیسی محرک اصلی بزرگترین مدل‌های زبان بزرگ و سیستم‌های هوش مصنوعی است، بخش عمده‌ای از زبان‌ها و در نتیجه فرهنگ‌ها و جوامع دنیا نادیده گرفته شده‌اند. بدیر در پاسخ به سوالی درباره تلاش غول‌های فناوری (Big Tech) برای چندزبانه کردن ابزارهایشان، تمایز آشکاری قائل شد و گفت: «شرکت‌های بزرگ فناوری مدل‌های چندزبانه را صرفاً برای گسترش بازار خود می‌سازند، بدون اینکه به رضایت یا بافت فرهنگی آن جوامع توجهی داشته باشند. پیامدهای این کار کاملاً ملموس است؛ برای مثال در مورد زبان‌های بومی، ترجمه‌های کتاب مقدس توسط مبلغان مذهبی، پیش از اینکه خود جوامع بومی قوانینی تعیین کنند، به داده‌های آموزشی این شرکت‌ها تبدیل می‌شوند.»

هوش مصنوعی فراتر از زبان؛ ابزاری برای حفظ هویت و فرهنگ جوامع

توانایی یک سیستم هوش مصنوعی برای صحبت کردن به یک زبان، تنها بخشی از چیزی است که باید یاد بگیرد. زبان ابزاری است که دانش، سنت، حافظه و هویت از طریق آن از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود؛ بنابراین وقتی یک فناوری نمی‌تواند به زبان شما صحبت کند، نمی‌تواند فرهنگ شما را نیز حفظ کند. چشم‌انداز بدیر برای Current AI یک سیستم باز و الگوبرداری‌شده از روزهای اولیه وب است؛ جایی که پیشرفت‌ها به نفع همه باشد، هیچ‌کس محروم نشود و جوامع کنترل داده‌های خود را حفظ کنند.

اولین دوره از کمک‌های مالی این موسسه شامل تزریق ۳.۲ میلیون دلار به چهار سازمان در کنیا، لبنان و آمازون برزیل بود:

• پروژه Masakhane در کنیا، شامل ساخت مجموعه‌داده‌های هوش مصنوعی برای بیش از ۵۰ زبان آفریقایی در حوزه‌های سلامت، کشاورزی و آموزش است.
• موسسه Worldmaking در لبنان، در حال دیجیتالی کردن تاریخ فرهنگی و شیوه‌های معاصر جهان عرب به پایگاه‌های داده ماشین‌خوان است که خود جوامع (و نه شرکت‌های فناوری) کنترل آن‌ها را بر عهده دارند.
• پروژه Portal sem Porteiras در برزیل، ابزارهای آفلاین هوش مصنوعی را با همکاری جوامع بومی آمازون می‌سازد تا داده‌ها را در داخل خود قلمرو حفظ کند.
• اتحادیه حقوق اینترنت آفریقا در کنیا، در حال توسعه ابزارهای حسابرسی برای پاسخگو کردن سیستم‌های هوش مصنوعی در سراسر قاره است.

مالکیت داده‌ها متعلق به کیست؟ شرکت‌های سیلیکون ولی یا مردم؟

در مورد موضوع مالکیت داده‌ها، بدیر به صراحت صحبت کرد و گفت: «مدل‌ها و پیشنهادهای متفاوتی برای اینکه چه کسی مالک داده‌ها در جوامع مختلف است وجود دارد، اما یک چیز قطعی است: مالک آن نباید شرکتی در سیلیکون ولی باشد که تلاش می‌کند چند هزار نفر خاص را ثروتمندتر کند.»

رویکرد این موسسه غیرانتفاعی این است که مدل‌ها و داده‌ها را به صورت محلی ذخیره کند، پیش از ساخت هر چیزی از متخصصان محلی دعوت به همکاری کند و پروتکل‌های رضایت‌مندی را در فرآیند کار بگنجاند تا جوامع بتوانند در هر مرحله‌ای روند کار را متوقف کنند. بدیر می‌گوید اندازه و مقیاس همیشه معیار موفقیت نیست؛ این پارادایم شرکت‌های بزرگ فناوری است. موفقیت واقعی این پروژه می‌تواند شبیه به یک پیرمرد بومی در آمازون برزیل باشد که از ابزاری ساخته‌شده در کنیا استفاده می‌کند تا بتواند دانش زیست‌محیطی خود را به زبان خودش به نسل بعدی منتقل کند.

توسعه پشته فناوری باز و همکاری با Sakana AI

اوایل این ماه در ژنو، این موسسه از Alpha Chat رونمایی کرد؛ یک چت بات متن باز که طی هفت هفته توسط ائتلافی از ۱۰ سازمان مختلف از جمله Hugging Face، موزیلا و MIT Media Lab آماده شد. هر یک از مشارکت‌کنندگان بخشی از پشته فناوری (Stack) شامل مدل زبانی، ابزارهای امنیتی و قدرت پردازش را فراهم کردند.

علاوه بر این، Current AI توافقی را با Sakana AI امضا کرده است؛ یک استارت‌آپ توکیویی که به دلیل فعالیت در زمینه «هوش مصنوعی حاکمیتی» شناخته می‌شود. این دو سازمان قصد دارند یک پشته هوش مصنوعی متن‌باز مشترک بسازند؛ پشته‌ای که برای پشتیبانی از زبان و فرهنگ ژاپنی طراحی شده است، اما برای جوامع سراسر کشورهای جنوب جهانی (Global South) که سیستم‌های هوش مصنوعی مسلط فعلی تا حد زیادی آن‌ها را نادیده گرفته‌اند نیز کاربرد خواهد داشت.