جعفر نكونام:«درآمدي بر تاريخ‌گذاري قرآن» مدخلي بر تفسير تاريخي قرآن است


جعفر نكونام:«درآمدي بر تاريخ‌گذاري قرآن» مدخلي بر تفسير تاريخي قرآن است
گروه انديشه: غرض از تأليف «درآمدي بر تاريخ‌گذاري قرآن»، اين بود كه اين كتاب مدخلي براي تفسير تاريخي قرآن باشد و در پي آن به همان مقاصد اصيل و اوليه‌اي كه مخاطبان اصلي قرآن درك مي‌كردند، دست پيدا كنيم.
دكتر «جعفر نكونام»، دكتراي علوم قرآن و حديث، عضو هيئت مديره انجمن علوم قرآن و حديث ايران و معاون مدير گروه علوم قرآن و حديث دانشگاه قم، در گفت‌وگو با سرويس انديشه و علم خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا)، در مورد تاريخ‌‌گذاري قرآن گفت: در كتاب «پژوهشي در مصحف امام علي(ع)» با مؤيدها و شاهدهاي متعدد، ثابت كردم ترتيب مصحف آن حضرت(ع) موافق نزول است و اين امر با اشاره رسول خدا(ص) صورت پذيرفته است كه به موجب آن ترتيب مصحف موجود توقيفي و مورد تأييد رسول خدا(ص) دانسته نمي‌شود.

عضو هيئت علمي دانشگاه قم اظهار كرد: در كتاب «درآمدي بر تاريخ‌‌گذاري قرآن» كه به واقع ادامه اثر «پژوهشي درباره مصحف امام علي(ع)» تلقي مي‌شود، ديدگاه‌هاي نو و متعددي مطرح شده كه پاره‌اي از آن‌ها در فصل «مباني تاريخ‌گذاري قرآن» آمده است‌.

نكونام يكي از ديدگاه‌هاي نو در اين اثر را «عرفي بودن زبان قرآن» دانست و گفت: قرآن به زبان عرف عام عرب حجاز عصر رسول خدا(ص) نازل شده است و لذا بايد در تفسير و تاريخ‌گذاري قرآن به قواعد حاكم بر چنين زباني توجه داشت. از جمله قواعد آن لزوم تام بودن معناي هر واحد نزول و نيز صلاحيت لفظ آغاز هر واحد نزول براي ابتداي كلام است. براساس آن، آياتي كه مفيد معناي تامي نيستند يا لفظ آغاز آن‌ها مطلوب براي ابتداي كلام نيست، نمي‌تواند نزول مستقل داشته باشد.

عضو هيئت مديره انجمن علوم قرآن و حديث ايران يكي ديگر از آن مباني را «گفتاري بودن زبان قرآن» عنوان كرد و افزود: گفتاري بودن زبان قرآن به اين معناست كه سوره‌هاي قرآن به منزله خطبه‌هاي يك خطيب خردمند و سخنور است كه به تناسب شرايط تاريخي خاص خود ايراد شده‌اند. از رهگذر چنين ديدگاهي بسياري از مشكلات قرآن را مي‌‌توانيم حل كنيم كه آن از جمله آيه‌هاي معترضه‌اي است كه هيچ‌گونه ارتباطي با آيه قبل و بعد خود ندارند.

عضو هيئت علمي دانشكده الهيات و معارف دانشگاه قم تصريح كرد: هم‌چنين از هم ‌گسيختگي ظاهري‌اي كه در بسياري از سوره‌هاي قرآن به چشم مي‌خورد، براساس اين ديدگاه توجيه مناسبي پيدا مي‌كند. به موجب اين ديدگاه آيات سوره‌ها بيش از آن‌كه تناسب سياقي؛ يعني تناسب صدر و ذيل داشته باشند، تناسب موقعيتي؛ يعني تناسب با شرايط تاريخي خاص خود دارند. آيات سوره‌ها ممكن است از هم‌ گسيخته باشند، اما از شرايط تاريخي خاص خود گسيخته نيستند، بنابراين رشته پيوند آيات سوره‌ها را نبايد در سياق؛ يعني صدر و ذيل جست‌وجو كرد، بلكه بايد در شرايط تاريخي زمان و مكان نزول آن جست‌وجو كرد.

اين دكتراي علوم قرآن و حديث «انصراف الفاظ عام و مطلق قرآن به موارد عصر نزول» را مبناي ديگري در اين اثر دانست و گفت: درست برخلاف آن‌چه در مباحث الفاظ اصول فقه مطرح شده است ـ كه در الفاظ عام اصل بر عموم و در الفاظ مطلق اصل بر اطلاق است، مگر اين كه قرينه‌اي برخلاف آن وجود داشته باشد ـ ما بر اين باوريم كه واقعيـت امر، عكس اين است؛ يعني اصل بر اين است كه الفاظ عام و مطلق قرآن عموم و اطلاق ندارد، بلكه به موارد عصر نزول قرآن اختصاص و انصراف دارد، مگر اين‌كه قرينه‌اي برخلاف آن همراه يا قبل از نزول آن الفاظ موجود باشد. جهت آن، اين است كه زبان قرآن عرفي ـ گفتاري است و در زبان عرفي ـ گفتاري الفاظ عام و مطلق عموم و اطلاق ندارد، بلكه به موارد زمان و مكان تكلم انصراف و اختصاص دارد.

دكتر نكونام در توضيح ضرورت شكل‌گيري تحقيقات خود و نوآمدهاي نوي آن‌ها عنوان كرد: ضرورت تحقيق درباره «ترتيب نزول قرآن» از آن‌جاست كه اگر بخواهيم قرآن را در بستر تاريخي و بدون تفسير به رأي بفهميم، لازم است قرآن را به همان ترتيبي كه طي 23 سال بر پيامبر(ص) نازل شده است، مطالعه كنيم‌.

وي در پايان سخنانش اظهار كرد: بنابر همين ضرورت بود كه مصحف امام علي(ع) به عنوان مصحفي كه به «ترتيب نزول» تدوين شده است، مورد مطالعه و تحقيق قرار گرفت و حاصل اين مطالعه و تحقيق به صورت اثري به نام «پژوهشي در مصحف امام علي(ع)» درآمد. ما در اين اثر بيشتر موافق نزول بودن آن مصحف را مورد بررسي قرار داده‌ايم و در اين زمينه به سؤالات گوناگون پاسخ گفته‌ايم.

نويسنده كتاب «پژوهشي در مصحف امام علي(ع)» خاطرنشان كرد: پس از آن پيشينه، مباني، منابع و دشواري‌هاي تاريخ‌گذاري قرآن بررسي شد و از رهگذر آن اثر «درآمدي بر تاريخ گذاري قرآن» فراهم شد. غرض از تأليف اين اثر اين بود كه مدخلي براي تفسير تاريخي قرآن باشد و در پي آن يكايك سوره‌هاي قرآن در همان بستر تاريخي‌اش كه نازل شده است، مورد مطالعه قرار بگيرد و به همان مقاصد اصيل و اوليه‌اي كه مخاطبان اصلي قرآن درك مي‌كردند، دست پيدا كنيم.
 دوشنبه 31 تير 1387     




شما هم رأی دهید