تور لحظه آخری
امروز : چهارشنبه ، ۴ مهر ۱۳۹۷    احادیث و روایات:  پیامبر اکرم (ص):در انسان پاره گوشتى است كه اگر آن سالم و درست باشد، ديگر اعضاى بدنش هم با آن سا...
سرگرمی سبک زندگی سینما و تلویزیون فرهنگ و هنر پزشکی و سلامت اجتماع و خانواده تصویری دین و اندیشه ورزش اقتصادی سیاسی حوادث علم و فناوری سایتهای دانلود گوناگون

تبلیغات
loading...


طراحی سایت

shoma

تبلیغات متنی

طراحی سایت در تهران

سرور مجازی

بررسی سئو

هاست




محبوبترینها

غلظت خون یعنی چه؟


داغ شدن تورهای نوروزی 96


درباره جزیره رویایی پوکت چه میدانید؟


جزیره اسرار آمیز در تایلند


برترین هتل 2016 آنتالیا


قلعه ویندسور انگلستان, با عظمت ترین قلعه مسکونی جهان و اروپا


سئو سایت جوملا


درمان قطعی ریزش مو با چند پیشنهاد خوراکی!


کاریکاتور/ یارانه بریزم برات؟


اطلاعات خصوصی بعضی از ستاره‌های هالیوود هک شد!+تصاویر


رضا قوچان نژاد و پیاده روی با همسر+تصاویر


رابطه جنسی زوج جوان مقابل چشم مردم! (+تصاویر)


رکورد گرانترین منوی رستوران در ایران زده شد؟/ عکس


گفتگو با محسن چاووشی خواننده مشهور و پرطرفدار+تصاویر


شیطان در شکم زن باردار! + عکس


تولد دوقلو های سیاه و سفید! +عکس


عکسهای خانوادگی سپیده خداوردی بازیگر کشورمان+تصاویر


اعتیاد به دیدن صحنه های پورنوگرافی در آقایان!


چرا پوريا پورسرخ هنوز ازدواج نکرده؟!+عکس


پوشش بازیگران مشهور زن در کاخ جشنواره فیلم فجر امسال+تصاویر


مهتاب کرامتی:سردسته دخترهای محل بودم!خاطرات کودکی+عکس


مسافران هواپیما این آدم آهنی را در حال قدم زدن روی ابرها دیدند/تصاویر


این مردها در مرخصی زایمان به سر می‌برند


شکیرا در کنار پسران زیبایش در خرید کریسمس!+عکس


وقتی کیم کارداشیان کودک بود!+عکس




آمار وبسایت

 تعداد کل بازدیدها : 1637194486



اوقات شرعی 

ذکر روزهای هفته


هواشناسی

نرخ طلا سکه و  ارز

قیمت خودرو

فال حافظ

تعبیر خواب

فال انبیاء

متن قرآن



اضافه به علاقمنديها ارسال اين مطلب به دوستان آرشيو تمام مطالب
 refresh

جنگجویی که نجنگید اما شکست خورد!


واضح آرشیو وب فارسی:گیل نگاه:

گیل نگاه / امیرحسین کریمی: نصرت رحمانی را شاعر غریبی‌ها و غریبگی‌ها می‌دانند. شاعری که جهان اطرافش را غریبه نمی‌پنداشت اما همه چیز با او غریبی می‌کرد. از آدم‌ها و نشانه‌ها، تا سیاست و ادبیات و در نهایت مرگ. نصرت، در غریبی زاینده بسیار شعرهایی بود که برای سالیانِ سالِ انسان، آیه‌ی زندگی‌اند. مدت‌ها بود که صحبت از نصرت رحمانی یکی از دغدغه‌هایی بود که منتظر بودم تا به بهترین شکل ممکن به انجام برسانم. در همین راستا گزارشی تهیه شد تا در یک جمع صمیمی با کیهان خانجانی، محمود نیکویه و بهزاد عشقی از نصرت رحمانی بگوییم و از او بخوانیم. بی شک این پرونده نمی‌تواند همه آنچه از زیستن و ادبیات نصرت رحمانی به جای مانده است را به طور کامل پوشش دهد، اما این گفتگو شرحی کوتاه است از قصه‌ی بلند نصرت رحمانی و کاری که او با ادبیات ایران کرد و شاید تا سال‌های سال مهجور ماند.بخش اول _ زندگی ادبی و زیست اجتماعی نصرت رحمانی

نصرت و زندگی ابریِ رشتدر ابتدا کیهان خانجانی بحث را آغاز می‌کند و می‌گوید:درباره نصرت رحمانی چندین کتاب منتشر شده است اما این‌که اولین کتاب تحلیلی درباره او در رشت نوشته و چاپ شد، این‌که اولین مصاحبه بعد از انقلاب او در رشت انجام شد و نصرت رحمانی به‌عنوان یک چهره ملی میان این‌همه شهر رشت را برای زندگی انتخاب کرد همه موضوعاتی هستند که نمی‌توان به سادگی از آن‌ها گذشت.جدای از این‌ها بخش زیادی از اشعار نصرت در مطبوعات محلی گیلان به چاپ رسید و در واقع‌ شعر او با فضای ادبی _ مطبوعاتی گیلان پیوند محکمی داشت.خاجانی معتقد است: درباره بسیاری از جنبه‌های زندگی رحمانی حرف‌های زیادی گفته شده است؛ از مصاحبه معروف او با صادق چوبک تا نحوه زندگی او همه به نوعی نشانگر اصل زندگی ادبی او هستند.این نویسنده گیلانی اضافه می‌کند: بر این اساس و با جستجو در اشعار نصرت رحمانی بی شک می‌توان او را یکی از ده شاعر صاحب سبک ادبیات ایران به حساب آورد که از دوره پس از مشروطه تا به امروز راه ادبیات ایران را طی کرده‌اند.خانجانی می‌گوید: شهرت نصرت رحمانی در دوره‌ای مانند اواخر دهه سی حتی از احمد شاملو هم بیشتر بود و این مسئله‌ای انکار ناشدنی است.هدایت، هدایتگرِ نصرتخانجانی در توصیف کتاب مردی که در غبار گم شد اضافه می‌کند:نصرت یک فصل از این کتاب را به صادق هدایت اختصاص داده است و در آن می‌گوید “هدایت مرد تا ما زنده بمانیم” و بعدها در مصاحبه‌هایش تاکید می‌کند: “من بیشتر از آن‌که تحت تأثیر شاعری باشم تحت تأثیر بوف کور بوده‌ام.”محمود نیکویه هم از برد هدایت بر نصرت می‌گوید:

من یک روز با نصرت رحمانی به یک نمایشگاه نقاشی رفتم که اتفاقاً سهراب سپهری هم در آن جا بود. من از نصرت سوالی پرسیدم و جوابی که به من داد حجت بسیاری از مسائل را بر من تمام کرد. من گفتم:«هدایت یک ماه بعد از ملی شدن صنعت نفت و در اوج مبارزه‌ی مردم ایران خودکشی کرد و این بسیار شگفت انگیز است» و نصرت در پاسخ گفت:«هدایت در جریان مبارزات ملی شدن صنعت نفت، ته ماجرا را که به ۲۸ مرداد ختم می‌شد، دیده بود»جدای از این نصرت اگرچه شاگرد نیما بود اما بارها و بارها در چند مصاحبه تاکید کرده است «من شاگرد هدایت ام و از اندیشه‌های هدایت بیشتر از هر شاعری درس گرفته‌ام.»خانجانی اضافه می‌کند: نثر کتاب رمانتیک است و هر فصل بر چیزی نور می‌تاباند. مثلاً یک فصل بر شهر نو مانور می‌دهد و غیر از نصرت، تنها کسی که در آن دوران بر این موضوع نور تابانده صادق چوبک است. جدای از این‌که نام کتاب به شدت بیانگر شرایط شخصی نصرت در آن دوره‌ است، در هر فصل حادثه‌ای جداگانه را شرح می‌دهد و به این وسیله فضای غم‌آلود پساکودتا را هم به نمایش می‌گذارد.اعتیاد در شعر نصرتبهزاد عشقی در ادامه پای بحث مهمی را به گفتگویمان باز می‌کند و می‌گوید:صمیمیت و سلامت شعر نصرت رحمانی در این است که هیچوقت کتمان نمی‌کرد و صراحتاً سخن از افیون و اعتیاد در اشعارش تکرار شده است.نصرت رحمانی اعتیاد دارد و این موضوع کاملاً در شعرش عریان است. نصرت در یکی از شعرهایش از خودکارش نام می‌برد که ابتدا با آن می‌نوشته و وقتی جوهر آن تمام شده است از آن به عنوان وسیله‌ای برای کشیدن مواد مخدر استفاده می‌کرده است و برای شرح چنین صحنه‌ای می‌گوید:“خودکار بیک من هی می‌نوشت هی می‌نوشت هی می‌نوشت” و بعد ادامه می‌دهد:“خودکار بیک من هی می‌کشد هی میشکد هی می‌کشد” و تمام عریانی یک شعر تماماً در این شعر او نمایان می‌شود. مشخصه‌ای در شعر نصرت که نمی‌توان به راحتی در شعر شاعران دیگر پیدایش کرد.پیاله دور دگر زد و نصرت از تاریخ گفتدر ادامه محمود نیکویه عنوان می‌کند:وقتی ما می‌خواهیم شاعری را بشناسیم بیشتر به محتوای اشعارش دقت خواهیم کرد تا ببینیم که این شاعر آیا حرفی برای گفتن دارد یا نه. حتی بعد از انقلاب، با وجود این که سال‌های سخت کاری نصرت بود اما می‌بینیم هنوز شعرهایی دارد که می‌شود آن‌ها را شعر خوب به حساب آورد. مثلاً در شعری تحت عنوان آیینه ۵۸ می‌گوید:«هرگز گره به باد مزن / همیشه در پس لحظه‌ی موعود پیاله دور دگر میزند / نوبت به دیگری / امکان همیشه هست»آیا شاملو یا شعرای دیگر هیچگاه توانسته‌اند اوضاع بعد از انقلاب را به این صراحت توصیف کنند؟نیکویه در ادامه اضافه می‌کند:لذا شاید به جرات بتوان گفت عدم تبلیغات درست در مهجور ماندن نصرت و پررنگ شدن مسئله اعتیادش بسیار دخیل بوده است.شاملو از نصرت می‌گویدبه بحث اضافه می‌شوم و می‌پرسم:برای ریشه شناسی آثار نصرت رحمانی چیزی که بسیار من را ترغیب کرد که این پرونده را جمع آوری کنم، نقل قولی از احمد شاملو است. جایی که از او پرسیده می‌شود که در میان شاعران پس از خودش کدام را قبول دارد و او در جواب می‌گوید:«خیلی دنبال نمی‌کنم اما اگر بخواهم از کسی نام ببرم، آن نام قطعاً نصرت رحمانی خواهد بود» و این نقل قول به نظر من بسیار جای بحث دارد. اگر شاملو را یکی از پایه‌های شعر معاصر معرفی کنیم جایگاه نصرت رحمانی در کجا خواهد بود و چه دلایلی باعث شد تا نصرتی که می‌توانست خودش در کنار شاملو به عنوان یکی از پایه‌های شعر فارسی قرار بگیرد، اینگونه مهجور بماند؟!آیا شعر نصرت آزاد است؟خانجانی در ادامه عنوان می‌کند: نصرت هیچوقت شعر آزاد نگفت و شعرش همیشه رگه‌ای از وزن داشت و این را باید بپذیریم که یک دوره‌ای با وجود فراگیر شدن شعر آزاد در ایران، نصرت هیچ گاه به جریان آن اضافه نشد.او ادامه می‌دهد: درباره شعر نصرت چه موزون بودن و چه رمانتیک بودن آن محل بحث است اما گاهی گرایش بیش از حد به رمنس مورد توجه منتقدان قرار نمی‌گرفت. اما این‌که این شعر در کجا و در چه شرایطی معرفی می‌شد بسیار مهم بود. جدای از این دایره واژگانی که نصرت استفاده می‌کرد در بسیاری از مواقع مورد توجه منتقدان نبود چراکه نصرت به دلیل شناختش از ادبیات کهن هنوز از کلماتی مانند ساقی و ساغر استفاده می‌کرد و این موضوع چندان مطلوب آن فضا نبود.بهزاد عشقی معتقد است:

حالا در اینکه نویسنده یا شاعر چطور خوانده می‌شود یک مسئله مهم وجود دارد؛ بعضی از شاعران و نویسندگان بنا بر اقتضای زمان در دوره‌هایی از تاریخ به کما فرو می‌روند و بعد دوباره کشف می‌شوند. حال ممکن است نصرت در یک دوره‌ای به وفور شناخته شده باشد، زمانی به حاشیه رانده شده وبعدها دوباره بر سر زبان‌ها بیاید.به گفتگو اضافه می‌شوم و خطاب به جمع می‌پرسم: شاید از این بحث نتیجه‌ای قابل دریافت باشد. بر این اساس شاید دلیل اینکه نصرت رحمانی خیلی جاها به اعتیاد شناخته شد این بود که اولاً شناخت درستی نسبت به مقوله اعتیاد در آن دوره وجود نداشت و دوما جامعه ادبی در دوره‌هایی با نصرت غریبه بود. آیا این دریافت من درست است؟عشقی در پاسخ می‌گوید: دقیقاً درست است. البته وجود جریان چپ و فعالیت‌های چپ گرایانه اهل ادبیات چندان بی تأثیر نبود و این قشر مدام منزه طلبی و مبارزه را اشاعه می‌داد که این نوع مبارزه چندان مطلوب نظر نصرت رحمانی نبود. در این دوره بسیاری از نویسندگان و شاعران ما به این دلیل تخطئه شدند و اعتقاد عمیقی وجود داشت که شخصی مانند نصرت رحمانی جدای از این اعتیاد دارد، ستیزنده نیست. اما حقیقت این است که نصرت با خلق فضاهای مختلفبه دنبال کشف وقایع بود و من تا به حال ندیده‌ام کسی به این صراحت از اعتیاد در سالهای پس از کودتا بگوید و آن را نماد یک نبرد واقعی بپندارد.سبک، اثرانگشت و مشخصه در نوشتناین نویسنده گیلانی اضافه می‌کند: مسئله‌ دیگری که در زمینه صاحب سبک بودن بسیار اهمیت دارد، بحث کافه‌های آن دوران مانند کافه نادری، کافه فیروز و کافه فردوسی است که به تأسی از کافه‌های فرانسوی از هر کدام افرادی با سبکی جداگانه بیرون می‌آمدند. چیزی که باید مورد توجه قرار بگیرد اشخاصی هستند که در این کافه‌ها دور هم جمع می‌شدند و از قضا هر کدام هم به سبکی منحصر به‌فرد رسیدند. رؤیایی، فروغ، احمدی و نمونه‌هایی بودند که به دلیل وجود عنصر “فردیت” هر کدام امضای مشخصی دارند. چیزی که در ادبیات امروز خیلی کمتر شاهد آن هستیم، چون فردیت از ما گرفته شده و امر قدرت همه را به سوی کلونیِ میان‌مایه شدن پیش می‌برد.او می‌گوید: حال ما باید مشخص کنیم که آیا نصرت را جزء دهگانه مهم ادبیات به حساب می‌آوریم یا خیر. و وقتی این اتفاق رخ می‌دهد و کسی را جزء «ترین‌‌های» ادبیات طبقه‌بندی می‌کنیم یعنی قبول کرده‌ایم که او صاحب سبک است اما باید این مسئله اثبات شود. این‌که نیما بر کتاب نصرت مقدمه نوشته یا کتابی در سطح مردی که در غبار گم شد چاپ شده است دلیل محکمی بر صاحب سبک بودن یک نویسنده نیست اما این که اثر نویسنده‌ای دارای اثر انگشت باشد اهمیت کار او را چند برابر می‌کند و او را رسماً صاحب سبک خواهد کرد که این موضوع به جرات درباره نصرت صدق می‌کند.کسانی که صاحب‌سبک هستند میمانند. نصرت گاهی ممکن است به دلایلی در مقاطعی از زمان دیده نشود و باید منتظر بمانیم تا ببینیم جریان ادبی کی او را دوباره به سطح دیده شدن نزدیک می‌کند. و همین می‌شود که از همه صاحب‌سبکان دهه چهل که پشت یک میز کافه می‌نشستند، سهراب سپهری در دهه شصت بسیار دیده می‌شود. البته امر قدرت نیز این را می‌پسندید و سپهری را به‌عنوان مخدر بی‌خطر در فضای ادبی آن دوره می‌پذیرفت، همان طور که آثار کارلوس کاستاندا را، فیلم هامون را و غیره را. و این البته حق سپهری نبود، او ایماژیستی بزرگ است.شعر و نثر در تقابل با همنویسنده بند محکومین معتقد است: این که اثر هنرمندی دارای اثر انگشت باشد اهمیت کار او را چند برابر می‌کند و او را رسماً صاحب سبک خواهد کرد که این موضوع درباره نصرت صدق می‌کند. باید توجه داشت که صاحب سبک شدن در ادبیات داستانی ایران شاید ساده‌تر از ادبیات شعری‌ست. ما ۹۷ سال است که داستان داریم و اولین رقیب داستان‌نویس ما جمال‌زاده است اما شاعر وقتی پا به این عرصه می‌گذارد اولین رقیبش رودکی‌ست. قطعاً در چنین فضایی که پر از سبک‌های مختلف شعری‌ست صاحب‌سبک شدن کار آسانی نیست.منادی نصرت بر فراز قصرهای سرمددر سال‌های پس از کودتا برخی رسانه‌ها اعلام کردند که مصدق کشته و فاطمی تکه تکه شد. در حالیکه فاطمی متواری و مصدق زنده بود. البته دو روز بعد این خبر درز کرد. نصرت در دی ماه ۳۲ شعری به نام “منادی” یا “سردار زنده است” است را می‌نویسد و ذکرخیر مصدق را می‌گوید و صادق سرمد را به عنوان شاعر دربار تقبیح می‌کند:ای قصرهای مات! کجا شد حماسه‌ها؟سردارِ پیرِ شهرِ طلای سیاه کو؟خورشید از چه روی نمایان نمی‌شود؟مداح هرزه شاعرِ آن بارگاه کو؟سرانجام شاعر به اصطلاح ملی اما درباری جزو مغضوبان شاه قرار گرفت و تمام تلاش‌هایش برای جلب رضایت جریان روشنفکری مؤثر واقع نشد و در سال ۱۳۳۹ در رنج و بیماری درگذشت.چرا پس از زمانه نصرت، اعتیاد چندان امر سیاسی تلقی نمی‌شد؟!نصرت در سال‌های پس از انقلابخانجانی عنوان می‌کند:اگرچه پس از عبور از دهه شصت و حتی گذار از دوم خرداد و با وجود این‌که بسیاری از ادارات و بخش‌های مختلف فضا را بسیار باز کرده بودند اما نصرت هیچ‌گاه خود را آلوده مقام یا مناسبت خاصی نکرد.او ادامه می‌دهد: حتی پس از وقایع ۱۸ تیر وقتی من به رشت برگشتم و با آن فضای رخوتناک جامعه رو‌در‌رو شدم، بلافاصله نزد او رفتم و نصرت سطری را از برشت برایم خواند که فهمیدم این آدم هنوز فرزند زمان خود است. سطری با مضمون: “بعد از التیام زخم درد بخیه آغاز می‌شود”به‌عنوان سؤال آخر از هر سه نفر نظرشان را راجع‌به معروف‌ترین شعر نصرت می‌پرسم تا ببینم از نظر آن‌ها نصرت در چه شرایطی این شعر را سروده است. شعری تحت عنوان “انهدام” که قسمت‌های عجیبی دارد.خانجانی تأویل خود از شعر را اینگونه بیان می‌کند: من هیچ‌وقت درباره این شعر پرسشی نکردم اما وقتی به تاریخ سرایش این شعر دقت کنید، باتوجه به پایان‌بندی‌ شعر، روایتی از سرگذشت خود او در دهه شصت را ارائه می‌دهد. چرا که نصرت در این شعر خود را جنگجویی می‌داند که در فضای ادبی دهه شصت نجنگید و با کسی هم کاری نداشت اما متاسفانه همه با او بد بودند و او خود را در این هیاهو شکست خورده معرفی می‌کند. اما به‌طور کلی آن شعر را می‌توان ماحصل تاریخ هنرمندان ایران به حساب آورد.بهزاد عشقی هم دریافت خود از این شعر را اینگونه بیان می‌کند: اگر چند هنرمند داشته باشیم که بین زیست فردی و زیست هنری‌شان تفاوتی وجود نداشته باشد قطعاً یکی از آن‌ها نصرت رحمانی خواهد بود. و این شعر هم در ‌واقع روایتی بود از زندگی فردی و زندگی هنری _ اجتماعی او.محمود نیکویه هم در روایتش از این شعر، اینگونه توضیح می‌دهد: شعر “انهدام” را به وصیت نصرت قرار بود بر روی سنگ قبرش بنویسند اما به دلایلی این اتفاق نیفتاد. بخش دوم _ کودتا و سرگذشت جریان‌های ادبی پس از آن

شاعران پساکودتاییدر تاریخ معاصر ما چند بزنگاه مهم وجود دارد که نصرت رحمانی متعلق به نسل سومین بزنگاه‌ است. اولین بزنگاه، انقلاب مشروطه است که با حادثه به توپ بستن مجلس، مشروطه به نوعی شکست ‌خورد اما مشروطه‌خواهی همچنان باقی ماند. دومین بزنگاه ماجرای شهریور ۲۰ و وقایع آذربایجان و جنگ جهانی دوم است. پس از مشروطه نسلی از هنرمندان پساکودتایی مانند عشقی، بهار، فرخی، و دهخدا به وجود آمد، پس از سال ۲۰ هم هنرمندانی پا به عرصه گذاشتند که از میان آن‌ها می‌توان به گلستان و آل‌احمد و دیگرانی دیگر اشاره کرد.خانجانی در توصیف وضعیت سال‌‌های پس از ۲۰ عنوان می‌کند: شرایط سیاسی به حدی بغرنج بود که صادق هدایت در توصیف وضعیت آن‌روز‌ها می‌گوید “حالا باید بنشینیم و مثل بچه‌ها قاشق قاشق از گه خودمان بخوریم” از این جمله دقیقاً به شرایط تیره‌ آن دوران پی می‌بریم. اما نصرت محصول بزنگاه سوم تاریخ معاصر ماست. او پس از وقایع سال ۳۲ در اوج آرمان‌خواهی و شور جوانی‌ قرار داشت و عملاً شاعر پساکودتایی به حساب می‌آید.این نویسنده معتقد است:اما در سال‌های پس از ۳۲ چه اتفاقی می‌افتد؟ وقتی کودتایی به هر دلیلی رخ می‌دهد، نیاز اصلی امر قدرت، شور و نشاط مردم است برای تأیید عمل او، و هر چیزی که بخواهد به هر نحوی مقابل ایجاد شادی تصنعی را بگیرد عیناً خود جرم محسوب می‌شود.بیایید رد این فرضیه را در سال‌های اخیر خودمان دنبال کنیم. ما در پسا ۸۸ با فوج عظیمی از شادی‌سازی روبه‌روییم که خود را در قالب برنامه‌های طنز پرشمار تلویزیونی و به وجود آوردن امکانات جمعی در مکان‌های عمومی نشان می‌دهد.او ادامه می‌دهد:وقایع مرداد ۳۲ زمینه‌ساز شکوفایی ادبی دهه چهل بود و به همین خاطر معتقدم که ما پس از ۸۸ حتماً اتفاق‌هایی در زمینه ادبیات خواهیم داشت اما باید منتظر باشیم تا این جریان نشست کند و از محصولات آن رونمایی کنیم.خانجانی ادامه می‌دهد: اما اتفاقی که پس از ۳۲ رخ می‌دهد این است که شاعران این دوره برعکس خواسته امر قدرت عمل می‌کنند و سعی دارند تا فضای تیره و تار جامعه را با انفعال خود نشان دهند. بر همین اساس، اعتیاد در این دوره کاملاً امر سیاسی است.خانجانی می‌گوید: حال این سؤال به وجود می‌آید که چرا در دوره ما و پس از سال ۸۸ اعتیاد امر سیاسی نیست؟ دلیلش این است که به دلیل وفور مواد مخدر، مصرف آن تبدیل به امری پوپولیستی شد و استفاده از آن فرد را در زمره جریان عام جامعه قرار خواهد داد و امر قدرت گویی چنین می‌خواهد. اکنون اعتیاد مقابله‌ای در برابر خواست جریان امر قدرت به حساب نمی‌آید. پس نتیجه می‌گیریم که یک موضوع در دوره‌های مختلف اثرات مختلفی دارد.عشقی با ورود به این بحث اضافه می‌کند: در واقع پس از دهه چهل مبحث اعتیاد دیگر نمی‌توانست نوعی مقابله و اعتراض به جریان حاکم باشد و در واقع کم کم به سمت هدف جریان قدرت رفت تا هنرمندان را از صحنه دور نگه دارد.نیکویه معتقد است: در همان دهه ۳۰ هم بعضی از شعرای فرانسه فعالیت می‌کردند که الگوی نصرت بودند. آن‌ها می‌خواستند با یک زندگی غیر معمول بیشتردر میان توده‌های اجتماع نمود پیدا کنند. آراگون، پل ورلن، آرتو رمبو نمونه‌هایی از شخصیت‌هایی بودند که نصرت در دوره‌ای تحت تأثیر آن‌ها بود.خانجانی ادامه می‌دهد:در مقاله پیرمرد چشم ما بود، آل احمد می‌نویسد وقتی نیما در زندان بود من برای او وسایل استعمال مواد مخدر می‌فرستادم. همه اینها مقابله با امر حاکمی‌ست که پس از به فرجام رسیدن کودتایش شادی می‌خواهد و سعی در آفریدن آن دارد.خانجانی ادامه می‌دهد:سال ۳۲ کودتا اتفاق می‌افتد و بهار ۳۶ داستان بلند مردی که در غبار گم شد نصرت رحمانی چاپ می‌شود فضای آغازین کتاب فضایی پساکودتایی است که مردم در اتمسفری ابرناک و خاکستری گرفتار آمده‌اند.خانجانی معتقد است: این کتاب در واقع ریشه‌شناسی شعرهای نصرت رحمانی است و ریشه بسیاری از آثارش در آن قابل بازیابی است.هنرمندان پساکودتایی گرفتار چه مصائبی خواهند شد؟خانجانی در ادامه بحث به مواجه تاریخی ادبیات و سیاست اجتماعی می‌پردازد و عنوان می‌کند:اگر قرار باشد در مورد شعر نصرت حرف بزنیم من در خود صلاحیت صحبت نمی‌بینم اما چون داستان‌نویس و مدرس داستانم ترجیحم این است که بر کتاب مردی که در غبار گم شد متمرکز شوم. در بحث پایه‌ای ماجرا می‌توانم مبحث قبلی را ادامه دهم و به بررسی این مهم بپردازم که هنرمندان پساشکست و پساکودتایی گرفتار چه سلسله اتفاقاتی خواهند شد؟او ادامه می‌دهد: همان‌طور که اشاره کردم، در پساکودتا یک چیز رخ خواهد داد و آن تاکید امر قدرت بر شادی در جامعه است و هرآنچه که بخواهد به نوعی با شادی مبارزه کند عمل سیاسی تلقی خواهد شد. پس مواد مخدر و اعتیاد ناشاد بر امر سیاسی «تا» می‌خورد، همان‌طور که مسکرات شاد بر امر سیاسی «تا» می‌خورد. یعنی اینکه می‌توانیم یک قوطی نوشیدنی را بر مباحث اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی موازی‌خوانی کنیم و از هر کدام تفسیری قابل استناد به دست بدهیم.بحث شوریدن و شورش به اشکال مختلف، یکی از بحث‌های همیشگی ادبیات بوده است. مثلاً در امریکا ما شاهد شکل‌های مختلفی از شورش بودیم، وقتی امر قدرت در ویتنام درحال جنگیدن است، هنرمند می‌آید و خود را عریان می‌کند و لخت گیتار می‌زند و به این وسیله اعتراضش را به گوش امر قدرت می‌رساند. شاعرانی چون نصرت در دوره‌های زمانی مختلف به شدت از این هنرمندان الگو می‌گرفتند.او ادامه می‌دهد:ببینید بعد از انقلاب روسیه چه رخ می‌دهد؟ مایاکوفسکی که یک شاعر فتوریست انقلابی است، هنگامی که می‌بیند انقلاب درحال انحراف است خودکشی می‌کند و وصیتش انگار این است که یک لیوان شراب باید همیشه روی سنگ قبرش باشد و هنوز که هنوز مردم می‌روند و آن لیوان را پر می‌کنند و این مسئله به عنوان نمونه‌ای از ایستادن در برابر انحراف امر قدرت جالب است.این نویسنده گیلانی عنوان می‌کند:هنرمند ممکن است به وسیله تا زدن مواد مخدر بر امر سیاسی، علیه امر قدرت بشورد. یعنی اعتیاد به عنوان یک عمل منفعلانه نیست وقتی آن را بر امر سیاسی تا بزنیم و فاعلانه عمل کنیم. البته هیچ ضمانت اجرایی ندارد که شاعر یا نویسنده در دوره‌های پساکودتایی از مهلکه اعتیاد جان سالم به در ببرد، حتی اگر دیگر اعتیاد امر سیاسی نباشد و فقط امر فردی و جسمی باشد. در پساکودتا سرنوشت‌ها تراژیک می‌شوند، اسماعیل شاهرودی سر از تیمارستان درمی‌آورد، برخی سر از خارج کشور و تبعید خودخواسته درمی‌آورند، بعضی دق می‌کنند و می‌میرند و بسیاری از موارد از این دست و در این میان تنها عده قلیلی بودند که توانستند از شورش آرمانخواهانه و اعتراضی به وسیله‌ی اعتیاد، جان سالم به در ببرند.او اضافه می‌کند: واقعیت امر این است که دوره‌های پساانقلابی مثل پساانقلاب ۵۷ دیگر چندان دوره شعر نیست. چند هنر مانند شعر اثر آنی دارند که فوراً بر مخاطب تأثیر می‌گذارند و تهییجش می‌کنند و این هنرها مربوط به دوره پیشاانقلاب هستند. دوره پساانقلابی که مثل همه انقلاب‌های جهان با شکست روشنفکری و به فکر فرو رفتن و یأس همراه است، دیگر شعر اثر چندانی ندارد، مگر اینکه بگوید: «من مرثیه‌سرای دلِ مرده خویشم» یا بگوید «من مرثیه‌سرای وطنِ مرده خویشم» ما شعر را برای تحریک کردن و تهییج کردن پیشاانقلابی لازم داریم و در فضای مغموم پساانقلابی شاید نثر بیشتر پاسخگوی احوال جمعی است و به همین دلیل بعد از انقلاب ۵۷ به یک‌باره دوباره دوره داستان و رمان فرا می‌رسد و داستان‌نویسی جانی دیگر می‌گیرد.خانجانی ادامه می‌دهد:بدن‌ها در حالت پساکوتا عوض می‌شوند و لااقل به سه حالت درمی‌آیند. اول اینکه هنرمند کاسه‌بشقاب خود را به هر قیمتی و پرداخت هر هزینهای از امر حاکم جدا می‌کنند. دوم اینکه هنرمند حالتی پیدا می‌کند که جذب امر قدرت می‌شود، مانند شاعرانی که حتی جرئت شکستن فرم را هم ندارند و هنوز به همان شیوه برابری مصرع‌ها شعر فرمایشی می‌گویند. سومین حالتی که رخ می‌دهد منفعل شدن و ایستادن در جایی است که به قول ما گیلک‌ها لحاف‌کرایه ندهند، آن‌ها از هنرمند بودن تبدیل به آدم فرهنگی اقتصادی می‌شوند، وسط در وسط دری می‌ایستند که در یک سویش امر قدرت قرار دارد و در سوی دیگرش روشنفکری مستقل. اینان غالباً بدل می‌شوند به ناشران بینابین و میزبانان فرهنگی و گالری یا موزه‌دار و فعالان جوایز خصولتی و غیره. چیزی شبیه اتفاقی که در پسا ۸۸ برای بسیاری از مدیران مثلاً فرهنگی و بسیاری اصلاح‌طلب‌ها و هنرمندان متوسط یا شکست‌خورده رخ داد.پس از ۳۲ چه کسانی این وضعیت را داشتند؟کسی که می‌تواند مثال خوبی باشد شخصی است به نام صادق سرمد. از طرفی مانند بسیاری از شاعران مستقل شکست مانند نیما، امید، شاملو و نصرت نشد و از سویی در تلاش بود تا با پادرمیانی میان جریان حاکم و جریان روشنفکری این دو فضا را به هم نزدیک کند اما متاسفانه مغضوب شاه واقع شد.چرا پس از زمانه نصرت، اعتیاد چندان امر سیاسی تلقی نمی‌شد؟!خانجانی با بررسی فرازهای مختلف تاریخی این بار به اثر اعتیاد در دهه ۶۰ می‌پردازد و اضافه می‌کند:اما برسیم به اینکه آیا در دهه ۶۰ امر اعتیاد امر سیاسی هست یا نه؟ تا بسته شدن تمام فضاها، یعنی سال ۶۰، مصرف مواد مخدر امر سیاسی نیست اما بعد از آن، در دوران خلخالی و مبارزه با مواد مخدر، برای اینکه انرژی بدن‌ها جهت جنگ با عراق حدر نرود، اعتیاد امر سیاسی است. یعنی امر قدرت می‌گوید: “هم روزنامه نداشته باش هم سندیکا نداشته باش هم حزب نداشته باش هم جسم داشته باش و برو بجنگ”.بهزاد عشقی هم در ادامه می‌گوید: در عین حال یک قرائت دیگر هم در دهه ۴۰ وجود داشته است. اعتیاد امر قدرت است و قدرت هنرمندان را درگیر اعتیاد می‌کند تا اعتراض نکنند چون لازمه‌ی اعتراض هوشمند بودن است و اصلاً در ذات هنرمند و آرتیست، غیرمعمول زندگی کردن نوعی از مواجه با جهان است و بسیاری از مواقع امر قدرت این را نمی‌پذیرد.کیهان خانجانی اضافه می‌کند:هنرمند باید دوران خود را بشناسد. مثلاً اکنون اگر هنرمندی با این استدلال که دارد کارِ پسا ۸۸ می‌کند و این یک عمل سیاسی یا حتی امر سیاسی است، و مواد مخدر مصرف کند، در اشتباه است. چراکه زمانه اکنون زمانه وفور مواد مخدر است و هنرمند باید به قضیه مشکوک شود و بداند که وقتی همه در این جریان حرکت می‌کنند او باید در جهت مخالفش حرکت کند. زمانه ما با دهه‌های ۳۰ و ۶۰ تفاوت‌های اساسی دارد و این تفاوت‌ها نباید مورد غفلت قرار بگیرند. در پسا ۳۲ امر قدرت، شادی را نیاز داشت تا به وسیله آ بگوید:«ببینید که مردم از کودتا احساس رضایت می‌کنند و در سالهای پسا ۶۰ امر قدرت معتقد بود: ببینید که مردم از نتیجه انقلاب و رانده شدن چپ‌ها، لیبرال‌ها و دموکرات‌ها شادند.

بخش سوم _ نصرت و سال‌های زندگی در بندر غریبادامه‌ی ردپای شاعر خسته‌دل من را به انزلی می‌رساند. گوشه‌هایی از شهر به افرادی بر می‌خورم که نصرت را نه به عنوان شاعر بلکه شبیه دوستی قدیمی می‌پنداشتند که جای خالی‌اش سخت دلتنگشان می‌کرد. نصرت رحمانی را از آن خودشان می‌دانستند و وسیله‌ی این نزدیکی، رابطه‌ی صمیمی نصرت با فردی به نام فرهنگ پور امید یا به زبان خودشان «غلام شاعر» بود.به قهوه‌خانه‌ی بلوار انزلی می‌روم، جایی که اسمش را گذاشته بودند «غار» و پاتوق روشنفکری روزگار نصرت در انزلی بود. آنطور که در خاطرها مانده است غلام، شاعری بود با یک شعر؛ «لاکومه».قدیمی‌های انزلی تعریف می‌کنند که آن زمان به هر بهانه‌ای غلام را سر ذوق می‌آوردند تا برایشان «لاکومه» بخواند و جمع را از شور آکنده کند. شنیدم دست‌خطی از یار غار نصرت در میان برخی از دوستانش در انزلی هنوز وجود دارد. سرنخ‌ها من را به مردی رساند که خودش را فائز معرفی می‌کرد. مردی که هلهله خاطرات جوانی، سالخوردگی‌اش را پنهان کرده بود.برایم تعریف می‌کند:«آن زمان پاتوق ما غار بود. شب‌های زیادی غلام را می‌دیدیم، همه می‌دانستیم کافیست بخواهیم که غلام بخواند و او بی‌شک خواهد خواند. این را هم می‌دانستیم هرکس تقاضا کند باید دستخوش خواندن غلام، شیتیل بدهد. خلاصه هرکس که زیادی سرکیف می‌آمد، التماس دعایش را پیش غلام شاعر می‌برد. غلام لاکومه را برایش می‌خواند و نازش است می‌گرفت. یک بار همه‌ی اعتماد به نفسم را جمع کردم و به جمع بزرگان وارد شدم.نزد غلام رفتم و از او خواستم لاکومه را برایم بنویسد و با گشاده رویی نوشت..دست‌خطش دست من ماند. (عکس بالا) سالیان سال است که دارمش. تا اینکه سال ۷۶ ساری بودم و برای نیما بزرگداشت گرفته بودند. خیلی از بزرگان آمده بودند از جمله نصرت. جلو رفتم و پس از احوال پرسی، مصاحبتمان گل انداخت و من حرف غلام شاعر را پیش کشیدم. و نصرت تعرف کرد:«یک بار نشسته بودیم غار، آن زمان تازه داشتند به قایق‌های مرداب انزلی شماره پلاک می‌دادند. یکی از صیادها به غلام گفت باید برای قایقم اسم انتخاب کنم تو چه اسمی پیشنهاد می‌کنی، غلام هم گفت بگذار: «لاکومه» کرجی فرتوت دیار مرداب.و من ادامه دادم:«کرجی نیمه خراب و این اتفاق بین ما بیشتر شد.»و همین طور یک مصرع من می‌گفتم و یک مصرع غلام و خلاصه کامل شد. این شعر را غلام شروع کرده بود، او گفت و من فقط دستی بهش کشیدم. باید شعر غلام می‌بود تا شعرمن!در ادامه فائز برایم از دیگر چیزهای نصرت هم گفت. از حال روز ترسناکی که برای خودش ساخته بود، از زوال که در عمق خودش می‌کاشت و در عین حال از گیلکی حرف زدن و صمیمیتش که هیچ گاه کم نشد.من خوشحال از این که هنوز ردپای نصرت رحمانی پرطمطراق باقیست، از فائز خداحافظی می‌کنم و حس می‌کنم در نزدیک شدن به جهان زیسته نصرت رحمانی موفق بوده‌ام.انزلی، بندر غریب را به مقصد آرامگاه سلیمان‌داراب رشت ترک می‌کنم، تا شاید بر مزار نصرت، چیزهای تازه‌ای از او بیابم.رو به رویم سنگ قبری است که بر آن نوشته‌اند:ای نازنیناندوه اگر پنجه به قلبت زدتاری ز موی سفیدم در عود سوز بیفکنتا عشق را بر آستانه درگاه بنگری
۲۷ خرداد ۱۳۹۷





این صفحه را در گوگل محبوب کنید 

[ارسال شده از: گیل نگاه]
[مشاهده در: www.gilnegah.ir]
[تعداد بازديد از اين مطلب: 32]

bt

اضافه شدن مطلب/حذف مطلب


برچسب های کاربران:






-


گوناگون

پربازدیدترینها

طراحی وب>


صفحه اول | تمام مطالب | RSS | ارتباط با ما
1390© تمامی حقوق این سایت متعلق به سایت واضح می باشد.
سایت واضح آرشیو وب فارسی می باشد و تمامی مطالب بصورت خودکار از سایت های فارسی دریافت می شوند و سایت واضح مسئولیتی در قبال آنها ندارد
این سایت در ستاد ساماندهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت شده است و پیرو قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد. لطفا در صورت برخورد با مطالب و صفحات خلاف قوانین در سایت آن را به ما اطلاع دهید
پایگاه خبری واضح کاری از شرکت طراحی سایت اینتن
free stats