عبرت هاي آن 394 روز ( يادداشت)


عبرت هاي آن 394 روز ( يادداشت)
كيهان: از خيزش ملي 30 تير 1331تا كودتاي 28مرداد 1332 تنها 394 روز طي شد. اين بازه زماني كه يك سوي آن پيروزي ملي ايرانيان و سوي ديگر آن كاميابي استعمار و استبداد است يكي از عبرت آموزترين دورانهاي تاريخ معاصر ايران را تشكيل مي دهد كه به دليل درس آموز بودن عبرتهاي آن 394 روز اشاره به برخي از سرفصلهاي مهم آن دوره ضروري است.

پس از قتل تيمسار رزم آرا به دست فدائيان اسلام و گشوده شدن گره كور ملي شدن صنعت نفت، حسين اعلاء وزير دربار وقت، به نخست وزيري رسيد ولي وي پس از مدت كوتاهي استعفا داد. در اين هنگام، با پيشنهاد جمال امامي، سركرده اكثريت مخالف جبهه ملي، دكتر مصدق، نخست وزيري را برعهده گرفت، عليرغم انتقادات فراواني كه به نحوه گزينش وزراي دكتر مصدق وارد بود مرحوم آيت الله كاشاني، بارها حمايت خود را از دولت دكتر مصدق اعلام داشت. به عنوان مثال معرفي سرلشكر زاهدي كه بعدها در كودتاي 28مرداد نقشي اساسي و تعيين كننده داشت، به عنوان وزير كشور و باقر كاظمي، كه در دوره رضاخان وزير امور خارجه بود به عنوان وزير امور خارجه، از سوي بسياري از جريانهاي سياسي مورد اعتراض قرار گرفت تا آنجا كه بعد از معرفي كابينه مصدق، يكي از نمايندگان مجلس، در جلسه دوازده ارديبهشت 1330 چنين گفت: «... من موافقم با دكتر مصدق ولي با اين وزراي فراماسون و قزاق كه در اين كابينه هست مخالفم. ما از دكتر مصدق انتظار نداشتيم وزير فراماسون و قزاق بياورد... من با وزير كشوري كه نظامي باشد مخالفم، با ديكتاتوري مخالفم» با اين همه مرحوم آيت الله كاشاني براي حفظ مصالح عمومي كشور به حمايت خود از دكتر مصدق ادامه داد.

با پيامها و اعلاميه هاي آيت الله كاشاني، نقشه ها و توطئه هاي عده اي كه درصدد ايجاد اختلافات مذهبي، بين شيعه و سني و يا با پيشنهاد اخراج زنان از ادارات، درصدد اخلال و آشوب بودند، خنثي شد؛ حتي وقتي كه انگلستان، ايران را تهديد به حمله نظامي كرد، مرحوم آيت الله كاشاني با شجاعت، خطاب به خبرنگاران خارجي اظهار داشت: اگر اين كار صورت گيرد، حكم جهاد مي دهم و يا هنگامي كه دكتر مصدق به انتشار اوراق قرضه ملي دست زد، آيت الله كاشاني خريد آنها و ياري دولت را يك امر واجب شرعي، اعلام كرد. در شرايط حساس آن دوران، دكتر مصدق، به خاطر اختلاف با شاه در مورد تصدي سمت وزارت جنگ، در 25 تير 1331 بدون مشورت و حتي اطلاع آيت الله كاشاني استعفاي خود را تسليم شاه كرد.

استعفاي دكتر مصدق با استقبال شاه و ساير عوامل استعمار روبه رو شد و قوام السلطنه از سوي شاه به نخست وزيري انتخاب گرديد و ماموريت يافت هرچه زودتر هيات دولت خود را تعيين كند و بر روند نهضت ملي نيز خط پايان بكشد.

قوام السلطنه كه مي دانست چه ماموريتي بر دوش او نهاده شده است از همان ابتدا اعلاميه اي صادر كرد كه از همه كلمات و جملات آن درشتي و خشونت مي باريد. قوام متن اعلاميه خود را در راديو چنين قرائت كرد: ايران دچار دردي عميق شده و با داروهاي مخدر درمان پذير نيست. من همان اندازه كه از عوام فريبي در امور سياسي بيزارم (اشاره به دكتر مصدق) در مسائل مذهبي نيز از ريا و سالوس بيزارم (اشاره به آيت الله كاشاني). واي به حال كساني كه در اقدامات مصلحانه من اخلال نمايند. حتي ممكن است تا جايي بروم كه با تصويب اكثريت پارلمان دست به تشكيل محاكم انقلابي زده و روزي صدها تبهكار را از هر طبقه به موجب حكم خشك و بي شفقت قانون قرين سيه روزي سازم. به عموم اخطار مي كنم كه دوره عصيان سپري شده و روز اطاعت از اوامر و نواحي حكومت فرا رسيده است. كشتيبان را سياستي ديگر آمد. من در عين احترام به تعاليم مقدسه اسلام ديانت را از سياست دور نگاه خواهم داشت و از نشر خرافات و عقايد قهقرايي جلوگيري خواهم كرد....

هنگامي كه قوام السلطنه با چنين هيبت خشونت آميز به ميدان آمد اغلب نيروهاي سياسي حتي -دكترمصدق- از ترس جان و مال و آبروي خود صحنه را خالي كردند و به گوشه اي خزيدند اما. در اين ميان فقط آيت الله كاشاني بود كه بدون اعتنا به تهديدات قوام السلطنه با صدور بيانيه اي چنين گفت: احمد قوام بايد بداند كه نبايد مردم را به اعدام دسته جمعي تهديد كند. ملت مسلمان به هيچ يك از بيگانگان اجازه نخواهد داد كه به دست مزدوران آزمايش شده استقلال آن ها را پايمال كند و نام با عظمت و پرافتخاري كه ملت ايران در اثر مبارزه مقدس خود به دست آورده است به ذلت و سرشكستگي مبدل شود. من صريحا مي گويم كه بر عموم برادران مسلمان لازم است كه در اين جهاد كمر همت بربسته و براي آخرين مرتبه به صاحبان سياست استعمار ثابت كنند كه تلاش آن ها در به دست گرفتن قدرت و سيطره گذشته محال است.

علاوه بر اين آيت الله كاشاني در جمع خبرنگاران داخلي و خارجي به قوام السلطنه چنين هشدار داد: روي كار آمدن قوام زيرنظر انگليسي ها انجام گرفته است و ما تا آخرين قطره خون خود ايستادگي خواهيم كرد. اگر قوام تا 48ساعت ديگر استعفا ندهد خود من كفن مي پوشم و پيشاپيش صفوف ملت مسلمان ايران حكومت او را سرنگون خواهم كرد.

درپي ايستادگي شجاعانه آيت الله كاشاني قيام 30تير به وقوع پيوست و قوام السلطنه نيز مجبور به استعفا شد. بدين ترتيب بار ديگر جلوه اي از مبارزات ملت مسلمان ايران به رهبري روحانيت رخ نمود. گرچه ملت مسلمان ايران در 30تير 1331 به راحتي توانستند توطئه جنايتكاران جهاني و عوامل داخلي آن ها را خنثي كنند ولي 394 روز بعد كه كودتاي 28مرداد به وقوع پيوست همه چيز به زيان ملت به پايان رسيد و استعمارگران و عوامل داخلي آن ها بار ديگر بر جامعه و ميهن ما سيطره پيدا كردند.

اكنون سؤال اين است كه در طول آن 394روز چه اتفاقي در ايران رخ داد كه استعمارگران توانستند به يك امر محال جامه تحقق بپوشانند و ملت مسلمان ايران را 25سال ديگر در اسارت خود نگه دارند. با مطالعه حوادث سيزده ماهه، بين قيام 30تير 1331 تا كودتاي 28مرداد 1332، مي توان دريافت كه دولت انگلستان با همكاري وثيق مقامات آمريكايي تنها راه غلبه بر نهضت ملي مردم ايران و به شكست كشاندن آن را حذف و تخريب وجهه روحانيت مبارز، تشخيص داد و در اين راه از عوامل حزب توده و چپ نمايان آمريكايي تا روشنفكران غرب زده وابسته به خود، حداكثر استفاده را به عمل آورد.

دكتر مصدق نيز به عمق فاجعه اي كه بعد از كنار گذاشتن آن روحاني مجاهد، پيش خواهد آمد پي نبرد و همواره فكر مي كرد كه دولت او براي هميشه، حمايت توده هاي مردمي را به دنبال خود دارد. تا آنجا كه وقتي آيت الله كاشاني توطئه دربار به سركردگي سرلشكر زاهدي و هماهنگي آمريكا و انگليس براي سرنگوني دولت را به دكتر مصدق تذكر داد كه: «... صلاح دين و ملت براي اين خادم اسلام بالاتر از احساسات شخصي است و علي رغم غرض ورزيها و بوق و كرناي تبليغات شما، خودتان بهتر از هر كس مي دانيد كه هم و غمم در نگهداري دولت جنابعالي است كه خودتان به بقاي آن مايل نيستيد. از تجربيات روي كار آمدن قوام و لجبازي هاي اخير، بر من مسلم است كه مي خواهيد مانند سي ام تير كذايي يك بار ديگر ملت را تنها گذاشته و قهرمانانه برويد. زاهدي را كه من با زحمت در مجلس تحت نظر و قابل كنترل نگاه داشته بودم با لطايف الحيل خارج كرديد و حالا همان طور كه واضح بوده، در صدد به اصطلاح، كودتاست. اگر نقشه شما نيست كه مانند سي ام تير عقب نشيني كنيد و به ظاهر قهرمان زمان بمانيد و اگر حدس و نظر من صحيح نيست كه همان طور كه در آخرين ملاقاتم به شما گفتم و به هندرسن هم گوشزد كردم كه آمريكا ما را در گرفتن نفت از انگليسها كمك كرد و حالا به صورت ملي و دنياپسندي مي خواهد به دست جنابعالي اين ثروتها را به چنگ آورد و اگر واقعا با ديپلماسي نمي خواهيد كنار برويد اين نامه من سندي در تاريخ ملت ايران خواهد بود كه من شما را با وجود همه بدي هاي خصوصي تان نسبت به خودم از وقوع حتمي يك كودتا به وسيله زاهدي كه مطابق با نقشه خود شماست آگاه كردم كه فردا جاي هيچ گونه عذر موجهي نباشد.» متأسفانه دكتر مصدق به جاي اقدامات فوري و پيشگيرانه متكبرانه خطاب به آيت الله كاشاني نوشت: «مرقومه حضرت آقا به وسيله آقا حسن آقا سالمي زيارت شد، اينجانب مستظهر به پشتيباني ملت ايران هستم والسلام.»

براين مبنا بايد اذعان نمود كه عدم حضور روحانيت در رهبري نهضت طي اين 394 روز تاريخي شهد پيروزي را به شرنگ شكست مبدل نمود. اسناد معتبر تاريخي همه حكايت از آن دارند كه برنامه ريزي و سرمايه گذاري استعمار خارجي و استبداد خارجي در روزهاي منتهي به پايان تيرماه 31 به مراتب سنگين تر و دقيق تر از برنامه ساده براندازي هفته آخر مرداد 32 بود اما در واقعه اولي به دليل پيشتازي و شجاعت مرحوم آيت الله سيد ابوالقاسم كاشاني خدعه استعمار به بار ننشست اما در توطئه دوم به دليل عدم امكان نقش آفريني ايشان تير زهرآلود دشمنان برجان ملت نشست. اين مقال را با تحليل امام عـظيم الشأنمان از شرايط بغرنج آن دوران به پايان مي بريم. از نظر امام خميني آنچه سبب تحقق اهداف استعمار شد تبليغات عليه روحانيت و تلاش دشمنان براي بي اثر كردن نفوذ كلام روحانيت بود. در آن زمان آيت الله كاشاني مظهر روحانيت مبارز و حاضر در صحنه سياست و اجتماع بود و دشمنان مي دانستند كه اگر اين چهره شاخص روحاني را منزوي كنند و از نفوذ كلام او بكاهند به راحتي در توطئه عليه ملت و ميهن پيروز خواهند شد بنابراين در آن 394 روز شوم همين شيوه در پيش گرفته شد و به طور گسترده عليه چهره شاخص روحانيت تبليغ شد و بدين ترتيب زمينه براي پيروزي توطئه استعمارگران مهيا گرديد. امام خميني دراين باره مكرر سخن گفته اند كه نمونه هايي از آن چنين است:

«ما در زمان خودمان هم آقاي كاشاني را ديديم. آقاي كاشاني از جواني در نجف بودند و يك روحاني مبارز بودند. در ايران هم كه آمدند تمام زندگيشان صرف همين معنا شد و من از نزديك ايشان را مي شناختم. در يك وقت وضع ايشان طوري شد كه وقتي از منزل مي خواست حركت كند فرض كنيد بيايند به مسجد شاه، مسجد شاه مطلع مي شد در نظر داشتند اعلام مي شد اينطور بود وضع ايشان. بعدش ديدند كه اگر چنانچه يك روحاني در ميدان باشد لابد اسلام را در كار مي آورد اين حتمي است و همين طور هم بود. از اين جهت شروع كردند به جوسازي. آنطور جوسازي كردند كه يك سگي را عينك به آن زدند و آنطور كه من شنيدم عينك زدند و از طرف مجلس آوردند اين طرف و به اسم آيه الله. و من خودم در يك مجلسي بودم كه مرحوم آقاي كاشاني وارد شد در آن مجلس مجلس روضه بود هيچ كس پا نشد من پا شدم و يكي از علماي تهران كه الان هم هستند و من جا دادم به ايشان (جا هم ندادند). اين جو را درست كرده بودند براي آقاي كاشاني كه ديگر از منزلش نمي توانست بيرون بيايد در يك اتاقي محبوس بود در منزلش طوري كه نمي توانست بيرون بيايد. چند دفعه هم گرفتند چه كردند آنجا هم شكست دادند مسلمين را شكست دادند.» (صحيفه نور جلد18ص101)

«مسلمان ها بنشينند تماشا كنند يك گروهي كه از اولش باطل بودند من از آن ريشه هايش مي دانم يك گروهي كه با اسلام و روحانيت اسلام سرسخت مخالف بودند از اولش هم مخالف بودند اولش هم وقتي كه مرحوم آيت الله كاشاني ديد كه اينها خلاف دارند مي كنند و صحبت كرد اينها كاري كردند كه يك سگي را نزديك مجلس عينك به آن زدند اسمش را آيت الله گذاشته بودند. اين در زمان آن بود كه اينها فخر مي كنند به وجود او او هم مسلم نبود. من در آن روز در منزل يكي از علماي تهران بودم كه اين خبر را شنيدم كه يك سگي را عينك زدند و به اسم آيت الله توي خيابان ها مي گردانند من به آن آقا عرض كردم كه اين ديگر مخالفت با شخص نيست اين سيلي خواهد خورد و طولي نكشيد كه سيلي را خورد و اگر مانده بود سيلي را بر اسلام مي زد.»(صحيفه نور جلد15ص15)
 يکشنبه 30 تير 1387     




شما هم رأی دهید