آیا مریخ راز حیات فرازمینی را در لایههای رُسی خود پنهان کرده است؟
آیا لایههای غنی از مواد معدنی موجود در خاک مریخ میتوانند کلید کشف حیات فرازمینی باشند؟ تحقیقات جدید نشان میدهد که لایههای ضخیم و غنی از مواد معدنی رُسی که در مریخ یافت شدهاند، میتوانند پاسخی برای این سوال باشند که آیا سیاره سرخ در گذشته میزبان حیات بوده است یا خیر. این لایهها که تخمین زده میشود حدود ۳.۷ میلیارد سال پیش شکل گرفته باشند، ممکن است شواهدی از محیطهایی باشند که در گذشتههای دور برای مدت طولانی، پتانسیل میزبانی از حیات را داشتهاند.
نگاهی اجمالی به محیط باستانی مریخ
کشف رسوبات رُسی در مریخ، همواره مورد توجه دانشمندان بوده است، زیرا تشکیل رُس نیازمند آب مایع است. این لایههای خاص، صدها فوت ضخامت دارند و در شرایطی به وجود آمدهاند که به طور قابل توجهی گرمتر و مرطوبتر از مریخ سرد و خشک امروزی بودهاند.
به گفته ریانا مور (Rhianna Moore)، محقق فوق دکترا در دانشکده علوم زمین جکسون (Jackson School of Geosciences) در دانشگاه تگزاس و یکی از نویسندگان این مطالعه، “این مناطق آب زیادی دارند اما از نظر توپوگرافی، تغییرات زیادی ندارند، بنابراین بسیار پایدار هستند.” این ثبات نشان میدهد که این مناطق ممکن است محیطهای بالقوه قابل سکونت خود را در طول زمان حفظ کرده باشند و آنها را به مکانهایی ایدهآل برای جستجوی نشانههایی از حیات گذشته تبدیل کرده باشد.
شرایط پایدار برای حیات
در زمین، رسوبات رُسی معمولاً در محیطهای مرطوب با حداقل فرسایش فیزیکی یافت میشوند. این امر به رُس اجازه میدهد بدون اینکه توسط نیروهای هوازدگی از بین برود، انباشته شود. تیم گودج (Tim Goudge)، استادیار دانشکده جکسون، میگوید: “در زمین، مکانهایی که تمایل داریم ضخیمترین توالیهای مواد معدنی رُسی را ببینیم، در محیطهای مرطوب و مناطقی با حداقل فرسایش فیزیکی هستند که میتوانند محصولات هوازدگی تازه ایجاد شده را از بین ببرند.” مطالعه این تیم که در مجله Nature Astronomy منتشر شده است، این ایده را تقویت میکند که شرایط مشابهی میتوانسته در مریخ باستانی وجود داشته باشد و به طور بالقوه به حیات اجازه شکوفایی دهد.
با تجزیه و تحلیل دادههای مدارگرد شناسایی مریخ ناسا (NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter)، این تیم ۱۵۰ رسوب رُسی را مورد مطالعه قرار داد و بر شکل، موقعیت و نزدیکی آنها به سایر ویژگیها مانند دریاچهها و رودخانههای باستانی تمرکز کرد. یافتههای آنها نشان میدهد که رُسها عموماً در مناطق پست نزدیک به دریاچههای باستانی قرار دارند، اما نزدیک به مناطقی که زمانی آب با شدت زیادی جریان داشته است، نیستند.
این نشان میدهد که رُسها تحت شرایط هوازدگی شیمیایی ملایم تشکیل شدهاند و از فرسایش فیزیکی شدیدتر محافظت شدهاند. محققان توضیح میدهند که این “چینه نگاریهای حاوی مواد معدنی رُسی تمایل دارند در مناطقی رخ دهند که هوازدگی شیمیایی بر فرسایش فیزیکی ترجیح داده میشود، دورتر از فعالیت شبکههای درهای و نزدیکتر به تودههای آب ایستاده.”
[تصویری از نقشه مکان رسوبات رسی در مریخ – Credit: Moore et al.]
معمای کربناتها در مریخ
این مطالعه همچنین به معمای فقدان مرموز کربناتها در مریخ میپردازد، که معمولاً در زمین در محیطهایی یافت میشوند که آب با سنگ و دی اکسید کربن تعامل دارد. این مواد معدنی، مانند سنگ آهک، نقش مهمی در تنظیم آب و هوای یک سیاره با حذف CO2 از جو دارند.
با این حال، در مریخ، فقدان فعالیت تکتونیکی به این معنی است که سنگ تازه به طور مداوم در معرض جو قرار نمیگیرد و از تشکیل کربناتها جلوگیری میکند. در نتیجه، CO2 آزاد شده توسط فعالیتهای آتشفشانی در مریخ احتمالاً مدت طولانیتری در جو باقی مانده است – شرایطی که ممکن است برای تشکیل رُس مساعد بوده باشد.
محققان حدس میزنند که رسوبات رُسی در مریخ میتوانستهاند آب را جذب کرده و محصولات جانبی شیمیایی مانند کاتیونها را به دام بیندازند و از تعامل آنها با سنگهای اطراف و تشکیل کربناتها جلوگیری کنند. مور معتقد است که “[رُس] احتمالاً یکی از عوامل متعددی است که در این فقدان عجیب و غریب کربناتهای پیشبینیشده در مریخ نقش دارد.”
