مهر احمدى


مهر احمدى

« لَقَدْ کانَ لَکُم فِی رَسوُلِ اللهِ اُسوةٌ حَسَنَة »(1)سالیان و قرون متمادى است كه دانشمندان و اندیشمندان عالم در پاسخ به این سؤال كه محمد(ص) كیست و چه شخصیتى داشته است ؛ كتاب‏ها و مقالاتى نوشته‏اند و به قدر توان و فهم خویش مطالبى را بیان كرده‏اند، به طورى كه اگر بخواهیم آثارىراكه در خصوص آن پیامبر عظیم الهى به زبان‏هاى مختلف تالیف شده است جمع‏آورى كنیم، موسوعه ‏ى بسیار عظیمى خواهد شد كه از نظر كمى و كیفى بى ‏نظیراست. به نظر شما رمز عظمت و ماندگارى شخصیت ِ فردى كه به مكتب نرفت و خط ننوشت و مسأله‏آموز صد مدرس شد، چیست؟پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به دست پروردگار عالمیان پرورش یافت و در مدت رسالت و پیامبرى به پیروزى‏هاى بزرگىدست ‏یافت كه بخشى از آن عبارتند از:- لغو امتیازخواهى و برترى ‏جویى سفید بر سیاه.- مبارزه با نظام قبیلگى و قوم محورى.- رهانیدن ستمدیدگان از دست ظلم ستمگران و طاغوت‏.- تثبیت و احیاى حقوق از دست رفته‏ىزنان.- فراخوانى مردم به كسب علم و دانش و دورى از فساد و فحشا.- پى ریزى پایه و شالوده‏یحكومت‏ بر اساس عقل ، منطق و درایت ‏به جاى احساس و عاطفه.و در یك كلام، او توانست مردمان خشن ، بى‏عاطفه و بى احساس شبه جزیرهیعربستان را پس از قرن‏ها فلاكت و بدبختى به عزت و سربلندى و نام‏آورى برساند و گستره‏ی حكومت اسلامى را از آن سرزمین خشك و سوزان تا عمق آفریقا و اروپاى سر سبز و پردامنه امتداد بخشد .ما در این نوشتار به اختصار، تنها به یكى از ابعاد شخصیتى ِ پیامبراسلام، یعنى اخلاق اجتماعى آن حضرت در كلام بزرگ مربى او ، حضرت رب العالمین مى‏پردازیم ، چه این كه حضرتش فرمود: « اناادیبُالله و على ادیبى...»(2)من تربیت‏ یافته‏ خداى متعال هستم و على به دست من تربیت‏ شده است. در ادامه نیز اخلاق اجتماعى آن حضرت را در احادیث ‏شیعه و سنى بررسى مى‏كنیم.خداوند متعال در سوره‏یمباركهیآل عمران، آیه 159 چنین مى‏فرماید :« فیما رَحمة مِنَ اللهِ لِنتَ لَهُم وَ لَو کُنتَ فَظّا غَلیظَ القَلبِ لا نَفَضُّوا مِن حَولِکَ فَاعْفُ عَنهُم وَ اسْتَغفِرْ لَهُم وَشاوِرهُم فِی الاَمرِ فَاذا عَزَمْتَ فَتَوَکَلْ عَلی اللهِ اِنَّ اللهَ یُحِبُ المُتَوکِلینَ.در آیه فوق رمز جذب و گرایش مردمنسبتبه پیامبرصلى‏الله علیه و آله،نرم ‏خویى ، خوش‏رویى و ملایمت آن حضرت در رفتار با مردم شمرده شده است وتأكید مى‏كند كه : " اگر چنین نبودی ، مردم از اطراف تو پراكنده مى‏شدند و این موهبتى الهى است."براى آشنایى بیشتر با خلق و خوى عظیم رسول خدا صلى الله علیه و آله،به سراغ جمعى از صحابه ‏ى آن حضرت مى‏رویم و از آنان مى‏خواهیم برایمان از خصوصیات رسول خدا صلى الله علیه و آله سخن بگویند : پیامبر صلى الله علیه و آله با همراهانانس بن مالك ، كه ده سال به خدمتگزارى رسول خدا صلى الله علیه و آله پرداخت ، مى‏گوید: در این مدت براى كارهایى كه انجام مى‏دادم حتى نمى‏گفتند: چرا این كار را كرده‏اى؟ و اگر كارى را ترك مى‏كردم و انجام نمى‏دادم، نمى‏گفتند: چرا انجام نداده‏اى؟ ایشان در این مدت به من حتى «اف‏» نگفتند(3)( كلمه‏اى كه حكایت از اعتراض و ناراحتى داشته باشد، از ایشان شنیده نشد.)انس مى‏گوید: غذاى آن حضرت یك جرعه شیر براى افطار و یك جرعه براى سحر بود و چه بسا تنها یك جرعه براى افطار و سحر میل مى‏نمودند.یك شب براى افطار آن حضرت شیر آماده كرده بودم ولى با تأخیر حضرت مواجه شدم. گمان كردم حضرت به منزل یكى از صحابه رفته و افطارى خورده است ؛ از این رو شیر را نوشیدم.حضرت پس از عشا از مسجد آمدند ، من بلافاصله از یكى از صحابه‏یحضرت پرسیدم: آیا پیامبر افطارى خورده اند؟ گفت: خیر. پیامبرصلى الله علیه و آله بى آن كه چیزى بگوید و اعتراضى كنند شب را بدون غذا و افطار به صبح رساندند و تا به حال حتى سؤالى در آن مورد نپرسیده، بلكه یادآورى هم نكردند.(4) همكارى در كارهاى گروهىیكى از ویژگى‏هاى پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله،تواضع و فروتنى بود تا جایى كه در جمع اصحاب بدون هیچ امتیازخواهى به همكارى و همیارى مى‏پرداخت.در كتاب ارزشمند مكارم الاخلاق چنین نقل شده است كه : روزى پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله به همراه كاروان در سفر بودند ، پیامبر فرمود: «گوسفندى براى غذا آماده شود.» یكى از صحابه گفت: ذبح آن با من، دیگرى گفت :  پوست كردن و سلاخى آن نیز با من، دیگرى گفت: پختن آن هم با من، پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «جمع آورى هیزم و چوب نیز به عهده من‏» ، اصحاب گفتند: یا رسول‏الله، با بودن ما شما زحمت نكشید. فرمود: « مى‏دانم شما كارها را انجام مى‏دهید ولیكن من دوست ندارم كه بر شما امتیازى داشته باشم و خداوند نیز از امتیاز داشتن بنده‏اش در میان اصحاب خود خشنود نیست‏ » . آن گاه برخاست و به جمع‏آورى هیزم پرداخت.(5) رفاقت و دوستى با یاراندر كتاب شریف كافى حدیثی ‏بسیار جالب و خواندنى،در موضوع رفاقت رسول خدا صلى الله علیه و آله با صحابه نقل شده كه متنآن چنین است:« رسول خدا صلى الله علیه و آله براى انجام غسل از منزل خارج شده و به سوى چاه رفتند . حذیفة بن‏ یمان با پارچه‏اى حایل ایجاد كرد تا پیامبر غسل كرد. آن گاه حذیفه براى غسل نشست، پیامبرصلى الله علیه و آله پارچه‏اى را برداشت تا براى او حایلى درست كند. حذیفه ابا كرد و گفت: پدر و مادرم به فدایت اى رسول خدا، این كار را نكنید. پیامبر صلى الله علیه و آله نپذیرفت و پارچه را نگه داشت تا حذیفه غسل كرد و فرمود: «هر گاه دو نفربا هم دوست ‏شدند، محبوب‏ترین آن‏ها نزد خداوند كسى است كه با دوستش بیشتر رفاقت و همكارى كند.»(6)پیامبرعظیم الشان اسلام در مجالست‏ با دوستان،هیچ گاه خود را برتر و بالاتر از دیگران نمى‏دانست و در جمعى كهایشان حضور داشت ، اگر شخص غریبى وارد مى‏شد و پیامبر را نمى‏شناخت‏ باید سؤال مى‏كرد كه: كدامتان رسول خدا هستیدچون آن قدر بى‏آلایش و خاكى بود كه از محل جلوس و شكل لباس وى ، كسى نمى‏توانست ایشان را بشناسد و همواره به اصحاب و یاران با التفات مى‏نگریست. به این داستان توجه كنید.روزى اصحاب رسول خدا صلى الله علیه و آله وارد خانه ‏ى پیامبر شدند، به قدرى ازدحام شد كه دیگر در خانه جا نبود. جریربن عبدالله (یكى از اصحاب) آمد ولى به دلیل ازدحام، خارج از منزل نشست. پیامبر با دیدن او لباس خود را (عباى خود را) برداشت، پیچیده  و براى وى فرستاد و فرمود: روى این لباس بنشین. جریر بن عبدالله (كه تحت تاثیر مهرورزى پیامبر قرار گرفته بود) لباس را برداشت، بوسید و بر دیدگان خود گذاشت.(7)برای مبارزه با تملـّق و چاپلوسى و تعارفات بى‏ فایده و پرضرر، مناسب است ‏سیرهیعملى پیامبر اكرم را اسوه و الگوى خویش قرار دهیم . انس بن مالك مى‏گوید : محبوب‏ ترین فرد نزد اصحاب ، رسول خدا صلى الله علیه و آله بود ولى با این حال وقتى پیامبر را مى‏دیدند از جا بلند نمى‏شدند ، زیرا پیامبر این كار را دوست نداشت.(8)رسول خدا صلى الله علیه و آله به همه‏ اهل مجلس به طور یكسان التفات مى‏نمود ؛تا كسى گمان نكند كه دیگرى نزد پیامبر گرامى‏ تر است و لحظات خود را میان آنها تقسیم مى‏كرد.(9)او با یاران خود مى‏نشست ، گفت وگو مى‏كرد، فرزندانشان را مورد تفقد قرار مى‏داد و بر دامن خود مى‏نشاند.(10)در سلام كردن از همه پیشى مى‏گرفت و در مصافحه،همیشه دست ‏خود را زودتر جلو مى‏برد، اصحاب خود را با بهترین اسمشان صدا مى‏كرد و سخن كسى را قطع نمى‏ نمود.(11) اوج مهر ورزى رسول خدا صلى الله علیه و آلهعفو و گذشت، از زیباترین خصایص انسانى است و انسان هر قدر با فضیلت‏تر باشد میزان عفو، گذشت و پرهیز از انتقام‏جویى نیز در او بیشتر خواهد بود .  زندگى رسول خدا آن هم در میان اعرابِتندخو، خشن و احساسى، سرشار از مهر و مهرورزى بود . براى آشنایى بیشتر بهداستان زیر توجه كنید :هبار بن اسود كسى است كه همزمان با خارج شدن زینب علیها سلام (دختر پیامبر) از مكه به او حمله مى‏كندکه در اثر این حمله ، وى پس از مدتى بیمارى و تحمل رنج وفات مى یابد. همو (هبار) وقتى مسلمان شد نزد پیامبر رحمت صلى الله علیه و آله آمد و گفت : اى رسول خدا، ما اهل شرك بودیم كه خدا به وسیله‏یتو ما را هدایت كرد و به واسطه‏یتو ما را از هلاكت رهانید . از نادانى من و از آن چه به تو رسیده (وفات دخترت زینب)در گذر من به كار زشت و گناه خود اعتراف مى‏كنم. پیامبر كه غم بزرگى بر دل داشت‏ با مهرورزى تمام فرمود: «همانا خداوند ، به تو احسان كرد و به سوى اسلامهدایتت نمود ، اسلام گذشته‏ها را نادیده مى‏گیرد و پاك مى‏كند... »(12)آیا این نوع گذشت و بخشش جز از قلب مالامال از رحمت و شفقت صادر مى‏شود. حلم و بردبارى رسول خدارسول خدا صلى الله علیه و آله،چند دینار به مردى یهودى بدهكار بود. مرد یهودى نزد پیامبر ( صلى الله علیه و آله) آمد و گفت: طلب مرا بده . پیامبر فرمود: «در حال حاضر چیزى ندارم كه پرداخت كنم.»یهودى گفت: من تو را رها نمى‏كنم و از تو جدا نمى‏شوم تا طلبم را بگیرم!پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «در این صورت من هم با تو مى‏نشینم.» رسول خدا با او نشست تا در همان مكان نماز ظهر و عصر، مغرب و عشا و نماز صبح روز بعد را اقامه نمود. در این میان اصحاب، آن مرد را تهدید مى‏كردند و وعده و وعید مى‏دادند.پیامبر به اصحاب خود نگاه كرد و فرمود: «با او چه مى‏كنید؟ !» گفتند: اى رسول خدا، یهودى شما را زندانی كند؟ ! فرمود: «خداوند مرا مبعوث نكرده تا به دیگران ظلم روا دارم‏» . زمان هم چنان مى‏گذشت و كانون حلم و بردبارى هرگز عصبانى نمى‏شد تا خورشید تابیدن گرفت و روز آشكار شد. ناگهان مرد یهودى گفت: اشهد ان لااله الاالله و اشهد ان محمدا عبده و رسوله! !مرد یهودى مال خود را در راه خدا تقسیم كرد و گفت: رفتار من با تو براى آن بود كه ببینم صفاتى كه در تورات برایت آمده در وجود تو متبلور هست‏ یا خیر. زیرا در تورات خوانده بودم: محمد بن عبدالله، در مكه متولد مى‏شود و به مدینه هجرت مى‏كند، او تندخو، خشن و اهل داد و فریاد  فحاشى نیست.»(14)راستى رسول خدا چگونه این سعه‏یصدر و بسط وجه را در وجود خود نهادینه كرده بود؟ امید كه باپیروی از سیرهیارزشمند آن پیامبر بزرگ ، در عمل بتوانیم زینت‏ بخش دین مبین اسلام باشیم و دیگران را با رفتار خود، به سوى دین و آیین محمدى صلى الله علیه و آله دعوتنماییم .پى‏نوشت‏ها:1. احزاب / 21.2. مكارم الاخلاق، ج 1، ص 51/ بحار الانوار، ج 16، ص 210.3. دلایل النبوة، ج 1، ص 312 به نقل از «محمد فى القرآن‏» ، ص 74، سید رضا صدر.4. مكارم الاخلاق، ج 1، ص 78، ح 123.5.همان، ج 1، ص 536، ح 187.6. كافى، ج 2، ص 491.7. همان.8. همان، ج 1، ص 47/ بحار، ج 16، ص 299.9. روضة الكافى، ص 161.10. بحار الانوار، ج 16، صص 148- 153.11. بحارالانوار، ج 16، ص 194.12. مستدرك، ج 8، ص 273. 13. مجمع البیان، ج 3، ص 169.    14. معانى الاخبار، ج 1، ص 160.




شما هم رأی دهید