نشست سران ناتو در ترکیه به احتمال زیاد بحثها را از مرحله تعهدات بودجهای محض به مرحله اجرا و عملیاتیسازی منتقل خواهد کرد. این در حالی است که تعهدات دفاعی جدید اروپا تحت نظارت و فشار بیسابقه کاخ سفید قرار گرفته است.
به گزارش واضح به نقل از CNBC، پیمان آتلانتیک شمالی (NATO) این هفته در جریان دیدار رهبران جهان در ترکیه، با آزمونی حیاتی برای اعتبار و بقای آینده خود روبرو خواهد شد. این نشست که از روز سهشنبه آغاز میشود، بررسی خواهد کرد که آیا اروپا میتواند بودجههای کلان خود را با سرعت کافی به قدرت نظامی ملموس تبدیل کند تا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را در این اتحاد همراه نگه دارد یا خیر؛ آن هم در شرایطی که قاره سبز خود را برای آیندهای آماده میکند که واشنگتن نقش کمرنگتری در امنیت آن ایفا خواهد کرد.
نشست سال گذشته در لاهه، پس از آنکه متحدان متعهد شدند تا سال ۲۰۳۵ حدود ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را به امور دفاعی اختصاص دهند، به عنوان یک نقطه عطف بزرگ دیده شد. این بودجه شامل ۳.۵ درصد برای نیازهای اساسی دفاعی و ۱.۵ درصد برای نیازهای امنیتی گستردهتر بود. اما انتظار میرود در نشست امسال در آنکارا، تمرکز اصلی از دادن وعده و وعید به سمت اجرای تعهدات دفاعی تغییر کند. این موضوع شامل سوالاتی درباره تدارکات نظامی، ظرفیتهای صنعتی، حمایت از اوکراین و ساختار سیاسی پدیدهای است که دولت ترامپ آن را «ناتو ۳.۰» (NATO ۳.۰) مینامد.
اولریکه فرانکه (Ulrike Franke)، همکار ارشد سیاستگذاری در شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) در این باره به CNBC گفت:
«این دقیقاً همان نشست سرانی است که در آن ناتو از مرحله اشتراک بار مالی (Burden Sharing) به مرحله جابجایی بار مسئولیت (Burden Shifting) حرکت میکند.»
این نشست همچنین در زمانی برگزار میشود که ناتو تحت فشار شدیدی قرار دارد تا حمایت خود از اوکراین را حفظ کرده و خود را با میدان نبردی که با پیشرفتهای سریع تکنولوژی در زمینه پلتفرمهای پهپادی، پدافند هوایی و ظرفیتهای صنعتی شکل گرفته، وفق دهد. در ادامه به بررسی ۵ سوال بزرگ پیش روی رهبران ناتو میپردازیم.
۱. آیا ناتو میتواند آمریکا را متعهد نگه دارد و مسئولیت بیشتری را به اروپا منتقل کند؟
دولتهای اروپایی تحت فشارهای کاخ سفید به طور گسترده پذیرفتهاند که باید هزینه بیشتری پرداخت کنند، تسلیحات بیشتری تولید کنند و مسئولیت بزرگتری را برای امنیت خود بر عهده بگیرند. با این حال، ماکس برگمان (Max Bergmann)، مدیر برنامه اروپا، روسیه و اوراسیا در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) واشنگتن، معتقد است که ناتو به مدت ۷۷ سال بر پایه قدرت ایالات متحده ساختاریافته است و این موضوع را به همان اندازه که یک مسئله نظامی است، به یک پرسش سیاسی تبدیل میکند.
او هفته گذشته در یک نشست مطبوعاتی به خبرنگاران گفت که اگر واشنگتن عقبنشینی کند، حتی بدون اینکه کاملاً ناتو را ترک کند، اروپا با سوال سختتری مواجه خواهد شد: چگونه دفاع خود را بدون اینکه ایالات متحده در مرکزیت آن باشد، سازماندهی کند؟
مارک روته (Mark Rutte)، دبیرکل ناتو، تمرکز خود را بر روی حفظ تعامل ترامپ معطوف کرده و در عین حال برنامههای جابجایی مسئولیت را به جلو میبرد. اما برگمان میگوید که بحث چندانی درباره «پلان B» در صورت تصمیم آمریکا به عدم مشارکت عمیق، صورت نگرفته است.
به گفته فرانکه، اولویت دیگر برای اروپا، شفافیت است. اگر واشنگتن قصد دارد نیروها، داراییها یا قابلیتهای خود را خارج کند، متحدان به یک نقشه راه و جدول زمانی نیاز دارند. این کار ممکن است با وجود ترامپ که رویکردش نسبت به متحدان اغلب غیرقابل پیشبینی بوده، دشوار باشد. اروپاییها همچنین مشتاق خواهند بود تا در ظاهر یک جبهه متحد، بهویژه در زمینه بودجه دفاعی نشان دهند؛ چرا که اسپانیا و فرانسه پیش از این به خاطر بودجههای دفاعی خود با انتقاداتی مواجه شدهاند و بریتانیا و فرانسه نیز علیرغم درک نیاز به اقدامات بیشتر، با محدودیتهای مالی جدی روبرو هستند.
۲. آیا رونق دفاعی اروپا به تولید سلاح منجر میشود یا فقط به بودجههای بالاتر؟
تلاش ناتو برای افزایش هزینهها، پویایی جدیدی در صنعت دفاعی اروپا ایجاد کرده است. لهستان، کشورهای بالتیک و کشورهای نوردیک با توجه به همسایگی و نزدیکی به روسیه، سریعترین گامها را برداشتهاند. با این حال، اقتصادهای بزرگتر به دلیل فشارهای مالی و سیاستهای داخلی، کندتر حرکت کردهاند. فرانکه میگوید:
«اکنون پول در سیستم وجود دارد، اما ما باید بتوانیم آن را خرج کنیم. اروپا باید توانایی تولید کالاها و تسلیحات را داشته باشد.»
صنعت دفاعی اروپا همچنان تکهتکه است و به دلیل زنجیرههای تامین، بروکراسی اداری، کمبود نیروی کار و سالها سرمایهگذاری کم، با محدودیتهای جدی مواجه است. خرید مشترک تسلیحات در تئوری میتواند هزینهها را کاهش دهد، هماهنگی را بهبود بخشد و مقیاس تولید را بزرگتر کند؛ اما در عمل، دولتها همچنان خواهان حفظ قراردادها، مشاغل و درآمدهای مالیاتی در داخل کشورهای خود هستند. فرانکه به پروژههای دفاعی مشترک فرانسه و آلمان به عنوان نمونهای اشاره کرد که نشان میدهد چگونه انگیزههای سیاسی ملی میتواند همکاریها را کند کند، حتی زمانی که تولید مشترک منطق استراتژیک دارد.
۳. آیا متحدان ناتو میتوانند همگام با تحولات جنگ، از اوکراین حمایت کنند؟
انتظار میرود موضوع اوکراین محور اصلی گفتگوها در آنکارا باشد و بحثها بر روی حمایت نظامی بلندمدت، توسعه صنعت دفاعی اوکراین و درسهایی که ناتو میتواند از این کشور پس از بیش از چهار سال جنگ همهجانبه بیاموزد، متمرکز خواهد بود. این در حالی است که روسیه متحمل تلفات سنگینی در میدان نبرد شده است. ست جونز (Seth Jones)، رئیس بخش دفاع و امنیت در CSIS با اشاره به افزایش نرخ تلفات و از دست رفتن مواضع روسیه، گفت: «دادهها نشان میدهند که روسها در سال ۲۰۲۶ بسیار ضعیف عمل میکنند.»
کییف همچنین حملات پهپادی و موشکی دوربرد خود را در داخل خاک روسیه افزایش داده و زیرساختهای انرژی، نظامی و لجستیکی را هدف قرار داده است که نشاندهنده پیشرفت اوکراین در توسعه قابلیتهای ضربتی بومی است. فرانکه معتقد است ناتو باید نگاه خود را به اوکراین تغییر دهد و آن را صرفاً به عنوان یک دریافتکننده کمکهای غربی نبیند؛ چرا که کییف اکنون به منبعی از نوآوریهای نظامی، بهویژه در زمینه فناوری پهپادها، سیستمهای ضد پهپاد و دادههای میدانی درباره نحوه مبارزه با روسیه تبدیل شده است. این موضوع میتواند بحث ناتو را از اینکه چگونه ائتلاف به اوکراین کمک میکند، به این سمت ببرد که چگونه اوکراین به ناتو برای آمادگی در جنگهای مدرن کمک خواهد کرد.
۴. چگونه ناتو میتواند از شکافهای سیاسی در مسیر تکامل خود جلوگیری کند؟
این نشست پس از ماهها تنش میان واشنگتن و متحدان اروپایی برگزار میشود؛ از جمله ناامیدی ترامپ از آنچه که به زعم او حمایت ناکافی اروپا در جریان مناقشات مربوط به ایران بود. فرانکه میگوید موضوع ایران میتواند در آنکارا مطرح شود. این موضوع ممکن است شامل بحث در مورد مشارکتهای احتمالی اروپا در امنیت دریایی یا هرگونه هماهنگیهای صلح، از جمله تلاشهای مینروبی باشد. اما او گفت که چنین مشارکتهایی احتمالاً محدود و تا حدودی نمادین خواهد بود، زیرا اروپاییها هنوز کاملاً با رویکرد واشنگتن همسو نیستند.
به گفته فرانکه، اگر ترامپ کشورها را به خاطر هزینههایشان به طور جداگانه هدف قرار دهد، اتحاد اروپا اهمیت زیادی خواهد داشت؛ هرچند که حفظ این اتحاد زمانی که درک تهدید در سراسر اروپا به شدت متفاوت است، کار دشواری خواهد بود. همچنین موضوع برگزاری نشستهای بعدی مطرح است. نشستهای ناتو به طور سنتی رویدادهای سالانه نبودند، اما از زمان تهاجم همهجانبه روسیه به اوکراین، هر سال برگزار شدهاند. برگمان گفت اگر این نشست آخرین حضور ترامپ در سران ناتو باشد، تعجبی نخواهد کرد؛ زیرا ابهاماتی درباره نشست آزمایشی آلبانی در سال آینده و جدول زمانی انتخابات ۲۰۲۸ ایالات متحده وجود دارد و پیامی که ترامپ در این نشست ارسال میکند میتواند فراتر از مرزهای ترکیه اهمیت داشته باشد.
۵. ترکیه از میزبانی نشست سران ناتو چه اهدافی را دنبال میکند؟
نقش ترکیه به عنوان میزبان، لایه دیگری از پیچیدگی را به این رویداد اضافه میکند. مانند کشورهای میزبان قبلی، ترکیه نیز احتمالاً از این نشست برای قرار دادن دغدغههای امنیتی و صنعت دفاعی ترکیه در دستور کار استفاده خواهد کرد. برای رئیسجمهور رجب طیب اردوغان، یک نشست موفقیتآمیز میتواند محوری بودن نقش ترکیه را نشان دهد، از یک فروپاشی دیپلماتیک بزرگ جلوگیری کند و موقعیت آنکارا را برای دسترسی به تدارکات دفاعی همزمان با افزایش هزینههای نظامی اروپا تقویت کند.
برگمان با اشاره به عقبگرد دموکراتیک در دوران اردوغان گفت:
«تدارکات دفاعی و مشروعیتبخشی به رژیم، احتمالاً اهداف اصلی ترکیه از این میزبانی هستند.»
او افزود که ترکیه همچنین ممکن است از اینکه با هدایت هزینههای دفاعی اتحادیه اروپا به سمت تولیدکنندگان اروپایی کنار گذاشته شود، نگران باشد؛ چرا که ترکیه عضو ناتو است اما عضو اتحادیه اروپا نیست و دسترسی به قراردادهای آینده و پروژههای مشترک نظامی میتواند برای آن یک اولویت باشد. در شرایطی که ناتو تلاش میکند آمریکا را متعهد نگه دارد، به تسلیح اروپا سرعت ببخشد و از اوکراین حمایت کند، ترکیه نیز احتمالاً بر موضع خود پافشاری خواهد کرد: هرگونه ساختار امنیتی جدید در اروپا همچنان به حضور آنکارا پای میز مذاکره نیاز دارد.
آگهی فردا