قدس از احتمال يك فاجعه زيست محيطي گزارش مي دهد؛ حفاظت و مديريت تالاب انزلي يك ضرورت تاريخي


قدس از احتمال يك فاجعه زيست محيطي گزارش مي دهد؛ حفاظت و مديريت تالاب انزلي يك ضرورت تاريخي
* غلامپور

رشت - خبرنگار قدس:آيا تاكنون براي سير و سياحت به پهنه يكي از زيباترين تالابهاي دنيا رفته ايد؟ آيا در زير آسمان آبي در نيزارهاي

سبز ساقه بلند خوابيده ايد؟ آيا كوچ پرندگان را در منطقه حيات وحش سرخانكل مشاهده كرده ايد؟ آيا در تماشاي گل لاله و سرخس آبزي شناور كه خاص زيباترين تالاب دنياست محو شده ايد؟
آري! اينجا مرداب است؛ «مرداب انزلي» يكي از ارزشمندترين تالابهاي بين المللي دنيا، جايي كه در گذشته هاي نه چندان دور پذيراي درختان آبدوستي چون بيد و توسكا، زيستگاه تخم گذاري ماهيان و پناهگاه زيستي پرندگان آبزي مهاجر بود، اما امروز حكايتي متفاوت دارد.
صحبت از تالابي مي كنيم كه در كنوانسيون رامسر به عنوان يكي از تالابهاي بين المللي ثبت شده است. شايد خيلي ها نام اين كنوانسيون را شنيده باشند، كنوانسيوني كه مسؤول حفظ تالاب هاي دنياست.
تالاب انزلي كه در جنوب درياي خزر، در غرب دلتاي سفيد رود و در جنوب بندر انزلي در استان گيلان واقع شده با مساحتي بيش از 193 كيلومتر مربع از مهمترين زيستگاه هاي پرندگان مهاجر به شمار مي رود و با توجه به اهميت جهاني كه بويژه به عنوان پناهگاه پرندگان آبزي دارد در سال 1354 در سايت رامسر و در سال 1372 در فهرست «مونترو» ثبت شده است.
بنا به گفته مديركل سازمان حفاظت محيط زيست، اين تالاب زيستگاه 231 گونه گياهي چون لاله مردابي، نيلوفر آبي، مريم آبي، هزار برگ سنبله، شاه بلوط آبي و... همچنين 128 گونه جانوري چون قو، حواصيل، كاكايي، پرستوي دريايي، چلچله، باكلان و... است.
طبق برآوردهاي بين المللي خدمات زيست بومي از تصفيه آلودگي ها تا مكان زمستان گذراني پرندگان و زادآوري آبزيان و... سالانه به ازاي هر هكتار 14 هزار دلار است.
كامران زلفي نژاد مي افزايد: تالاب انزلي به طور كلي تحت تأثير نوسانهاي سطح آب درياي خزر قرار دارد، بنابراين جنس خاك كف و كناره هاي آن مي تواند با نوسانهاي دريا توجيه شود، از مهمترين آثار عقب نشيني آب درياي خزر در گذشته خشك شدن نواحي اطراف غازيان، جزيره ميان پشته، كناره هاي بلوار و مناطق ديگر انزلي بوده كه سبب كشش آب تالاب به دريا و سرعت بخشيدن به خشك شدن آن شده است.
با توجه به اينكه تالابها اصولاً ساختار رسوبي دارند، تغييرات و دگرگوني هاي اساسي در تالاب انزلي را مي توان به دليل رسوبگيري دانست، رسوبها به سبب دارا بودن مواد مغذي مناسب رشد گياهان به گسترش آنها كمك مي كنند كه ازدياد اين گياهان بتدريج به مرگ اكوسيستم مي انجامد، در واقع بيش از 83 درصد از سطح كل تالاب پوشيده از انواع مختلف گياهان آبزي است، بنابراين اكوسيستم تالابي در مرحله تبديل به اكوسيستم گياهي است، از اين رو اكسيژن محلول در آب به دليل ازدياد گياهان كاهش مي يابد و اين به مرگ تدريجي موجودات زنده زيرآبي ختم مي شود.
اگر چه ارزشها و فوايد تالابها به عنوان يكي از مهمترين زيستگاه هاي طبيعي در جهان در تكثير طبيعي ماهيان، كنترل سيلابهاي مخرب، تعادل اقليمي حرارتي در منطقه، حمل و نقل محصولات كشاورزي و باغي و دامي، جلوگيري از فرسايش خاك، منابع تأمين آب كشاورزي و از همه مهمتر ارزش تفرجگاهي و گردشگري آن بر هيچ كس پوشيده نيست، اما به وضوح شاهديم كه در چند ساله اخير عواملي چون تخليه مواد زائد شهري در حاشيه مرداب، احداث راه هاي ارتباطي، بازگشت پساب كشاورزي به تالاب، تأسيسات بندري، زهكشي زراعي، زهكشي جهت امور بهداشتي براي كنترل ميكروبهاي بيماريزا، آلودگيهاي ناشي از فعاليتهاي صنعتي در كنار رودهاي منتهي به تالاب (رودهاي زرجوب و گوهررود)، صيد و شكار بي رويه براي تأمين نيازهاي غذايي و استفاده بي رويه و مخرب از مناطق تفرجگاهي به طور مستقيم و غيرمستقيم تالاب انزلي را به زيستگاه رو به افول تبديل كرده است.
تالاب بين المللي بندر انزلي كه زماني به عنوان يكي از نقاط مهم گردشگري توجه همگان را به خود جلب مي كرد، اكنون در بسياري از قسمتهاي آن منظره اي را شاهديم كه توسط انسانها طراحي شده است.
يك كارشناس محيط زيست مي گويد: اگر تا ديروز حاشيه تالاب به لحاظ غرقابي بودن و رطوبت كافي پوشيده از جنگلهاي سبز بود، امروز جز شاليزارها، باغهاي صيفي و درختان صنوبر چيز ديگري نيست.
به گفته وي اگر زماني نه چندان دور پرندگان آبزي مهاجر و بومي چون فلامينگوها، غازها، اردكها و پرستوهاي دريايي تالاب را برترين پناهگاه خود مي دانستند، امروز به علت وجود پسابهاي خانگي، صنعتي و زراعي و به تبع آن آلوده شدن آب به روغن سنگين و مواد شيميايي، جايي براي آنها نيست.
فوضي مي گويد: حجم اين آلودگي ها آن قدر زياد است كه حتي قايقهاي موتوري به سختي مي تواند از ميان زباله هاي شناور بر سطح آب حركت كند، چه رسد به موجودات زنده، علاوه بر آن توسعه گياه مزاحم آزولا موجب نرسيدن اكسيژن كافي به ماهي ها و مرگ و مير آنها شده است.
گذشته از تمام اين موارد، چيز مهمتري كه در كناره تالاب انزلي ذهن هر طبيعت دوستي را به خود جلب مي كند، وجود ستونهاي فلزي در قسمتي از تالاب در مورد طرح كنار گذر انزلي است.

به خود آييم
آيا واقعاً انسان براي سنجش پيشرفت و توسعه اقتصادي خود بايد پايه سرمايه زيستي اكوسيستم خود را نابود كند؟ چرا برخي افراد ارزش معنوي پديده ها را با ارقام اقتصادي محاسبه مي كنند؟ آيا به دور از انصاف نيست كه جهت توسعه اقتصادي، تالابها نخستين قربانيان اهداف ترقي باشند؟
ساخت پل كنار گذر انزلي اگر چه ممكن است در آينده بار ترافيكي مركز شهر را كاهش دهد، اما احداث چنين پلي هزاران تن خاك را به اعماق تالاب فرو مي برد و اين يعني نابودي صد در صد تالاب.
امروزه از سويي بحران تالاب انزلي مانند بحرانهاي جنگل، لايه ازن و صدها بحران ديگر در جهان رو به رشد به عنوان يكي از مهمترين بحرانهاي زيست محيطي توجه دنيا را به خود جلب كرده است و از سوي ديگر اين طبيعت زيبا به دليل آزمندي انسانها و ناآشنايي با مفاهيم توسعه پايدار، روز به روز با حصاركشي توسط ديوارها و سدهاي بزرگ رو به نابودي است.
حفظ و نگهداري از تالاب به عنوان يك سرمايه ملي و محلي نه يك وظيفه، بلكه يك رسالت تاريخي براي تمام كساني است كه خود را در قبال جامعه مسؤول مي دانند.
رها كردن تالاب به حال خود يعني پوشيده ماندن توانها و ارزشهاي بالقوه موجود در آن و استفاده نكردن از اين توانها يعني نشان دادن ضعف و انفعال فرهنگي و عجز در مقابل طبيعت و سرانجام مرگ تدريجي تالاب.
حركت در باز زنده سازي تالاب انزلي و جلوگيري از هدر رفتن توانهاي اقتصادي عظيم آن پويشي است كه نشان دهنده قدرت خلاقيت و ابتكار انسان است، بنابراين با توجه به اين اصول حفاظت و مديريت بر تالاب يك ضرورت تاريخي است و خاص يك گروه و سازمان هم نيست، بنابراين با درك زبان طبيعت و سعي و تلاش در حفاظت و حراست از آن مي توان اميدوار بود كه باز هم غوغاي حيات و شور زندگي به زيباي هميشه ماندگار برگردد.
***
كميسيون اصلي زيربنايي دولت، 26 خرداد ماه سال جاري در حالي با احداث كنارگذر انزلي در مسير وزارت راه موافقت كرد كه جمعي از تشكلهاي زيست محيطي و كارشناسان محيط زيست پيشتر بارها با احداث اين مسير در كريدور وزارت راه مخالفت كرده بودند.
در پي اين مصوبه، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست ضمن اعتراض به آن، موضوع را به دكتر احمدي نژاد اطلاع داد و خواستار نجات اين تالاب بين المللي ارزشمند شد.
دكتر دلاور نجفي، معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست گفت: در پي اين درخواست، رئيس جمهوري، دكتر واعظ زاده، معاون علمي و فناوري خود را مسؤول پيگيري موضوع كرد.
سرانجام بر اساس تصميم كميسيون اصلي زيربنايي دولت با حضور 3 تن از وزرا و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست تشكيل شد. كميسيون مربوطه با احداث كنارگذر انزلي در مسير پيشنهادي وزارت راه (مسير كنوني مصوب شوراي عالي شهرسازي) با رعايت الزامات زيست محيطي موافقت كرد.
يك روز پس از انتشار اين خبر، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست با حضور در جمع خبرنگاران با تأكيد بر اين كه هنوز تكليف كنارگذر انزلي نهايي نشده است، گفت: رئيس جمهوري، نظر سازمان حفاظت محيط زيست را در حفاظت از تالاب بين المللي انزلي لحاظ كرده و به كميسيون زيربنايي دولت دستور داده تا با نگاه حفاظتي، مجدداً موضوع احداث كنارگذر تالاب انزلي بررسي شود.
به گفته كارشناسان محيط زيست، در صورت اجراي مسير پيشنهادي وزارت راه، حدود 300 هكتار از تالاب بين المللي انزلي جدا و دچار تخريب و نابودي مي شود كه با توجه به ارزش 8 تا 22 هزار دلاري هر هكتار تالاب بر اساس نرخهاي بين المللي، احداث مسير پيشنهادي وزارت راه، خسارتي معادل 470 ميليارد ريال به تالاب وارد مي كند.
به گفته كارشناسان، تالاب بين المللي انزلي هم اكنون گرفتار جلبك «آزولا شده» و اين جلبك در حال خفه كردن تالاب و موجودات آن است. مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه سيلابهاي فصلي تنها تنفسگاه اين تالاب است كه موجب مي شود، آزولا وارد آب شور شده و از بين برود كه اين امر خودپالايي تالاب بين المللي انزلي است. از سوي ديگر، بررسيهاي كارشناسي نشان مي دهد، احداث ميانگذر انزلي علاوه بر اثرات آلودگي صوتي و هوا، خود پالايي تالاب را نيز از بين برده و موجب خشك شدن بخشهاي وسيعي از اين تالاب مي شود.
به گفته كارشناسان، در صورت احداث جاده كنارگذر بر اساس سناريوي اول، بخش وسيعي از كاركردهاي تالاب بين المللي انزلي از بين خواهد رفت و احتمال بروز يك فاجعه زيست محيطي در اين تالاب وجود دارد.
سازمان بازرسي كل كشور در گزارشي اعلام كرده است: با عنايت به نبود مطالعات فني و زيست محيطي جامع در خصوص تالاب انزلي و همچنين اشكالات و ايرادات وارده، نمي توان با اطمينان كامل هيچ يك از گزينه هاي موجود اعم از پيشنهادي وزارت راه و سازمان حفاظت محيط زيست را تأييد كرد.
در بخش ديگري از گزارش سازمان بازرسي كل كشور تأكيد شده است: ادامه وضعيت فعلي تالاب انزلي با توجه به ورود سالانه حدود 30 ميليون مترمكعب فاضلاب شهري، 15 هزار تن انواع كودهاي شيميايي، 400 ليتر سموم كشاورزي، فاضلاب 50 كارخانه، ورود گونه غير بومي مهاجم به نام آزولا كه به شدت حيات تالاب و به خصوص ماهيان آن را به مخاطره انداخته است، آلودگي صوتي و نفتي ناشي از تردد قايقهاي موتوري هزاران بازديد كننده و رسوب حاصل از فرسايش خاك مناطق بالادست، به طوري كه عمق متوسط تالاب از 6 متر به 5/1 مترطي 40 سال اخير كاهش يافته است، قطعاً موجب تخريب و نابودي كامل اين اكوسيستم خواهد شد.
در اين گزارش تأكيد شده است كه رئيس سازمان حفاظت محيط زيست، بايد ترتيبي اتخاذ كند تا طرح جامعي در خصوص شرح وظايف و ساختار «شوراي حفاظت و صيانت از تالاب انزلي» در اسرع وقت تهيه و جهت بررسي و تصويب به مراجع ذيصلاح قانوني ارائه كند.
اختلاف در زمينه احداث مسير 16 كيلومتري كنارگذر انزلي كه طرح اوليه آن بدون نظر سازمان حفاظت محيط زيست و انجام مطالعات EIA (ارزيابي اثرات زيست محيطي) ريخته شد و از سال 79 همچنان ادامه دارد، تنها بر روي 3 كيلومتر است، به شكلي كه وزارت راه معتقد است بايد اين كنارگذر از داخل تالاب عبور كند، ولي سازمان محيط زيست مي گويد كه عبور اين جاده از داخل تالاب علاوه بر نابودي حدود سيصد هكتار از تالاب بين المللي انزلي و وارد آمدن خسارتي معادل 470 ميليون ريال، موجب دو بخش شدن تالاب، مسدود شدن تعدادي از دهانه هاي روگا آبها، ايجاد آلودگي صوتي و هوا و از بين رفتن خودپالايي تالاب شده و يك فاجعه زيست محيطي در آن رقم زده خواهد شد.
به گفته كارشناسان، رشد «مريم آبي» كه گياهي بن در آب است، نشان از كاهش شديد عمق آب و پيش رفتن اكوسيستم منطقه به سمت خشك شدن است.
 پنجشنبه 24 مرداد 1387     




شما هم رأی دهید